धर्मेंद्र प्रधान आणि हरदीप सिंग पुरी यांना मोदी मंत्रिमंडळातून वगळले जाऊ शकते. अर्थमंत्री निर्मला सीतारामन यांचे मंत्रालय बदलले जाण्याची आणि आरबीआयचे माजी गव्हर्नर शक्तिकांत दास यांना नवे अर्थमंत्री बनवले जाण्याची चर्चा आहे. सूत्रांनुसार, मोदी मंत्रिमंडळात हा मोठा फेरबदल पुढील काही आठवड्यांत होऊ शकतो.
1. धर्मेंद्र प्रधान, शिक्षण मंत्री हे कोण आहेत: संघ आणि विद्यार्थी परिषदेची पार्श्वभूमी असलेले धर्मेंद्र प्रधान 2 वेळा राज्यसभा खासदार राहिले आहेत. सध्या ओडिशाच्या संबलपूरमधून लोकसभा खासदार आणि गेल्या 12 वर्षांपासून मोदी सरकारमध्ये मंत्री आहेत. जुलै 2021 पासून शिक्षण मंत्री आहेत. का काढले जाऊ शकतात: धर्मेंद्र प्रधान शिक्षणमंत्री असताना 5 मोठ्या चुका झाल्या- 2026 मध्ये NEET पेपर फुटला, CBSE बोर्डाच्या उत्तरपत्रिका तपासणीत गडबड, UGC इक्विटी मार्गदर्शक तत्त्वे, 2024 मध्ये UGC-NET पेपर फुटला आणि 2020 मध्ये आलेल्या नवीन शिक्षण धोरणाच्या अंमलबजावणीस विलंब. यामुळे केंद्र सरकारला वारंवार बचावात्मक भूमिका घ्यावी लागली. 2. हरदीप सिंग पुरी, पेट्रोलियम मंत्री हे कोण आहेत: 1974 च्या बॅचचे निवृत्त आयएफएस अधिकारी हरदीप सिंग पुरी 2014 मध्ये भाजपमध्ये सामील झाले. ते दोन वेळा राज्यसभा खासदार झाले. सप्टेंबर 2017 पासून ते केंद्रीय मंत्री आहेत. सध्या त्यांच्याकडे पेट्रोलियम आणि नैसर्गिक वायू मंत्रालय आहे. त्यांना का हटवले जाऊ शकते: ‘एपस्टीन फाइल्स’ या लैंगिक गैरव्यवहार प्रकरणात पुरी यांचे नाव जोडले गेले. फेब्रुवारीमध्ये काँग्रेसने दावा केला की 2014-17 दरम्यान पुरी यांनी जेफ्री एपस्टीनसोबत 62 ईमेलची देवाणघेवाण केली आणि 14 बैठका घेतल्या. त्यांना हटवण्याचे एक कारण त्यांचे वय देखील असू शकते. 74 वर्षांचे पुरी गेल्या 9 वर्षांपासून मंत्री आहेत. 3. रवनीत सिंग बिट्टू, रेल्वे राज्यमंत्री हे कोण आहेत: पंजाबचे माजी मुख्यमंत्री बेअंत सिंग यांचे नातू रवनीत सिंग बिट्टू काँग्रेसमध्ये असताना तीन वेळा लोकसभा खासदार झाले. मार्च 2024 मध्ये ते भाजपमध्ये सामील झाले. नंतर ते राज्यमंत्री झाले. ऑगस्ट 2024 मध्ये ते राजस्थानमधून राज्यसभेवर पोहोचले. का काढले जाऊ शकतात: 3 जून रोजी बिट्टू यांनी पुढील वर्षी होणाऱ्या पंजाब विधानसभा निवडणुकीत उतरण्याची इच्छा व्यक्त केली. ते म्हणाले, ‘मी लोकसभा आणि राज्यसभेत 17 वर्षे पूर्ण केली आहेत. मी माझे सामान पॅक केले आहे आणि पंजाबला जाण्यासाठी पूर्णपणे तयार आहे.’ 