व्हेनेझुएला भारताचा तिसरा सर्वात मोठा तेल पुरवठादार बनला:सौदी-अमेरिका मागे पडले; होर्मुझ बंद झाल्यानंतर भारतीय कंपन्यांनी खरेदी वाढवली

होर्मुझ सामुद्रधुनी बंद झाल्यानंतर जागतिक तेल बाजारात खळबळ उडाली आहे. अशा वेळी जेव्हा मध्य पूर्वेकडील देशांच्या तेल पुरवठ्यावर परिणाम झाला, तेव्हा व्हेनेझुएला अचानक भारताचा तिसरा सर्वात मोठा कच्च्या तेलाचा पुरवठादार म्हणून उदयास आला आहे. एनर्जी ट्रॅकिंग डेटा केप्लरनुसार, व्हेनेझुएलाने मे २०२६ मध्ये सौदी अरेबिया आणि अमेरिका या दोघांनाही मागे टाकले आहे. सध्या केवळ रशिया आणि यूएईनेच व्हेनेझुएलापेक्षा जास्त तेल पुरवठा केला आहे. अहवालानुसार, या महिन्यात भारताला व्हेनेझुएलाकडून होणारा तेल पुरवठा एप्रिलच्या तुलनेत सुमारे ५० टक्क्यांनी वाढला आहे. अमेरिकेने जानेवारीमध्ये व्हेनेझुएलाचे अध्यक्ष निकोलस मादुरो यांना पकडल्यानंतर तेथील तेल निर्यातीवर काही प्रमाणात सूट दिली होती. त्यानंतर एप्रिलपासून भारतात पुन्हा व्हेनेझुएलाचे तेल येण्यास सुरुवात झाली. 9 महिन्यांनंतर भारताने तेल खरेदी करण्यास सुरुवात केली केप्लर डेटानुसार, मे महिन्यात आतापर्यंत भारताने व्हेनेझुएलामधून सुमारे 4.17 लाख बॅरल प्रतिदिन कच्चे तेल खरेदी केले आहे. एप्रिलमध्ये हा आकडा 2.83 लाख बॅरल प्रतिदिन होता, तर त्यापूर्वी सलग 9 महिने भारताने व्हेनेझुएलामधून कोणतेही तेल खरेदी केले नव्हते. या वाढीची मुख्य दोन कारणे आहेत. पहिले- मध्य पूर्वेतील युद्ध आणि होर्मुझ सामुद्रधुनीतील संकटामुळे पुरवठ्यावर परिणाम झाला आहे. दुसरे- व्हेनेझुएलाचे जड आणि उच्च-गंधक असलेले कच्चे तेल स्वस्त मिळत आहे. रिलायन्ससारख्या भारतीय रिफायनरीज ते प्रक्रिया करण्यास सक्षम आहेत, त्यामुळे त्यांनी खरेदी वाढवली आहे. केप्लरचे विश्लेषक निखिल दुबे यांच्या मते, भारतीय रिफायनर्स बऱ्याच काळापासून व्हेनेझुएलाच्या तेलात स्वारस्य दाखवत आहेत, कारण ते स्वस्त आहे आणि भारताच्या रिफायनिंग प्रणालीला अनुकूल आहे. विशेषतः, गुजरातमध्ये रिलायन्सची रिफायनरी जड तेलासाठी खूप चांगली मानली जाते. त्यांच्या मते, भारतातील बहुतेक रिफायनरीज व्हेनेझुएलाचे तेल मर्यादित प्रमाणातच प्रक्रिया करू शकतात, पण रिलायन्सकडे असे तंत्रज्ञान आहे, ज्यामुळे त्याला सर्वाधिक फायदा होत आहे. सौदी अरेबियाने तेलाची किंमत वाढवली भारताची एकूण कच्च्या तेलाची आयात मे महिन्यात वाढून 49 लाख बॅरल प्रतिदिन झाली आहे, जी एप्रिलपेक्षा 8% जास्त आहे. पण हे अजूनही फेब्रुवारीच्या 52 लाख बॅरल प्रतिदिनच्या पातळीपेक्षा कमी आहे. फेब्रुवारीनंतर इराण