आशा भोसलेंनी 12 हजारहून अधिक गाणी गायली:कौटुंबिक हिंसाचाराच्या बळी, आत्महत्या करू इच्छित होत्या, गायनासह यशस्वी व्यावसायिकही बनल्या

ज्येष्ठ गायिका आशा भोसले यांचे वयाच्या ९२ व्या वर्षी निधन झाले आहे. मुंबईतील ब्रीच कँडी रुग्णालयात रविवारी दुपारी त्यांनी अखेरचा श्वास घेतला. सोमवारी दुपारी ४ वाजता शिवाजी पार्क येथे अंत्यविधी होणार आहे. आशा भोसले यांच्या जीवनप्रवासावर एक नजर टाकूया… आशा भोसले यांनी प्रत्येक शैलीतील गाण्यांमध्ये आपल्या मधुर आवाजाची जादू पसरवली. त्यांच्या आवाजातील गोडवा इतका होता की तो अजूनही लोकांच्या हृदयावर राज्य करतो. आशा भोसले यांच्यासाठी संगीताचा प्रवास तितका सोपा नव्हता, त्यांनी त्यांच्या कारकिर्दीत १२,००० हून अधिक गाणी गायली आहेत. फक्त ९ वर्षांच्या असताना त्यांनी त्यांचे वडील गमावले. जेव्हा आशा भोसले १६ व्या वर्षी पळून गेल्या आणि त्यांच्या कुटुंबाच्या इच्छेविरुद्ध लता मंगेशकर यांचे सचिव गणपतराव भोसले यांच्याशी लग्न केले, तेव्हा लता यांनी त्यांच्या बहिणीशी असलेले संबंध तोडले. लग्नानंतर आशा भोसले यांना अनेक अडचणींना तोंड द्यावे लागले आणि त्या घरगुती हिंसाचारालाही बळी पडल्या. इतकेच नाही तर त्या आयुष्यापासून इतक्या निराश झाल्या होत्या की त्यांना आत्महत्या करावीशी वाटली. तथापि, १४ हून अधिक भाषांमध्ये गाणी गायलेल्या आशा भोसले यांच्या आवाजात वेगळेच आकर्षण आणि जादू होती. मात्र एक काळ असा होता जेव्हा त्यांना त्यांच्या वाईट आवाजामुळे रेकॉर्डिंग स्टुडिओमधून हाकलून लावण्यात आले होते. वयाच्या ९ व्या वर्षी वडील गमावले आशा भोसले या प्रसिद्ध रंगभूमी अभिनेत्री आणि शास्त्रीय गायिका ‘दीनानाथ मंगेशकर’ यांच्या कन्या आणि सुरांची राणी लता मंगेशकर यांची धाकटी बहीण होत्या. त्या फक्त ९ वर्षांच्या असताना त्यांच्या वडिलांचे निधन झाले, ज्यामुळे त्यांनी त्यांची बहीण लता मंगेशकर यांच्यासोबत कुटुंबाचा उदरनिर्वाह करण्यासाठी गाणे सुरू केले. आशा यांची खासियत म्हणजे त्यांनी प्रत्येक प्रकारच्या गाण्याशी स्वतःला जुळवून घेतले. मग ती रोमँटिक गाणी असोत, कॅबरे गाणी असोत, गझल असोत किंवा शास्त्रीय संगीत असो. त्यांनी प्रत्येक शैलीत त्यांच्या आवाजाची अमिट छाप सोडली. वयाच्या १६ व्या वर्षी पळून जाऊन लग्न केले आशा भोसले यांनी १९४९ मध्ये वयाच्या १६ व्या वर्षी पळून जाऊन ३१ वर्षीय गणपतराव भोसले यांच्याशी लग्न केले. गणपतराव लता मंगेशकर यांचे सेक्रेटरी होते. लता मंगेशकर यांना याचे खूप दुःख झाले आणि त्यांनी त्यांच्या धाकट्या बहिणीशी असलेले संबंध