हिट चित्रपट असला की टाळ्या कलाकारांच्या वाट्याला येतात, पण फ्लॉप होताच सर्वात आधी दिग्दर्शक कटघऱ्यात उभा राहतो. विक्रम भट्ट याला चित्रपट उद्योगातील सर्वात मोठे आणि सर्वात जुने सत्य मानतात. ते म्हणतात, “आम्हाला फ्लॉप चित्रपटांचे प्रेत उचलण्यासाठी पैसे दिले जातात.” हा त्यांच्या चार दशकांच्या प्रदीर्घ कारकिर्दीचा अनुभव आहे. हॉरर चित्रपटांना हिंदी सिनेमात नवी ओळख मिळवून देणाऱ्या विक्रम भट्ट यांनी सुपरहिट चित्रपटांसोबत फ्लॉपचा काळही पाहिला. त्यांनी मोठ्या कलाकारांसोबत काम केले, नवीन कलाकारांना लॉन्च केले, वैयक्तिक वादांना तोंड दिले आणि तुरुंगापर्यंतचा प्रवासही केला. यानंतरही त्यांचे मत आहे की, इंडस्ट्रीत टिकून राहण्यासाठी यश नाही, तर आपल्या तत्त्वांवर ठाम राहणे सर्वात महत्त्वाचे आहे. याच कारणामुळे त्यांनी स्टार सिस्टीम, चित्रपटांचे क्रेडिट, आमिर खानसोबत पुन्हा काम न करण्याचे कारण, त्यांचे संघर्ष आणि वादांवर स्पष्टपणे बोलले. आजच्या सक्सेस स्टोरीमध्ये विक्रम भट्ट यांच्या कारकिर्दी आणि वैयक्तिक आयुष्याशी संबंधित गोष्टी जाणून घेऊया. सुरुवातीच्या संधीपासून ते वेगळी ओळख निर्माण करण्यापर्यंत विक्रम भट्ट चित्रपटसृष्टीच्या वातावरणात मोठे झाले आणि कमी वयातच चित्रपट निर्मितीशी जोडले गेले. सुरुवातीच्या काळात त्यांनी दिग्दर्शनाच्या बारकावे शिकले आणि आपल्या चित्रपटांद्वारे वेगळी ओळख निर्माण केली. रोमँटिक आणि थ्रिलर चित्रपटांनंतर त्यांनी हॉरर जॉनरमध्ये असा प्रयोग केला, ज्यामुळे त्यांना इंडस्ट्रीत एक वेगळे स्थान मिळाले. ‘राज’, ‘1920’, ‘शापित’ आणि ‘हॉन्टेड 3डी’ सारख्या चित्रपटांनी त्यांना हॉरर चित्रपटांचा एक मोठा चेहरा बनवले. त्यांच्या चित्रपटांनी हे सिद्ध केले की, दमदार कथा आणि ट्रीटमेंटच्या जोरावर हॉरर चित्रपटही बॉक्स ऑफिसवर यशस्वी होऊ शकतात. दिग्दर्शक म्हणून नवीन आणि मोठ्या स्टार्ससोबत काम करण्याचा फरक आपल्या प्रदीर्घ कारकिर्दीत विक्रम भट्ट यांनी अमिताभ बच्चन, मिथुन चक्रवर्ती, आमिर खान, अक्षय कुमार आणि सुनील शेट्टी यांसारख्या मोठ्या कलाकारांसोबतच नवीन कलाकारांसोबतही काम केले आहे. त्यांच्या मते दोघांचीही स्वतःची वैशिष्ट्ये आहेत. दिग्दर्शक म्हणून नवीन आणि मोठ्या स्टार्ससोबत काम करण्यात काय फरक असतो, हे त्यांनी सांगितले. विक्रम भट्ट म्हणतात की, नवीन कलाकार अनुभवी कलाकारांइतके प्रशिक्षित किंवा मुरलेले नसतात. पण त्यांच्यात शिकण्याची इच्छा असते, जी अनेकदा स्टार्समध्ये नसते. स्टार्स त्यांच्या ठरलेल्या शैलीत काम करायला पसंत करतात, तर दिग्दर्शकाला अनेकदा काहीतरी वेगळे करायचे असते. म्हणून दोघांचेही स्वतःचे फायदे आहेत. स्टार्ससोबत काम केल्याने चित्रपटाला चांगली ओपनिंग मिळते आणि अनुभवी अभिनेता मिळतो. तर, नवीन