सुरांची मल्लिका आशा भोसले यांचे निधन:गरिबीत बहीण लतासोबत लपूनछपून शाळेत जायच्या, कधी रेकॉर्डिंगदरम्यान स्टुडिओतून बाहेर काढले गेले

सुरांची मल्लिका आशा भोसले यांचे आज ९२ व्या वर्षी निधन झाले. त्यांना शनिवारी रात्री छातीत संसर्ग झाल्याने मुंबईतील ब्रीच कँडी रुग्णालयात दाखल करण्यात आले होते. आशा भोसले गेल्या ७० वर्षांपासून हिंदी चित्रपटसृष्टीचा भाग होत्या. त्यांनी अनेक भाषांमध्ये विक्रमी १२ हजार गाणी गायली. त्यांच्याशिवाय हिंदी चित्रपटसृष्टीची कल्पना करणेही कठीण आहे, मात्र एक काळ असा होता जेव्हा आशा भोसले यांना त्यांचा आवाज खराब आहे असे सांगून रेकॉर्डिंग स्टुडिओतून बाहेर काढण्यात आले होते. आज जगभरातील अनेक हॉटेल्सच्या मालकीण असलेल्या आशा भोसले यांचे बालपण गरिबीत गेले. गरिबीची ती अशी अवस्था होती की, त्या मोठ्या बहीण लता मंगेशकर यांच्यासोबत चोरून शाळेत जात असत, जेणेकरून वडिलांना फी भरावी लागू नये. मात्र, पकडल्या गेल्यावर त्यांना शाळेतून काढून टाकण्यात आले होते. आशा भोसले यांच्या आयुष्याशी संबंधित असेच काही किस्से वाचा- बहिणीसोबत चोरून शाळेत जात असत आशा भोसले 8 सप्टेंबर 1933 रोजी आशा भोसले यांचा जन्म ब्रिटिश भारतातील सांगली येथे झाला. त्यांचे वडील पंडित दीनानाथ मंगेशकर हे रंगमंच कलाकार होते. घरात इतकी गरिबी होती की, मोठी बहीण लता मंगेशकर यांना जेव्हा शाळेत दाखल करण्यात आले, तेव्हा त्या आशाला गुपचूप शाळेत घेऊन जाऊ लागल्या. शिक्षकांपासून लपून त्या आशाला सोबत बसवत असत. शाळेत जाऊन अवघे दोनच दिवस झाले होते की, एके दिवशी मास्तरांनी चोरी पकडली. त्यांनी दोघींनाही वर्गातून बाहेर काढले आणि सांगितले की, एका फीमध्ये एकच मूल शाळेत येऊ शकते. दोघीही घरी परतल्या. दुसऱ्या दिवशी लतांनी ठरवले की ती धाकट्या बहिणीला शिकवेल. तिने वडिलांशी बोलून शाळेतून आपले नाव काढून घेतले आणि आपल्या जागी बहीण आशाचा प्रवेश घेतला. आशा अवघ्या 9 वर्षांच्या होत्या, तेव्हा त्यांचे वडील दीनानाथ मंगेशकर यांचे निधन झाले. अशा परिस्थितीत लतांनीच संघर्ष करून हिंदी चित्रपटसृष्टीत पाऊल ठेवले आणि बहिणींचे संगोपन केले. कुटुंब आधी पुणे आणि नंतर मुंबईत येऊन स्थायिक झाले. येथे अवघ्या 10 वर्षांच्या वयात आशा भोसले यांनी गाणे सुरू केले. त्यांना पहिला ब्रेक मराठी चित्रपट ‘माझा बाळ’ (1943) मधील ‘चला चला नाव बाळा’ या गाण्याने मिळाला. आशा फक्त १५ वर्षांच्या होत्या, जेव्हा त्यांना हिंदी चित्रपट ‘चुनरिया’ मधील ‘सावन आया’ हे गाणे गाण्याची संधी मिळाली. त्या काळात नूर जहाँ, शमशाद बेगम यांसारख्या गायकांचा इंडस्ट्रीत दबदबा होता. लता मंगेशकरही हळूहळू ओळख निर्माण करत होत्या, पण आशा या यादीत कुठेही नव्हत्या. त्यांना फक्त तेव्हाच संधी मिळत असे, जेव्हा चित्रपट निर्माते मोठ्या गायकांची फी देऊ शकत नव्हते किंवा इतर गायिकांनी नकार दिला होता. गाणे रेकॉर्ड करायला पोहोचल्या, तेव्हा