तोडले. जेव्हा आशा भोसले त्यांच्या पहिल्या मुलाची आई झाल्या तेव्हा मंगेशकर कुटुंबाने त्यांना स्वीकारले, परंतु गणपतरावांना हे आवडले नाही. गणपतरावांना आशांचा त्यांच्या कुटुंबाशी, विशेषतः लता मंगेशकरांशी कोणताही संबंध नसावा असे वाटत होते. गणपतराव पैशासाठी आशाला त्रास देऊ लागले आणि लता मंगेशकर यांना भेटण्यापासूनही रोखू लागले. दोघांमध्ये भांडणे होऊ लागली. गणपतराव आशाला मारहाणही करू लागले. सासरच्या घरात खूप वाईट वागणूक मिळाली कविता छिब्बरला दिलेल्या मुलाखतीत आशा म्हणाल्या होत्या- माझे लग्न खूप लहान वयात माझ्यापेक्षा २० वर्षांनी मोठ्या असलेल्या माणसाशी झाले. तो प्रेमविवाह होता आणि लता दीदी माझ्याशी बराच काळ बोलल्या नाहीत. त्यांना हे नाते मान्य नव्हते. गणपतरावांचे कुटुंब खूप रूढीवादी होते आणि ते एका गायन स्टारला सून म्हणून स्वीकारू शकत नव्हते. मला खूप वाईट वागणूक मिळाली आणि जेव्हा मी माझा धाकटा मुलगा आनंदला जन्म देणार होते, तेव्हा मला घर सोडण्यास सांगण्यात आले आणि मी माझ्या आई आणि बहिणींकडे परत गेले. तरीही, मी कोणालाही दोष देत नाही आणि माझ्या मनात कोणाबद्दलही वाईट विचार नाहीत. गणपतराव आशावर हात उचलत असत त्यांना तीन मुले होती. २ मुलगे आणि एक मुलगी. तथापि, लग्नाच्या ११ वर्षांनी, म्हणजे १९६० मध्ये, ते वेगळे झाले. आशा भोसले यांचे चरित्र ‘आशा भोसले: अ लाईफ इन म्युझिक’ मध्ये त्यांच्या आयुष्यातील सर्व पैलूंबद्दल लिहिले आहे. त्यात असेही नमूद केले आहे की गणपतरावांनी आशावर अनेक वेळा हात उचलला होता. पुस्तकानुसार, गणपतरावांनी आशा गर्भवती असतानाही त्यांच्यावर हात उचलला होता. त्यांना अनेक वेळा रुग्णालयात दाखल करावे लागले. पुस्तकात असे नमूद केले आहे की आशा यांचे सासरचे लोक खूप संकुचित मनाचे होते. त्यांचा नवरा खूप रागीट स्वभावाचा होता. कदाचित त्यांना आशा भोसलेंना दुखवण्यात आनंद होत असेल. त्या दुःखी होत्या, परंतु बाहेरील कोणालाही हे माहित नव्हते. पुस्तकात आशा भोसले म्हणाल्या आहेत – मी माझ्या सर्व कर्तव्ये पार पाडली, जसे हिंदू धर्मात पत्नी करते. आशाला आत्महत्या करायची होती पुस्तकानुसार, जेव्हा आशा भोसले तिसऱ्या मुलासाठी गर्भवती होत्या, तेव्हा सासरच्यांनी त्यांना घराबाहेर काढले. त्यांना रुग्णालयात दाखल करण्यात आले आणि याच वेळी आशांनी आत्महत्या करण्याचा प्रयत्न केला. पुस्तकात आशा म्हणाल्या आहेत- एके ठिकाणी मला स्वतःचा जीव घ्यावासा वाटला. मी आजारी होते, चार महिन्यांची गर्भवती होती, हॉस्पिटलमधील परिस्थिती अशी होती की ते नरकासारखे वाटत होते. मी मानसिकदृष्ट्या इतकी खचली होती की मी झोपेच्या गोळ्यांची एक संपूर्ण बाटली खाल्ली, पण माझ्या मुलावरचे माझे प्रेम इतके जबरदस्त होते की त्याने मला मरू दिले नाही. मी मरण पावले नाही आणि परत आले. या नात्यातून बाहेर पडल्यानंतर अनेक वर्षांनी आशा यांनी प्रसिद्ध संगीतकार आणि गायक आर.