युद्ध आणि होर्मुझ संकटाने पश्चिम आशियातून तेल पुरवठ्यावर परिणाम केला. इराणकडून भारताला एप्रिलमध्ये 7 वर्षांनंतर पुन्हा तेल मिळाले होते, कारण अमेरिकेच्या निर्बंधांमध्ये शिथिलता आणली गेली होती. पण मे महिन्यात आतापर्यंत इराणी तेल पोहोचले नाही. अहवालानुसार, अमेरिकेच्या नौदल नाकेबंदीमुळे इराणच्या बंदरांमधून पुरवठा थांबला. इराकमधून काही पुरवठा पुन्हा सुरू झाला आहे, पण तोही फेब्रुवारीच्या तुलनेत खूप कमी आहे. मे महिन्यात आतापर्यंत भारताला इराकमधून फक्त सुमारे 51 हजार बॅरल प्रतिदिन तेल मिळाले, तर फेब्रुवारीमध्ये ते सुमारे 9.69 लाख बॅरल प्रतिदिन होते. सौदी अरेबियाच्या पुरवठ्यातही मोठी घट झाली आहे. एप्रिलमध्ये भारताला सौदी अरेबियाकडून 6.7 लाख बॅरल प्रतिदिन तेल मिळाले होते, जे मे महिन्यात घटून सुमारे 3.4 लाख बॅरल प्रतिदिन झाले. केप्लरनुसार, याचे कारण सौदी तेलाच्या वाढलेल्या किमती आहेत, म्हणजेच भारतीय कंपन्यांना व्हेनेझुएलाचे तेल जास्त स्वस्त पडत आहे. भारताने रशियाकडून तेल खरेदी वाढवली इराण युद्ध सुरू झाल्यानंतर भारताने रशियन तेलावरील आपले अवलंबित्व आणखी वाढवले आहे. याचे मोठे कारण पश्चिम आशियातून येणाऱ्या पुरवठ्यात झालेली मोठी घट आहे. मार्चमध्ये भारताला मध्य पूर्वेकडून मिळणारे कच्चे तेल फेब्रुवारीच्या तुलनेत 61% नी घटून 11.8 लाख बॅरल प्रतिदिन झाले. त्याच वेळी, याच काळात रशियाकडून होणारा पुरवठा जवळपास दुप्पट होऊन सुमारे 23 लाख बॅरल प्रतिदिन पोहोचला. भारतीय रिफायनरीजनी इराण आणि आखाती देशांकडून कमी झालेल्या पुरवठ्याची भरपाई रशियन तेलाने केली. द इंडिपेंडेंट’नुसार, रशियन तेल जे पूर्वी भारताला सवलतीच्या दरात मिळत होते, तेच आता प्रीमियम किमतीत विकले जात आहे. म्हणजेच, इराण युद्धानंतर निर्माण झालेल्या परिस्थितीचा रशियाला मोठा फायदा झाला आहे आणि त्याला अधिक नफा मिळत आहे. व्हेनेझुएलाच्या राष्ट्रपती लवकरच भारतात येणार अमेरिकेचे परराष्ट्र मंत्री मार्को रुबियो यांनी सांगितले आहे की, व्हेनेझुएलाच्या कार्यवाहक राष्ट्रपती डेल्सी रॉड्रिगेज पुढील आठवड्यात भारतात येऊ शकतात. यावेळी तेल पुरवठ्याबाबत चर्चा होण्याची शक्यता आहे. सुमारे 303 अब्ज बॅरल तेल साठ्यासह व्हेनेझुएला जगातील सर्वात मोठा तेल साठा असलेला देश मानला जातो. हा साठा सौदी अरेबिया आणि अमेरिकेपेक्षाही जास्त आहे. मात्र, अनेक वर्षांच्या अमेरिकन निर्बंधांमुळे आणि सरकारी गैरव्यवस्थापनामुळे तेथील तेल उत्पादनावर वाईट परिणाम झाला. आता अमेरिका आणि व्हेनेझुएला दोन्ही देश प्रयत्न करतील की भारतासोबत असा करार