आवाजावर टोमणा मारून स्टुडिओतून बाहेर काढले आशा भोसले यांना एकदा खराब आवाज असल्याचे सांगून किशोर कुमार यांच्यासोबत रेकॉर्डिंग स्टुडिओतून बाहेर काढण्यात आले होते. १९४७ सालची गोष्ट आहे. आशा, किशोर कुमार यांच्यासोबत प्रसिद्ध स्टुडिओमध्ये राज कपूर आणि नरगिस अभिनीत ‘जान पहचान’ चित्रपटासाठी एक गाणे रेकॉर्ड करायला गेल्या होत्या. या चित्रपटाचे संगीत दिग्दर्शक खेमचंद प्रकाश होते. तेव्हा स्टुडिओमध्ये कोणतीही विशेष सुविधा नव्हती, माइकही फक्त एकच असायचा आणि गायकांना त्याच्यासमोर उभे राहून गावे लागत असे. आशा आणि किशोर दा यांनी गाणे सुरू करताच, तिथे रेकॉर्डिस्ट रॉबिन चटर्जी यांनी हळूच संगीत दिग्दर्शक खेमचंद्र यांना बंगालीमध्ये सांगितले – या दोघांचा आवाज माइकमध्ये चांगला येत नाहीये, दुसरे गायक आणा. जवळ उभे असलेल्या किशोर दा यांना हे बोलणे समजले आणि त्यांनी आशाला सांगितले की इथे काहीतरी गडबड आहे. त्यांचे गाणेही थांबवण्यात आले आणि थोड्याच वेळात त्यांना तिथून निघून जाण्यास सांगितले. रात्रीचे 2 वाजले होते. दोघेही या अपमानाने खचले आणि तिथून निघून महालक्ष्मी स्टेशनजवळ बसले आणि त्यांच्याकडून नेमकी कुठे चूक झाली, यावर चर्चा करू लागले. अनेक वर्षांनी किशोर कुमार यांनी घेतला होता, स्वतःच्या आणि आशाच्या अपमानाचा बदला 1957 पर्यंत आशा भोसले यांनी हिंदी चित्रपटसृष्टीत आपली ओळख निर्माण केली होती. त्यांचे ‘उड़ें जब-जब जुल्फें तेरी’ हे गाणे खूप गाजले होते. किशोर कुमार यांनीही आपली ओळख निर्माण केली होती. यश मिळाल्यानंतर, एके दिवशी त्यांना पुन्हा त्याच स्टुडिओमध्ये रेकॉर्ड करण्याची संधी मिळाली. तिथे रॉबिन चटर्जी देखील उपस्थित होते, ज्यांनी अनेक वर्षांपूर्वी त्यांना आणि आशाला स्टुडिओतून बाहेर काढले होते. आशाताई संकोचामुळे काही बोलू शकल्या नाहीत, पण किशोर कुमारने संधीचा फायदा घेतला आणि रेकॉर्डिस्टला म्हणाले- का, तुम्ही तर म्हणाला होतात की आम्ही गाऊ शकत नाही. आता तुम्हीच बघा की आम्ही कुठे आहोत. 16 व्या वर्षी पळून जाऊन लग्न केले, बहिणीसोबतचे संबंध बिघडले 10 वर्षांच्या वयात गाणं सुरू करणाऱ्या आशा भोसले यांना अवघ्या 16 व्या वर्षी सेक्रेटरी गणपतराव भोसले यांच्यावर प्रेम जडले. गणपतराव त्यांच्यापेक्षा 15 वर्षांनी मोठे होते. कुटुंबाला हे नाते कधीच मान्य होणार नाही हे त्यांना माहीत होतं, त्यामुळे त्यांनी 16 व्या वर्षी घरातून पळून गणपतराव यांच्याशी लग्न केलं. हा निर्णय त्यांच्यासाठी आनंदापेक्षा जास्त दुःख घेऊन आला. लग्नानंतर त्यांना पती आणि सासरच्यांकडून चांगली वागणूक मिळाली नाही. वेळ जात राहिला, पण नात्यातील कटुता वाढतच गेली. लग्नानंतर आशा यांना 3 मुले झाली. काही वर्षांनंतर, संशय आणि तणावाने भरलेल्या या नात्याने अखेर दम तोडला. गणपतराव यांनी त्यांना घरातून काढून टाकले. त्यावेळी आशा दोन मुलांसोबत होत्या आणि तिसऱ्या मुलाची आई होणार होत्या. नाइलाजाने त्यांना आपल्या माहेरी परतावे लागले. 