डी. बर्मन यांच्याशी लग्न केले. आरडी बर्मन यांच्या आईने सांगितले होते की लग्न माझ्या मृतदेहावरच होईल आशा भोसले यांनी १९८० मध्ये संगीत दिग्दर्शक आर.डी. बर्मन यांच्याशी दुसरे लग्न केले. दोघांची पहिली भेट १९६६ मध्ये ‘तीसरी मंजिल’ या चित्रपटातील एका गाण्यादरम्यान झाली. त्यानंतर आशा भोसले यांनी आर.डी. बर्मन यांच्या अनेक चित्रपटांमध्ये गाणी गायली. एकत्र काम करताना दोघेही चांगले मित्र बनले आणि ही मैत्री कधी प्रेमात बदलली हे त्यांना कळलेच नाही. एके दिवशी, आर.डी. बर्मन यांनी संधी मिळताच आशा यांना लग्नाचा प्रस्ताव ठेवला. आशा यांनी लगेचच मान्य केले, परंतु बर्मन यांच्या आईने लग्नाला स्पष्ट नकार दिला. त्यांनी बर्मन यांना सांगितले की जर हे लग्न झाले तर ते फक्त त्यांच्या मृतदेहावरच होईल. बर्मन यांची आई लग्नाला नकार देत होती कारण आशा बर्मन यांच्यापेक्षा ६ वर्षांनी मोठ्या होत्या आणि त्या ३ मुलांची आई होत्या. मग बर्मन यांनी आईचे म्हणणे शांतपणे मान्य केले. तथापि, जेव्हा बर्मन यांचे वडील एस.डी. बर्मन यांचे निधन झाले तेव्हा त्यांच्या आईची मानसिक स्थिती बिघडली. अशा परिस्थितीत, आईची प्रकृती सुधारण्यासाठी बर्मन यांनी १९८० मध्ये आशा भोसले यांच्याशी लग्न केले. आशा भोसले यांनी ५० ते ९० च्या दशकात ओपी नय्यर, आरडी बर्मन, खय्याम आणि बप्पी लाहिरी सारख्या अनेक संगीतकारांसोबत काम केले. त्यांनी अनेक सदाबहार गाणी गायली, पण एक काळ असा होता जेव्हा त्यांचा आवाज नाकारला गेला आणि रेकॉर्डिंग स्टुडिओमधून परत पाठवण्यात आले. वाईट आवाजामुळे त्यांना रेकॉर्डिंग स्टुडिओतून बाहेर काढण्यात आले आरजे अनमोलशी बोलताना आशा भोसले यांनी त्यांच्या कारकिर्दीच्या सुरुवातीच्या टप्प्याबद्दल सांगितले आणि सांगितले की एकदा त्यांना किशोर कुमार यांच्यासोबत त्यांच्या वाईट आवाजामुळे रेकॉर्डिंग स्टुडिओमधून बाहेर काढण्यात आले होते. आशा भोसले म्हणाल्या- ते १९४७ चे वर्ष होते. राज कपूर आणि नर्गिस स्टारर ‘जान पहचान’ या चित्रपटासाठी गाणे रेकॉर्ड करण्यासाठी त्या किशोर कुमार यांच्यासोबत प्रसिद्ध स्टुडिओमध्ये गेल्या होत्या. या चित्रपटाचे संगीत दिग्दर्शक खेमचंद प्रकाश होते. आजकाल स्टुडिओ वातानुकूलित असतात आणि त्यात भरपूर मशीन असतात. त्या