व्हावा, ज्यामुळे व्हेनेझुएलामधून तेल निर्यातीत आलेली ही वाढ पुढेही कायम राहू शकेल. व्हेनेझुएलाच्या तेलाला बाजारात प्रवेश मिळवून देण्याचा अमेरिकेचा प्रयत्न आता जेव्हा पश्चिम आशिया युद्धाच्या विळख्यात आहे आणि तेल बाजारात पुरवठ्याचे संकट निर्माण झाले आहे, तेव्हा अमेरिका व्हेनेझुएलाचे तेल पुन्हा जागतिक बाजारात आणण्याचा प्रयत्न करताना दिसत आहे. भारत आधीपासूनच रशियाकडून जास्त तेल खरेदी करत होता. यामुळे अमेरिका नाराज आहे. ट्रम्प सरकारचे म्हणणे आहे की, यामुळे रशियाला युक्रेन युद्धासाठी पैसे मिळत आहेत. इराण युद्ध सुरू होण्यापूर्वी पंतप्रधान नरेंद्र मोदींनी फेब्रुवारीमध्ये रशियन तेलाची खरेदी कमी करण्याचे आणि अमेरिका व व्हेनेझुएलाकडून जास्त तेल घेण्याचे वचन दिले होते. आता मार्को रुबियो, जे स्वतः २३ ते २६ मे दरम्यान भारत दौऱ्यावर येणार आहेत, असे म्हणत आहेत की अमेरिकेला वाटते की भारताने जास्तीत जास्त अमेरिकन आणि व्हेनेझुएलाचे तेल खरेदी करावे. रुबियो म्हणाले, “आम्ही भारताला शक्य तितकी ऊर्जा विकू इच्छितो. आम्हाला वाटते की व्हेनेझुएलाच्या तेलातही मोठी संधी आहे.” तज्ञांचे म्हणणे आहे की, मार्को रुबियो आणि डेल्सी रॉड्रिगेज यांची जवळपास एकाच वेळी होणारी भारत भेट हे दर्शवते की आता तेल आणि ऊर्जा संबंधित राजकारणावर युद्ध आणि जगातील मोठ्या शक्तींच्या संघर्षाचा थेट परिणाम होत आहे. भारताची 13 जहाजे अजूनही होर्मुझमध्ये अडकलेली आहेत सामान्यतः, भारताचे जवळपास अर्धे कच्चे तेल आखाती देशांकडून होर्मुझ सामुद्रधुनीमार्गे येते. याच मार्गाने मोठ्या प्रमाणात एलएनजी आणि पेट्रोलियम वायू देखील येतो. परंतु, इराणच्या आसपास वाढत्या युद्धामुळे आणि सागरी संघर्षामुळे हा महत्त्वाचा सागरी मार्ग जवळपास बंद झाल्यासारखा झाला आहे. भारतीय अधिकाऱ्यांनी आखाती प्रदेशातील सागरी सुरक्षेबाबतही चिंता व्यक्त केली आहे. सध्या 13 भारतीय जहाजे तिथे अडकलेली आहेत. भारताला आधी त्यांना सुरक्षित बाहेर काढायचे आहे, त्यानंतरच नवीन जहाजे इंधन घेण्यासाठी पाठवली जातील. अलीकडच्या काळात भारताशी संबंधित अनेक जहाजांवर होर्मुझ सामुद्रधुनी आणि ओमानच्या किनाऱ्याजवळ हल्ले झाले आहेत. भारतीय ध्वज असलेले एक मालवाहू जहाज ओमानच्या सागरी हद्दीत आग लागल्यानंतर बुडाले. त्यावर ड्रोन किंवा क्षेपणास्त्र हल्ला झाल्याची शक्यता वर्तवली जात आहे. या परिस्थितीमुळे जागतिक तेल पुरवठ्यावर वाईट परिणाम झाला आहे आणि आता जग पर्यायी तेल स्रोतांचा शोध घेत आहे. याच कारणामुळे व्हेनेझुएलासारख्या देशांसाठी संधी निर्माण झाली आहे.



Source link