1960 साली ते दोघे वेगळे झाले. मुलीने गोळी झाडून आत्महत्या केली, मुलाचा कर्करोगाने मृत्यू झाला आशा भोसले आणि गणपत राव यांना तीन मुले होती. त्यांचा मोठा मुलगा हेमंत भोसले यांनी सुरुवातीला पायलट म्हणून काम केले, पण नंतर त्यांनी संगीत क्षेत्रात पाऊल ठेवले. त्यांनी काही अविस्मरणीय गाणीही दिली, मात्र त्यांचे गायन करिअर फार काळ टिकले नाही. 2015 मध्ये कर्करोगाने त्यांचे निधन झाले. आशा यांची मुलगी वर्षा भोसले, एक प्रसिद्ध स्तंभलेखिका होत्या. पतीपासून घटस्फोट घेतल्यानंतर त्यांनी 55 व्या वर्षी गोळी झाडून आत्महत्या केली होती. त्यांचा सर्वात धाकटा मुलगा आनंद भोसले यांनी व्यवसाय आणि चित्रपट दिग्दर्शनाचा अभ्यास केला आणि आज ते त्यांच्या आईच्या करिअरची जबाबदारी सांभाळतात. आरडी बर्मन यांच्या आईने म्हटले होते, आशाशी लग्न करायचे असेल, तर माझ्या मृतदेहावरून जावे लागेल गणपत राव यांच्याशी घटस्फोट घेतल्यानंतर आशा भोसले यांच्या आयुष्यात आरडी बर्मन सहप्रवासी बनून आले. त्यांची भेट 1966 मध्ये झाली, जेव्हा ते ‘तिसरी मंझिल’ चित्रपटात एकत्र काम करत होते. त्या दोघांनी ‘ओ हसीना जुल्फों वाली…’ आणि ‘ओ मेरे सोना रे सोना रे’ या गाण्यांना आवाज दिला. आरडी बर्मन यांना त्यांचे वडील एसडी बर्मन यांच्या वारशापेक्षा काहीतरी वेगळे करायचे होते. जॅझ, कॅबरेचा ट्रेंड आणताना त्यांना आशा भोसले यांच्या आवाजाचा आधार मिळाला. त्या दोघांनी ‘पिया तू अब तो आजा…’, ‘दम मारो दम…’ यांसारखी गाणी तयार केली, ज्यामुळे आशा भोसले यांना ‘कॅबरे क्वीन’ म्हटले जाऊ लागले. व्यावसायिक संबंध लवकरच जवळीक वाढण्याचे कारण बनले. पंचम दा, वयाने आशापेक्षा 6 वर्षांनी लहान होते आणि 1971 मध्ये त्यांचा पहिल्या पत्नी रीटासोबत घटस्फोट झाला होता. त्यांचे लग्न वादात होते. घरगुती भांडणे वाढल्याने ते घर सोडून हॉटेलमध्ये राहू लागले होते. 9 वर्षांनंतर जेव्हा त्यांनी आशासोबत लग्न करण्याचा निर्णय घेतला, तेव्हा कुटुंब विरोधात गेले. आईने स्पष्ट नकार दिला. आरडी बर्मन यांची आई दोघांच्या नात्यावर इतक्या नाराज होत्या की त्यांनी स्पष्ट सांगितले की जोपर्यंत त्या जिवंत आहेत, तोपर्यंत दोघांचे लग्न होऊ शकत नाही आणि जर त्यांना हे लग्न करायचे असेल तर आशाला आपल्या आईच्या मृतदेहावरून घरात आणावे लागेल. हे ऐकून आरडी बर्मन काहीही न बोलता तिथून निघून गेले. दोघांना लग्न करायचे होते, पण आईच्या नाराजीमुळे ते शक्य नव्हते. काही वर्षांनंतर आरडी बर्मन यांची आई खूप आजारी पडू लागल्या आणि त्यांनी कोणालाही ओळखणे बंद केले, त्यानंतर आरडी बर्मन आणि आशा यांनी 1980 मध्ये लग्न केले. लग्नाच्या अवघ्या 14 वर्षांनंतरच 1994 मध्ये आरडी बर्मन यांचे निधन झाले आणि आशा पुन्हा एकदा एकट्या पडल्या. आरडी यांच्या निधनापूर्वी त्यांची आर्थिक परिस्थिती ठीक नव्हती, त्यामुळे आशा आणि ते वेगळे राहत होते.



Source link