काळात दोन ट्रॅक असलेल्या मशीन असायच्या. एक ट्रॅक संगीतकारासाठी होता आणि दुसरा गायकासाठी. फक्त एकच माइक होता आणि गायकांना त्याच्यासमोर उभे राहून गाणे म्हणायचे. मी आणि किशोर दा यांनी गाणे सुरू केले. यानंतर आम्ही निघालो आणि महालक्ष्मी रेल्वे स्टेशनवर पोहोचलो. आमची शिफ्ट रात्री ८ वाजताची होती, पण आम्ही निघालो तेव्हा पहाटे २ वाजले होते. आम्ही सीटवर बसून राहिलो. किशोर दा रागावले होते. ते दुःखीही होते. त्यांना बरे वाटत नव्हते. मी त्यांना सांत्वन दिले आणि म्हणाले की दादा, तुमचा आवाज कोणीही थांबवू शकत नाही. किशोर दा यांना भूक लागली होती, मग आम्ही बटाटा वडा आणि एक छोटा कप चहा मागवला. थोडी चहा आमच्या अंगावरही पडला. मग आम्ही दोघेही निघालो. आशांच्या कढाई मटण आणि बिर्याणीचे अनेक सेलिब्रिटी चाहते झाले आशा भोसले यांचा आवाज जितका मंत्रमुग्ध करणारा आहे तितक्याच त्या जेवण छान बनवतात. आशा भोसले यांना स्वयंपाकाची खूप आवड आहे, अनेक सेलिब्रिटी त्यांच्या हाताने बनवलेले कढई मटण आणि बिर्याणीचे चाहते आहेत. दिवंगत अभिनेते ऋषी कपूर यांना आशा भोसले यांनी बनवलेले जेवण खूप आवडायचे. एका मुलाखतीदरम्यान आशा भोसले म्हणाल्या होत्या की ऋषी कपूर यांना त्यांचे हाताने बनवलेले शमी कबाब, कढई मटण आणि काळी डाळ खूप आवडायची. मुलाखतीदरम्यान आशा भोसले म्हणाल्या की जर त्या गायिका नसत्या तर त्या नक्कीच स्वयंपाकी झाल्या असत्या. गायनासोबतच आशा भोसले यांनी स्वयंपाकाची आवडही जिवंत ठेवली होती. स्वयंपाकाच्या प्रेमामुळे आशा भोसले यांना एक यशस्वी रेस्टॉरंट व्यावसायिका म्हणून ओळख मिळाली. सर्वप्रथम, त्यांनी दुबईमध्ये आशाज नावाचे रेस्टॉरंट उघडले. ते सुरू होऊन दोन दशके झाली आहेत. आशा भोसले यांच्या रेस्टॉरंटमध्ये वायव्य भारतीय पदार्थ दिले जातात. दुबई व्यतिरिक्त, आशा भोसले यांचे रेस्टॉरंट कुवेत, अबू धाबी, दोहा आणि बहारीन सारख्या अनेक देशांमध्ये आहेत. ही रेस्टॉरंट्स वाफी ग्रुप चालवते ज्यामध्ये आशा भोसले यांचा २० टक्के हिस्सा आहे. आशा भोसले यांनी स्वतः या रेस्टॉरंट्समध्ये स्वयंपाक करणाऱ्या शेफना सहा महिने चांगले जेवण बनवण्याचे प्रशिक्षण दिले आहे. मुलांसाठी स्वतः जेवण बनवायच्या आशा भोसले यांनी त्यांच्या ९० व्या वाढदिवशी दुबईमध्ये एका संगीत मैफिलीत सादरीकरण केले. या कार्यक्रमाबाबत मुंबईत आयोजित पत्रकार परिषदेत आशा भोसले म्हणाल्या- वय हे फक्त एक आकडा आहे. वय वाढते, पण हृदय नेहमीच तरुण राहते. या वयातही मी उभी आहे, गाणी गात आहे आणि अजूनही माझ्या मुलांसाठी जेवण बनवत आहे.



Source link