4 जून रोजी भाजपने राज्यसभेसाठी 11 उमेदवारांची यादी जाहीर केली. यात बिट्टू यांचे नाव नव्हते. 21 जून 2026 रोजी त्यांचा राज्यसभा कार्यकाळ संपला. बिट्टू भाजपला पंजाबच्या सत्तेपर्यंत पोहोचण्यास मदत करू शकतात. लुधियानाच्या कोणत्याही विधानसभा मतदारसंघातून निवडणूक लढवू शकतात. 4. पंकज चौधरी, वित्त राज्यमंत्री हे कोण आहेत: उत्तर प्रदेशातील महाराजगंज मतदारसंघातून 7 वेळा लोकसभेचे खासदार असलेले पंकज चौधरी जुलै 2021 पासून वित्त राज्यमंत्री आहेत. डिसेंबर 2025 मध्ये भाजप प्रदेशाध्यक्ष बनवले गेले. का काढले जाऊ शकतात: भाजपच्या ‘एक व्यक्ती, एक पद’ या अंतर्गत धोरणामुळे चौधरी यांना मोदी मंत्रिमंडळातून मुक्त केले जाऊ शकते, जेणेकरून त्यांचे संपूर्ण लक्ष २०२७ च्या यूपी विधानसभा आणि २०२९ च्या लोकसभा निवडणुकांसाठी संघटना आणि निवडणूक व्यवस्थापनावर राहील. ५. हर्ष मल्होत्रा, सहकारिता राज्यमंत्री हे कोण आहेत: २०१५-१६ मध्ये ते पूर्व दिल्ली महानगरपालिकेचे महापौर बनले. २०२४ मध्ये ते पूर्व दिल्लीतून खासदार आणि मोदी मंत्रिमंडळात राज्यमंत्री बनले. मे २०२६ मध्ये ते दिल्ली भाजपचे अध्यक्ष बनले. का काढले जाऊ शकतात: भाजपच्या ‘एक व्यक्ती, एक पद’ या धोरणांतर्गत 62 वर्षीय मल्होत्रा यांना मंत्रिमंडळातून काढले जाऊ शकते. 6. जॉर्ज कुरियन, अल्पसंख्याक व्यवहार राज्यमंत्री हे कोण आहेत: सर्वोच्च न्यायालयात वकील होते. जून 2024 मध्ये मोदी सरकारमध्ये राज्यमंत्री बनले. अल्पसंख्याक कार्य आणि मत्स्यव्यवसाय, पशुसंवर्धन आणि दुग्धव्यवसाय मंत्रालयाची जबाबदारी सांभाळली. ऑगस्ट 2024 मध्ये मध्य प्रदेशातून राज्यसभेत पोहोचले. राजीनामा का दिला: 23 जून रोजी मोदी मंत्रिमंडळातील एकमेव ख्रिश्चन मंत्री कुरियन यांनी राजीनामा दिला. याचे एक कारण एप्रिल-मेमध्ये झालेल्या केरळ विधानसभा निवडणुका देखील आहेत. भाजपला अपेक्षेपेक्षा कमी निकाल मिळाले. 65 वर्षीय कुरियन यांनीही निवडणूक लढवली, परंतु ‘कंजिराप्पल्ली’ जागेवर ते तिसऱ्या क्रमांकावर राहिले. 1. शक्तिकांत दास हे कोण आहेत: तामिळनाडू कॅडरचे 1980 च्या बॅचचे निवृत्त IAS अधिकारी शक्तिकांत दास हे पंतप्रधान मोदींचे प्रधान सचिव-2 आहेत. ते आर्थिक व्यवहार सचिव, महसूल सचिव, 15 व्या वित्त आयोगाचे सदस्य, G20 शेरपा आणि 2018 ते 2024 पर्यंत RBI चे गव्हर्नर राहिले आहेत. प्रवेश का होऊ शकतो: मोदी सरकारच्या मोठ्या आर्थिक निर्णयांमध्ये – नोटाबंदी आणि GST लागू करण्यात दास यांची महत्त्वाची भूमिका होती. RBI गव्हर्नर म्हणून 