भारतीय सेवानिवृत्तीसाठी आधीपेक्षा जास्त तयार:50% शहरी मुले कौटुंबिक मालमत्तेवर अवलंबून नाही; शारीरिक-मानसिक व भावनिकदृष्ट्याही तयार

गुरुग्राममध्ये राहणारे ६५ वर्षीय निवृत्त बँक कर्मचारी महेश सलूजा यांना ऋषिकेशला जाऊन रिव्हर राफ्टिंग करण्याची इच्छा होती. त्यांनी वृद्धांसाठी प्रवासाची व्यवस्था करणाऱ्या ट्रॅव्हल एजन्सीकडून बुकिंग केले. निधीची व्यवस्था त्यांनी त्यांच्या म्युच्युअल फंडातून केली. प्रवासात तंदुरुस्त राहण्यासाठी त्यांनी खास फिटनेस आणि वेलनेस प्रोग्रामही जॉइन केला. देशात निवृत्तीनंतरच्या जीवनाबद्दलची विचारसरणी वेगाने बदलत आहे. जिथे पूर्वी याला जीवनाचा ‘अंतिम टप्पा’ मानले जात होते, तिथे आता हे जीवनाची ‘दुसरी इनिंग’ बनत चालले आहे. संशोधन आणि आकडेवारी दर्शवते की आज बहुतेक लोक निवृत्तीच्या जीवनासाठी पूर्वीपेक्षा अधिक तयार आहेत. ही तयारी केवळ आर्थिकच नाही, तर शारीरिक, मानसिक आणि भावनिकही आहे. 5 वर्षांत निवृत्ती निर्देशांक 44 वरून 48 झाला मॅक्स लाइफ इन्शुरन्स आणि कॅन्टाच्या ‘इंडिया रिटायरमेंट इंडेक्स स्टडी’ (आयआरआयएस 5.0) नुसार, शहरी भारतातील निवृत्तीच्या तयारीचा निर्देशांक 2021 च्या तुलनेत 2025 च्या अखेरपर्यंत (100 पैकी) 44 वरून 48 पर्यंत वाढला आहे. हे अधिक चांगल्या, सावध तयारीचे संकेत देते. अहवालानुसार, 50% शहरी भारतीय निवृत्तीनंतर मुलांवर किंवा कौटुंबिक मालमत्तेवर अवलंबून नाहीत. गुंतवणुकीतून मजबूत आर्थिक तयारी कॉर्पोरेट वेल्थ स्ट्रॅटेजिस्ट गिरीश सोडानी म्हणतात, ‘पूर्वी निवृत्ती निधी म्हणजे पीएफ, ग्रॅच्युइटी आणि थोडीफार बचत. पण आता लोक म्युच्युअल फंड, निवृत्ती योजना, एनपीएस, इक्विटी आणि रिअल इस्टेटसारखे विविध गुंतवणुकीचे पर्याय निवडत आहेत.’ इंटरनॅशनल जर्नल फॉर रिसर्च ट्रेंड्स अँड इनोव्हेशनमध्ये प्रकाशित झालेल्या एका सर्वेक्षणानुसार, 48.9% लोकांनी निवृत्ती नियोजनात आर्थिक सुरक्षिततेला महत्त्वाचे मानले. 72.3% लोक निवृत्ती निधीसाठी म्युच्युअल फंडमध्ये गुंतवणूक करतात. 57.4% ईपीएफवर अवलंबून आहेत. 65% लोक 10 लाखांपेक्षा जास्त रकमेचा आरोग्य विमा घेत आहेत. आराम नव्हे, तर सक्रिय निवृत्तीचे जीवन निवृत्ती आता आरामाचा नव्हे, तर सक्रिय जीवनाचा काळ आहे. फिटनेस तज्ज्ञ विशाल वर्मा म्हणतात, ‘लोक 40-50 वर्षांच्या वयापासूनच फिटनेस, आहार, योग आणि आरोग्य तपासणीकडे लक्ष देत आहेत. एकल कुटुंब, मुलांचे बाहेर स्थायिक होण्यामुळे वृद्धांसाठीची आधार प्रणाली कमी झाली आहे. त्यांना वृद्धापकाळात तंदुरुस्त राहायचे आहे.’ वर्ल्ड जर्नल ऑफ बायोलॉजी, फार्मसी अँड हेल्थ सायन्समध्ये प्रकाशित झालेल्या एका सर्वेक्षणानुसार, देशातील 60-69 वयोगटातील 96% लोकांनी सांगितले की ते जिमसारख्या प्रतिबंधात्मक क्रियाकलाप स्वीकारण्यास तयार आहेत.’ दुसऱ्या इनिंगसाठी मानसिकदृष्ट्या तयार होत आहेत लोक क्लिनिकल सायकॉलॉजिस्ट काकोली रॉय यांच्याकडे निवृत्तीपूर्वी सल्ला घेणाऱ्यांची संख्या वाढत आहे. त्या म्हणतात, पूर्वी निवृत्तीनंतर रिकामेपण आणि इतरांवर अवलंबून राहण्याची भीती होती. मुला-मुलींवर अवलंबून राहणे जास्त होते. आता लोक मानसिकदृष्ट्या तयार होत आहेत. निवृत्ती समुदाय (रिटायरमेंट कम्युनिटी) तयार होत आहेत. नवीन कौशल्ये शिकणे, अर्धवेळ काम करणे किंवा स्वयंसेवा करणे सामान्य झाले आहे. आधीपेक्षा चांगले आणि अनुकूल वातावरण उत्तम पायाभूत सुविधा, आरोग्यसेवा, ज्येष्ठ नागरिक-अनुकूल गृहनिर्माण आणि डिजिटल सेवांनी ज्येष्ठ नागरिकांसाठी खूपच सहकार्यपूर्ण वातावरण निर्माण केले आहे. बँकिंग, गुंतवणूक आणि आरोग्य सेवा आता ऑनलाइन आणि सोप्या झाल्या आहेत. ट्रॅव्हल एजन्सीज, निवृत्ती समुदाय (रिटायरमेंट कम्युनिटीज) आणि ज्येष्ठ नागरिक क्लब या वयाच्या लोकांसाठी खास सुविधा देत आहेत. तीर्थयात्रेऐवजी आता अनुभव-आधारित प्रवास जिथे पूर्वी सेवानिवृत्तीनंतर तीर्थयात्रा प्रमुख पर्याय होती, आता अनुभवावर आधारित प्रवास वाढले आहेत. ग्रँड व्ह्यू रिसर्चच्या आकडेवारीनुसार, देशातील सिल्व्हर टुरिझम (ज्येष्ठ नागरिकांकडून केला जाणारा प्रवास) बाजार 18.2% वार्षिक दराने वाढत आहे. इंडियाआउटबाउंडच्या अहवालानुसार, देशातील ज्येष्ठ नागरिकांमध्ये आंतरराष्ट्रीय क्रूझ प्रवास, वेलनेस रिट्रीट आणि ॲडव्हेंचर टूरमध्ये रुची वाढली आहे.



Source link