कलाकारांसोबत एक उत्साही आणि काहीतरी करून दाखवण्याची जिद्द असलेला माणूस मिळतो. त्यामुळे दोघांचेही स्वतःचे फायदे आहेत. चित्रपटाची जबाबदारी नेहमी दिग्दर्शकाची विक्रम भट्ट यांचे मत आहे की, स्टार असो वा नसो, चित्रपटाची जबाबदारी शेवटी दिग्दर्शकाचीच असते. मात्र, दुर्दैवाने जेव्हा एखाद्या स्टारचा चित्रपट हिट होतो, तेव्हा दिग्दर्शकाला तेवढे श्रेय मिळत नाही. तो काम तेवढेच करतो, पण चित्रपट स्टारचा हिट मानला जातो. ते म्हणतात की त्यांना आनंद आहे की ‘धुरंधर’ चित्रपटाच्या बाबतीत त्याचे दिग्दर्शक आदित्य धर यांचेही नाव घेतले जात आहे. केवळ कलाकारांचीच नाही, तर दिग्दर्शकाचीही चर्चा होत आहे. नाहीतर अनेकदा लोक म्हणतात की हा अमुक स्टारचा हिट चित्रपट आहे. हीच सर्वात मोठी अडचण आहे. त्यांच्या मते, मेहनत सर्वजण सारखीच करतात. पण जेव्हा स्टारचा चित्रपट चालत नाही, तेव्हा सर्वात आधी दिग्दर्शकाचे नाव येते की इतक्या मोठ्या स्टारसोबतही फ्लॉप चित्रपट बनवला. त्यामुळे ते मस्करीत म्हणतात की दिग्दर्शकाला फ्लॉप चित्रपटाची ‘प्रेत’ उचलण्यासाठी पैसे दिले जातात. हिट सर्वांची असते, पण फ्लॉप फक्त दिग्दर्शकाची मानली जाते. हिटचे श्रेय स्टारला, फ्लॉपचे खापर दिग्दर्शकावर विक्रम भट्ट म्हणतात की ही काही नवीन गोष्ट नाही, तर नेहमीच असे घडत आले आहे. स्टार एकाच वेळी अनेक चित्रपट करतात. जर त्यांच्या चार चित्रपटांपैकी तीन हिट झाले आणि तुमचा चित्रपट फ्लॉप झाला, तर लोक हेच मानतात की कमी दिग्दर्शकातच राहिली असेल. ते म्हणतात की लोकांना हे समजत नाही की कोणताही चित्रपट यशस्वी होण्यामागे फक्त स्टार नसतो. एखादा लेखक कथा लिहितो, कोणी चांगले संवाद देतो, कोणी उत्कृष्ट दृश्ये तयार करतो, चांगली गाणी बनतात आणि योग्य प्रसिद्धी होते. तेव्हा कुठे एक स्टार तयार होतो. पण जेव्हा चित्रपट हिट होतो, तेव्हा लोक मानतात की फक्त स्टारनेच सर्व काही केले आहे. त्यांच्या मते, हे वर्षानुवर्षे चालत आलेले सत्य आहे आणि ते बदलता येत नाही. हीच इंडस्ट्रीची वास्तविकता आहे, त्यामुळे याच्याशी लढण्यात काही अर्थ नाही. मला नेहमी माझे श्रेय मिळाले विक्रम भट्ट म्हणतात की सुदैवाने त्यांच्यासोबत असे कधीच घडले नाही की त्यांचे श्रेय दुसऱ्या कोणाला मिळाले असेल. आमिर खानसोबत काम करत असतानाही लोक म्हणायचे की नेहमी आमिरलाच श्रेय मिळते, पण ‘गुलाम’ने त्यांनाही पूर्ण सन्मान दिला. ते सांगतात की कोणीही कधी असे म्हटले नाही की चित्रपट आमिर खानने दिग्दर्शित केला होता. त्यांना जेवढे श्रेय मिळायला हवे होते, तेवढे मिळाले. ‘आवारा पागल दीवाना’साठीही त्यांना पूर्ण श्रेय मिळाले. त्यामुळे ते मानतात की या बाबतीत त्यांचे नशीब चांगले राहिले. आमिर खानसोबत पुन्हा काम का केले नाही? विक्रम भट्ट सांगतात की ‘गुलाम’च्या