3 वेळा कार्यकाळ वाढवून मिळणे हे त्यांच्यावर मोदी सरकारचा विश्वास असल्याचे पुरावे आहे. या काळात दास यांनी भारतीय अर्थव्यवस्था स्थिर ठेवली, डिजिटल पेमेंट्सना प्रोत्साहन दिले आणि बँकिंग नियमन मजबूत केले. प्रशासकीय आणि आर्थिक समज असलेले दास आर्थिक स्थिती मजबूत करतील अशी सरकारला अपेक्षा आहे. २. अनुराग ठाकूर हे कोण आहेत: हिमाचल प्रदेशचे माजी मुख्यमंत्री प्रेम कुमार धूमल यांचे पुत्र आहेत. बीसीसीआयचे अध्यक्ष होते. हमीरपूर लोकसभा मतदारसंघातून सलग ५व्यांदा खासदार झाले. एंट्री का होऊ शकते: मोदी सरकारच्या दुसऱ्या कार्यकाळात अनुराग राज्यमंत्री आणि कॅबिनेट मंत्री राहिले आहेत. त्यावेळी माहिती आणि प्रसारण मंत्री म्हणून त्यांची कामगिरी चांगली होती. पुढील वर्षी हिमाचलमध्ये विधानसभा निवडणुका आहेत. भाजपला असे वाटते की, अनुरागच्या बळावर तरुण मतदारांना एकत्र करून सध्याच्या काँग्रेस सरकारला हटवावे आणि सत्तेत यावे. 3. व्ही.डी. शर्मा हे कोण आहेत: मध्यप्रदेशातून आलेले व्ही.डी. शर्मा जुने स्वयंसेवक मानले जातात. 3 दशके RSS आणि ABVP मध्ये काम केले. 2013 मध्ये भाजपमध्ये सक्रिय झाले. 2020 ते 2025 पर्यंत भाजपचे प्रदेशाध्यक्ष होते. सध्या खजुराहोमधून सलग दुसऱ्यांदा खासदार आहेत. एंट्री का होऊ शकते: मध्यप्रदेशातील बहुतेक राष्ट्रीय नेत्यांना राज्याच्या राजकारणापुरते मर्यादित ठेवण्यात आले आहे. जसे की- नरेंद्र सिंह तोमर, कैलाश विजयवर्गीय, प्रल्हाद सिंह पटेल. 55 वर्षांच्या व्ही.डी. शर्मा यांना केंद्रात मंत्रीपद देऊन भाजप मध्यप्रदेशातून पुढील पिढीचे राष्ट्रीय नेते तयार करू इच्छित आहे. पक्षात व्ही.डी. यांची प्रतिमा मजबूत संघटन करणाऱ्या नेत्याची आहे. त्यांच्या अध्यक्षतेखाली भाजपने 2024 मध्ये मध्यप्रदेशातील सर्व 29 लोकसभा जागा जिंकल्या. 4. तरुण चुग हे कोण आहेत: पंजाबमधील अमृतसरचे आहेत. राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाची (RSS) पार्श्वभूमी आहे. त्यांनी 2 वेळा विधानसभा निवडणूक लढवली आहे, पण जिंकले नाहीत. 2018 पासून ते भाजपचे राष्ट्रीय महासचिव आहेत. एंट्री का होऊ शकते: अलीकडेच झालेल्या राज्यसभा निवडणुकीत भाजपने पंजाबच्या कोट्यातून चुग यांना मध्य प्रदेशातून उमेदवारी दिली आणि ते जिंकलेही. चुग यांना रवनीत सिंह बिट्टू यांच्या जागी राज्यसभेची जागा मिळाली आणि आता त्यांना मंत्रिपदही मिळू शकते. 5. राघव चड्ढा हे कोण आहेत: चार्टर्ड अकाउंटंट ते नेते बनले. अरविंद केजरीवाल यांचे जवळचे होते. 