मध्य प्रदेश उच्च न्यायालयाने धार येथील भोजशाळेला वाग्देवी मंदिर मानले आहे. शुक्रवारी दिलेल्या निर्णयात न्यायालयाने भोजशाळेचे संरक्षण एएसआयला (ASI) दिले आहे, परंतु हिंदूंना येथे पूजेचा अधिकार दिला आहे. मुस्लिम पक्ष याला कमाल मौला मशीद म्हणतो. न्यायालयाने मुस्लिम पक्षाला सरकारकडे मशिदीसाठी जमीन मागण्यास सांगितले आहे. या निर्णयाच्या पार्श्वभूमीवर इंदूर आणि धार जिल्हा प्रशासन सतर्कतेच्या मोडवर आहे. शुक्रवार असल्याने संवेदनशीलता आणखी वाढली आहे, कारण याच दिवशी मुस्लिम समाज भोजशाळा परिसरात जुम्मा नमाज अदा करतो. प्रशासनाने दोन्ही पक्षांना शांतता राखण्याचे आवाहन केले आहे.
सुनावणीदरम्यान कोणी काय युक्तिवाद केले हिंदू पक्ष: भोजशाळेवर प्लेसेस ऑफ वर्शिप ॲक्ट लागू होत नाही. हे एएसआयद्वारे संरक्षित स्मारक आहे. प्राचीन स्मारके आणि पुरातत्व स्थळे आणि अवशेष अधिनियम 1951 च्या यादीत भोजशाळेचे नाव नोंदवले आहे. वर्ष 2024 मध्ये अश्विनी उपाध्याय प्रकरणात दिलेल्या न्याय दृष्टांताला भोजशाळा प्रकरणात लागू करता येणार नाही.
7 एप्रिल 2003 रोजी भारतीय पुरातत्व सर्वेक्षण विभागाने जारी केलेला आदेश रद्द करण्याची मागणी. न्यायालयाला विनंती केली की भोजशाळेचे धार्मिक स्वरूप निश्चित करून ते पूर्णपणे हिंदू समाजाला सोपवले जावे. यामुळे देवी सरस्वतीची पूजा आणि हवन वर्षभर अखंडितपणे करता येईल. मुस्लिम पक्ष: ज्येष्ठ अधिवक्ता शोभा मेनन यांनी न्यायालयात सांगितले की, भोजशाळा मंदिर आहे, मशीद आहे की जैनशाळा आहे, हे अद्याप स्पष्ट झालेले नाही.
विवादित स्थळाचे धार्मिक स्वरूप निश्चित करण्याचा अधिकार दिवाणी न्यायालयाला आहे. उच्च न्यायालय कलम 226 अंतर्गत रिट अधिकार क्षेत्रात सुनावणी करत आहे.
ज्येष्ठ अधिवक्ता सलमान खुर्शीद यांनी एएसआय सर्वेक्षणावर प्रश्नचिन्ह उपस्थित करत सांगितले की, उपलब्ध करून दिलेली व्हिडिओग्राफी स्पष्ट नाही. रंगीत छायाचित्रेही देण्यात आली नाहीत. त्यांनी अयोध्या निकालाचा उल्लेख करत सांगितले की, तिथे रामलल्ला विराजमान यांची मूर्ती उपस्थित होती. भोजशाळेत कोणतीही स्थापित मूर्ती नाही. जैन समाज: जी प्रतिमा देवी वाग्देवीची असल्याचे सांगितले जात आहे, ती जैन समाजाची आराध्य देवी अंबिकाची आहे. सिहोर येथील देवी अंबिकाच्या मंदिरात भोजशाळेत सापडलेल्या मूर्तीसारखीच मूर्ती आहे. याला जैन तीर्थक्षेत्र घोषित केले पाहिजे. राखीव पोलीस दल आणि रॅपिड ॲक्शन फोर्स देखील तैनात धार पोलीस नियंत्रण कक्षात जिल्ह्याभरातून सुमारे 1200 पोलिसांना बोलावण्यात आले आहे. एसपी सचिन शर्मा यांनी नियंत्रण कक्षात पोहोचून सुरक्षा व्यवस्थेचा आढावा घेतला आणि पोलीस दलाला निर्देश दिले. एसपींनी सांगितले की, धार शहराची सुरक्षा 12 स्तरांवर करण्यात आली आहे. राखीव पोलीस दल आणि रॅपिड ॲक्शन फोर्सलाही सतर्क ठेवण्यात आले आहे. 