वेळी मुकेश भट्ट आणि आमिर खानचे संबंध चांगले नव्हते. आमिरला कदाचित त्यांच्यासोबत पुढे काम करायचे नव्हते. हे काही वैयक्तिक वैर नव्हते, तर दोघांचा स्वभाव जुळत नव्हता. ते म्हणतात की, ते मुकेश भट्ट यांच्यासाठी काम करत होते आणि ‘गुलाम’ चित्रपटही त्यांना मुकेश भट्ट यांनीच दिला होता. अशा परिस्थितीत त्यांना वाटले की जर त्यांनी मुकेश भट्ट यांना सोडून आमिर खानसोबत काम केले, तर तो विश्वासघात होईल. नंतर पुन्हा कधी अशी संधीच मिळाली नाही. ते दुसऱ्या दिशेने गेले आणि आमिर खान दुसऱ्या वाटेवर. देवावर विश्वास ठेवणारा माणूस विश्वासघात करू शकत नाही चित्रपटसृष्टीत असे खूप कमी वेळा घडते. सामान्यतः लोक मोठ्या स्टार्ससोबतच उभे दिसतात. पण विक्रम भट्ट नेहमी मुकेश भट्ट यांच्यासोबतच उभे राहिले. विक्रम भट्ट यांना जेव्हा विचारण्यात आले की, कोणालाही धोका न देण्याची ही ताकद आणि हिम्मत कुठून आली? विक्रम भट्ट म्हणतात की, यासाठी काही खास हिंमत किंवा ताकदीची गरज असते असे त्यांना वाटत नाही. त्यांचे मत आहे की जो माणूस खऱ्या अर्थाने देवावर विश्वास ठेवतो, तो अशी कामे करू शकत नाही. ते सांगतात की त्यांनी ‘गुलाम’ मुकेश भट्ट यांच्यासाठी बनवला होता, ज्यात आमिर खान होता. त्याआधी मुकेश भट्ट यांनीच त्यांना ‘जानम’ सारखा पहिला चित्रपट आणि ‘फरेब’ सारखा पहिला हिट चित्रपट दिला होता. अशा माणसाला फक्त दुसरीकडे काम मिळत आहे म्हणून सोडून देणे त्यांना योग्य वाटले नाही. त्यांचे म्हणणे आहे की जो माणूस फक्त संधी पाहून नातेसंबंध बदलतो, तो बिन पेंदीचा लोटा असतो आणि असे लोक या इंडस्ट्रीत जास्त काळ टिकू शकत नाहीत. जर तुमची स्वतःची तत्त्वे नसतील, तर तुम्ही खूप पुढे जाऊ शकत नाही. माझ्या कारकिर्दीत यशही आले आणि मोठे चढ-उतारही विक्रम भट्ट म्हणतात की, त्यांच्या कारकिर्दीने यशही पाहिले आहे आणि मोठे चढ-उतारही. कधी सलग सहा-सात चित्रपट हिट झाले, तर कधी सलग सहा-सात चित्रपट फ्लॉपही राहिले. पुन्हा हिट चित्रपटांचा काळ आला आणि त्यानंतर पुन्हा फ्लॉप चित्रपटांचा काळ. ते त्यांच्या कारकिर्दीची तुलना उंटाच्या चालीशी करतात, जी कधी वर जाते, कधी खाली येते. त्यांचे म्हणणे आहे की कदाचित आता पुन्हा वर येण्याचा काळ आला आहे. हे किती काळ चालेल, हे फक्त वरच्या देवालाच माहीत आहे. त्यांची फक्त हीच प्रार्थना आहे की, शक्य तितका हा काळ चालू राहावा. माझ्या आयुष्यावर चित्रपट बनला तर त्याचे नाव ‘संघर्ष’ असेल विक्रम भट्ट म्हणतात की, जर त्यांच्या आयुष्यावर चित्रपट बनला, तर त्याचे नाव ‘संघर्ष’ असायला हवे. त्यांनी प्रत्येक गोष्टीसाठी संघर्ष केला आहे – वैयक्तिक आयुष्य, चित्रपट कारकीर्द आणि आध्यात्मिक प्रवासातही. त्यांच्या मते, संघर्ष ही त्यांची सर्वात मोठी ओळख राहिली आहे. माझे चित्रपट