2020 मध्ये दिल्लीच्या राजेंद्र नगरमधून आमदार आणि दिल्ली जल बोर्डाचे उपाध्यक्ष बनले. 2022 मध्ये पंजाबमधून राज्यसभा सदस्य झाले. एंट्री का होऊ शकते: एप्रिलमध्ये राघव यांनी आपच्या 6 अन्य राज्यसभा खासदारांसह भाजपमध्ये प्रवेश केला. भाजपचा प्रयत्न आहे – पुढील वर्षी पंजाबमध्ये होणाऱ्या विधानसभा निवडणुकीत राघव यांच्या मदतीने आपचा पराभव करणे. खरं तर, पंजाबच्या मागील विधानसभा निवडणुकीत राघव यांनी आपसाठी ग्राउंड वर्किंग आणि निवडणूक व्यवस्थापन केले होते. त्यांना आपच्या अंतर्गत गोष्टी माहीत आहेत. राघव भाजपसाठी पंजाबमध्ये आक्रमक प्रचार करू शकतात. शहरी भागांमध्ये आणि जेन-जी मतदारांमध्ये भाजपसाठी पकड मजबूत करू शकतात. 6. श्रीकांत शिंदे हे कोण आहेत: महाराष्ट्राचे उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांचे पुत्र आहेत. कल्याण मतदारसंघातून सलग तिसऱ्यांदा खासदार. एंट्री का होऊ शकते: शिवसेना (उद्धव गट) च्या 6 लोकसभा खासदारांना फोडण्यासाठी झालेल्या ‘ऑपरेशन टायगर’मध्ये श्रीकांतने महत्त्वाची भूमिका बजावली. बक्षीस म्हणून मंत्रीपद मिळू शकते. 7. संजय दीना पाटील हे कोण आहेत: राष्ट्रवादी काँग्रेसमधून राजकारणाची सुरुवात केली. मुंबईच्या भांडुपमधून आमदार राहिले. 2009 मध्ये उत्तर-पूर्व मुंबईतून लोकसभा खासदार बनले. 2022 मध्ये शिवसेना (उद्धव) मध्ये सामील झाले आणि 2024 मध्ये पुन्हा लोकसभा खासदार बनले. एंट्री का होऊ शकते: ‘ऑपरेशन टायगर’मुळे पाटील शिवसेनेत (शिंदे गट) आले आहेत. बंडखोरीच्या बक्षीस म्हणून संजय यांनाही मंत्रिपद मिळू शकते. यामागे रणनीती आहे – शिवसेना (उद्धव गट) आणखी कमकुवत करणे आणि भाजपच्या ‘महायुती’ला मजबूत करणे. 8. काकोली घोष दस्तीदार या कोण आहेत: डॉक्टर ते नेत्या बनलेल्या काकोली पश्चिम बंगालमधील बारासात मतदारसंघातून सलग चौथ्यांदा खासदार आहेत. टीएमसीच्या संस्थापक सदस्य आणि माजी मुख्यमंत्री ममता बॅनर्जी यांच्या जवळच्या मानल्या जातात. एंट्री का होऊ शकते: काकोली यांच्या नेतृत्वाखाली 20 टीएमसी खासदार बंडखोर झाले. नंतर एनसीपीआयमध्ये सामील झाले आणि भाजपला पाठिंबा दिला. या फुटीच्या बक्षीस म्हणून काकोली यांना मंत्री बनवले जाऊ शकते. 9. अरुण गोविल हे कोण आहेत: ‘रामायण’ मालिकेत भगवान रामाची भूमिका साकारणारे अरुण गोविल. 2021 मध्ये ते भाजपमध्ये सामील झाले. 