2022 मध्ये याचिका दाखल करण्यात आली होती हे प्रकरण 2022 मध्ये सुरू झाले, जेव्हा रंजना अग्निहोत्री आणि इतरांनी हिंदू फ्रंट फॉर जस्टिसच्या वतीने उच्च न्यायालयात याचिका दाखल करून भोजशाळेचे धार्मिक स्वरूप निश्चित करण्याची आणि हिंदू समाजाला पूर्ण अधिकार देण्याची मागणी केली. याचिकेत नियमित पूजा-अर्चा करण्याचा अधिकार, परिसरात नमाज पठणावर बंदी, ट्रस्टची स्थापना आणि ब्रिटिश म्युझियममध्ये ठेवलेली देवी वाग्देवीची मूर्ती परत आणण्यासारख्या मागण्यांचा समावेश आहे. ASI ने 98 दिवसांचे वैज्ञानिक सर्वेक्षण केले होते 2024 मध्ये भारतीय पुरातत्व सर्वेक्षण (ASI) ने भोजशाळा परिसराचे 98 दिवस वैज्ञानिक सर्वेक्षण केले होते. त्यानंतर 23 जानेवारी 2026 रोजी वसंत पंचमीला सर्वोच्च न्यायालयाने दिवसभर निर्बाध पूजा-अर्चा करण्याची परवानगी दिली. उच्च न्यायालयात 6 एप्रिलपासून नियमित सुनावणी सुरू झाली, जी 12 मे पर्यंत चालली. हिंदू पक्षाने मंदिर असल्याचा युक्तिवाद केला हिंदू पक्षाच्या वतीने वकिलांनी भोजशाळा हे सरस्वती मातेचे मंदिर आणि प्राचीन विद्या केंद्र असल्याचे सांगत ऐतिहासिक दस्तऐवज, एएसआय सर्वेक्षण, शिलालेख, स्थापत्य अवशेष आणि वसंत पंचमीला पूजा करण्याच्या परंपरेचा हवाला दिला. अधिवक्ता मनीष गुप्ता यांनी परमार राजा भोज यांच्या समरांगण सूत्रधार ग्रंथाचा उल्लेख करत सांगितले की, भोजशाळेची रचना त्यात वर्णन केलेल्या मंदिर निर्मितीच्या मानकांशी जुळते. मुस्लिम पक्षाने सर्वेक्षण अहवालावर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले मुस्लिम पक्षाने न्यायालयात युक्तिवाद केला की, परिसर दीर्घकाळापासून कमाल मौला मशीद म्हणून वापरात आहे आणि धार्मिक स्वरूप निश्चित करण्याचा अधिकार दिवाणी न्यायालयाला आहे. सर्वोच्च न्यायालयाचे ज्येष्ठ वकील सलमान खुर्शीद यांनी एएसआय सर्वेक्षण अहवालावर प्रश्नचिन्ह उपस्थित करत म्हटले की, सर्वेक्षणादरम्यान उपलब्ध करून दिलेली छायाचित्रे आणि व्हिडिओग्राफी स्पष्ट नव्हती. त्यांनी असेही म्हटले की, अयोध्या प्रकरणाच्या विपरीत भोजशाळेत कोणतीही स्थापित मूर्ती अस्तित्वात नाही. वर्षानुवर्षे बदलत राहिली व्यवस्था भोजशाळेबाबत वर्षानुवर्षे वाद आणि प्रशासकीय व्यवस्था बदलत राहिल्या आहेत. 2003 पासून येथे प्रत्येक मंगळवारी आणि वसंत पंचमीला हिंदूंना पूजा करण्याची, तर शुक्रवारी मुस्लिम समाजाला नमाज अदा करण्याची परवानगी दिली जाते. इतर दिवशी परिसर पर्यटकांसाठी खुला असतो. 2013 आणि 2016 मध्ये वसंत पंचमी आणि शुक्रवार एकाच दिवशी आल्याने येथे तणावाची परिस्थिती निर्माण झाली होती. अशा परिस्थितीत आजचा निर्णय भोजशाळा वादाची पुढील दिशा ठरवणारा महत्त्वाचा मानला जात आहे.
Source link
MPतील धार भोजशाळेला HCने वाग्देवी मंदिर मानले:हिंदूंना पूजेचा अधिकार दिला; मुस्लिम पक्ष याला कमाल मौला मशीद म्हणतो