रिलीजच्या वेळी नाही, तर वेळ गेल्यानंतर पसंत केले जातात विक्रम भट्ट म्हणतात की त्यांच्या चित्रपटांसोबत एक विचित्र गोष्ट घडते. जेव्हा चित्रपट प्रदर्शित होतो, तेव्हा लोकांना तो आवडत नाही, पण काही वर्षांनी तोच चित्रपट कल्ट क्लासिक बनतो. ते उदाहरण देतात की ‘राझ’ चित्रपट प्रदर्शित झाला तेव्हा कोणी त्याला शून्य स्टार दिले, कोणी एक स्टार आणि कोणी दीड स्टार. पण काही वर्षांनी तोच चित्रपट क्लासिक म्हणून ओळखला जाऊ लागला. त्याचप्रमाणे ‘हॉन्टेड’ प्रदर्शित झाल्यावर लोकांनी त्याची खूप टीका केली होती, पण आज तेच लोक त्याला क्लासिक म्हणतात. ते म्हणतात की आज जो चित्रपट क्लासिक आहे, तो प्रदर्शित झाला तेव्हा क्लासिक नव्हता. आणि आज जो नवीन चित्रपट आहे, जर तो यशस्वी झाला तर चार वर्षांनी त्यालाही क्लासिक म्हटले जाईल. याच गोष्टीला ते इंग्रजीच्या एका ओळीने समजावून सांगतात – “Durability is acceptability.” म्हणजे, जे काळाच्या कसोटीवर टिकते, तेच स्वीकारले जाते. जे टिकू शकत नाही, ते काळासोबत संपून जाते. फसवणुकीच्या आरोपाखाली उदयपूर तुरुंगात घालवले 70 दिवस विक्रम भट्ट यांच्या कारकिर्दीत केवळ चित्रपटीय चढ-उतारच आले नाहीत. त्यांचे वैयक्तिक आयुष्यही अनेकदा वादात राहिले. सर्वाधिक चर्चा तेव्हा झाली, जेव्हा त्यांना आणि त्यांच्या पत्नीला एका कथित फसवणुकीच्या प्रकरणात अटक करण्यात आली. विक्रम भट्ट आणि त्यांची पत्नी श्वेतांबरी भट्ट यांना उदयपूरच्या ‘इंदिरा आयव्हीएफ’ ग्रुपचे संस्थापक डॉ. अजय मुर्डिया यांच्याशी संबंधित ₹30 कोटींच्या फसवणूक आणि ठगीच्या प्रकरणात अटक करण्यात आली होती. आरोप होता की त्यांनी मुर्डिया यांच्या दिवंगत पत्नीवर बायोपिक बनवण्याच्या नावाखाली गुंतवणूकदारांकडून कोट्यवधी रुपये घेतले आणि प्रकल्प अर्धवट थांबवण्यात आला. या अटकेने माध्यमांचे लक्ष वेधून घेतले. विक्रम भट्ट यांना जेव्हा विचारण्यात आले की सेलिब्रिटी असल्यामुळे त्यांना लक्ष्य केले गेले असेल का, तेव्हा त्यांनी या प्रश्नाचे उत्तर असे दिले. सेलिब्रिटी असल्यामुळे प्रकरण मोठे झाले विक्रम भट्ट म्हणतात की त्यांना माहीत नाही की सेलिब्रिटी असल्यामुळे त्यांना लक्ष्य केले गेले की नाही. पण एवढे नक्की आहे की सेलिब्रिटी असल्यामुळे प्रत्येक गोष्ट जास्त चर्चेत येते. ती वर्तमानपत्रांची मथळे बनते आणि गरजेपेक्षा जास्त मोठा मुद्दा बनतो. त्यांचे म्हणणे आहे की जर हीच घटना एखाद्या कमी ओळखीच्या व्यक्तीसोबत घडली असती, तर कदाचित इतके मोठे स्वरूप घेतले नसते. पण आता ते आपली ओळख किंवा आपले पद बदलू शकत नाहीत, त्यामुळे जे आहे, ते स्वीकारणेच पडते.
Source link
हिटचे श्रेय स्टारला, फ्लॉपचे खापर दिग्दर्शकावर:विक्रम भट्ट म्हणाले- आम्हाला फ्लॉप चित्रपटांची डेडबॉडी उचलण्याचे पैसे दिले जातात