2024 मध्ये उत्तर प्रदेशातील मेरठ लोकसभा मतदारसंघातून खासदार झाले. एंट्री का होऊ शकते: पुढील वर्षी उत्तर प्रदेशात विधानसभा निवडणुका आहेत. सोशल इंजिनिअरिंग अंतर्गत गोविल यांना मंत्री बनवले जाऊ शकते. गोविल पश्चिम यूपीमधील वैश्य समाजातून येतात. त्यांच्यामुळे भाजप हिंदुत्व आणि सांस्कृतिक मुद्द्याचा फायदा घेऊ शकते. 1. निर्मला सीतारामन, अर्थमंत्री त्या कोण आहेत: कर्नाटकातून येणाऱ्या निर्मला सीतारामन 2014 पासून राज्यसभा खासदार आहेत. 2017 मध्ये त्या संरक्षण मंत्री बनल्या. 2019 पासून त्या अर्थ आणि कॉर्पोरेट व्यवहार मंत्री आहेत. मंत्रालय का बदलू शकते: सरकार आणि भारताची आर्थिक परिस्थिती काही महिन्यांपासून ठीक नाही. महागाई गेल्या 16 महिन्यांच्या उच्चांकी पातळीवर 3.9% वर पोहोचली आहे. तर पंतप्रधान मोदींचे लक्ष्य आहे – भारताला 5 ट्रिलियन डॉलरची अर्थव्यवस्था आणि जागतिक उत्पादन केंद्र बनवणे. सरकारला असे वाटत आहे की, एखाद्या तंत्रज्ञाला (टेक्नोक्रेट) वित्त मंत्रालयाची जबाबदारी दिली जावी. अशा परिस्थितीत निर्मला यांच्या जागी आरबीआयचे गव्हर्नर राहिलेले शक्तिकांत दास यांना आणले जाऊ शकते. निर्मला यांना शिक्षण मंत्रालय मिळू शकते. 2. ज्योतिरादित्य सिंधिया, ईशान्य क्षेत्र विकास मंत्री हे कोण आहेत: मध्य प्रदेशचे मोठे नेते ज्योतिरादित्य सिंधिया 2020 मध्ये काँग्रेसमधून भाजपमध्ये आले. जुलै 2021 मध्ये मोदी सरकारमध्ये मंत्री झाले. नागरी विमान वाहतूक आणि दूरसंचार यांसारखी मंत्रालये सांभाळली. सध्या त्यांच्याकडे ईशान्य क्षेत्र विकास आणि संचार मंत्रालयाची जबाबदारी आहे. मंत्रालय का बदलू शकते: सिंधिया हे ‘उच्च-कार्यक्षम’ आणि काम पूर्ण करणारे नेते मानले जातात. त्यांची क्षमता आणि प्रभाव लक्षात घेता, त्यांना पदोन्नती देण्याची तयारी सुरू आहे. त्यांना रेल्वे, वाणिज्य, उद्योग यांसारखे महत्त्वाचे मंत्रालय मिळू शकते. 3. प्रल्हाद जोशी, नवीकरणीय ऊर्जा मंत्री हे कोण आहेत: कर्नाटक भाजपचे अध्यक्ष राहिलेले प्रल्हाद जोशी धारवाडमधून सलग पाचव्यांदा खासदार आहेत. मोदी सरकारच्या दुसऱ्या कार्यकाळात ते संसदीय कार्य, कोळसा आणि खाण मंत्री होते. सध्या ते नवीकरणीय ऊर्जा आणि ग्राहक व्यवहार मंत्री आहेत. मंत्रालय का बदलू शकते: जोशी यांच्या संघटनात्मक आणि संसदीय अनुभवामुळे त्यांना एखाद्या मोठ्या किंवा अधिक राजकीय प्रभाव असलेल्या मंत्रालयाची जबाबदारी मिळू शकते. 2028 मध्ये जोशींच्या गृहराज्य कर्नाटकात विधानसभा निवडणुका आहेत, जिथे भाजपला अपेक्षा आहेत. 2014 पासून केंद्रात सत्तेत असलेल्या भाजपच्या मोदी सरकारमध्ये आतापर्यंत 4 मोठे फेरबदल झाले आहेत. मोदी मंत्रिमंडळात झालेल्या फेरबदलांमध्ये काही ट्रेंड दिसून येतात… 1. कामगिरी नाही तर सुट्टी निश्चित कॉर्पोरेट कंपन्यांप्रमाणे मोदी सरकारमध्येही जर एखादा मंत्री अपेक्षा पूर्ण करू शकला नाही किंवा त्याच्या मंत्रालयाशी संबंधित कोणताही वाद निर्माण झाला, तर त्याला कोणत्याही संकोचाशिवाय पदावरून दूर केले जाते. #MeToo प्रकरणात अडकलेले परराष्ट्र राज्यमंत्री एमजे अकबर यांनी 2018 मध्ये राजीनामा दिला होता. 2021 मध्ये कोरोना साथीच्या गैरव्यवस्थापनानंतर तत्कालीन आरोग्य मंत्री डॉ. हर्षवर्धन यांना हटवण्यात आले होते. आयटी मंत्री म्हणून रविशंकर प्रसाद, शिक्षण मंत्री रमेश पोखरियाल निशंक आणि पर्यावरण मंत्री प्रकाश जावडेकर यांना चांगल्या कामगिरीअभावी मंत्रिमंडळातून बाहेर काढण्यात आले होते. 2. नोकरशहा आणि तज्ञांवर विश्वास मोदी सरकारमध्ये केवळ पारंपरिक नेतेच मंत्री होत नाहीत, तर गुंतागुंतीच्या आणि महत्त्वाच्या मंत्रालयांची जबाबदारी माजी आयएएस, आयएफएस अधिकारी किंवा डोमेन एक्सपर्ट्स (टेक्नोक्रॅट्स) यांना देण्याची प्रथा देखील आहे. उदा. – माजी परराष्ट्र सचिव एस. जयशंकर यांना परराष्ट्र मंत्री बनवणे, माजी आयएएस अधिकारी अश्विनी वैष्णव यांना रेल्वे आणि माहिती तंत्रज्ञान मंत्रालय सोपवणे, माजी आयएएस अधिकारी अर्जुन राम मेघवाल आणि निवृत्त आयएफएस अधिकारी हरदीप सिंह पुरी यांना केंद्रीय मंत्री बनवणे. 3. निवडणूक असलेल्या राज्यांचे नियोजन मोदी सरकारमध्ये हे एक नमुना (पॅटर्न) राहिला आहे की, प्रत्येक मंत्रिमंडळात फेरबदलात पुढील विधानसभा निवडणुकांचे सामाजिक आणि निवडणूक अभियांत्रिकी (इलेक्टोरल इंजिनिअरिंग) निश्चित केले जाते. जुलै 2021 मध्ये मोदी मंत्रिमंडळात सर्वात मोठा फेरबदल झाला. त्यावेळी उत्तर प्रदेशचे पंकज चौधरी, अजय मिश्रा टेनी, अनुप्रिया सिंह पटेल, एसपी सिंह बघेल, भानु प्रताप सिंह वर्मा, कौशल किशोर; गुजरातचे महेंद्र मुंजापारा, दर्शना जरदोश, देवूसिंह चौहान यांसारख्या नेत्यांना मंत्री बनवण्यात आले होते. यामागे 2022 मध्ये होणाऱ्या विधानसभा निवडणुका होत्या. 4. ‘एक व्यक्ती, एक पद’ हे धोरण भाजप वारंवार हेच सांगते की ते ‘एक व्यक्ती, एक पद’ हे धोरण अवलंबतात. म्हणजेच, कोणताही नेता सरकार आणि संघटना या दोन्हीमध्ये एकाच वेळी मोठी पदे भूषवू शकत नाही. उदाहरणार्थ- 2014 मध्ये राजनाथ सिंह गृहमंत्री झाल्यावर, 2 महिन्यांनंतर त्यांनी भाजप अध्यक्षपदाचा राजीनामा दिला. 2019 मध्ये अमित शाह गृहमंत्री झाल्यावर, पुढच्याच महिन्यात जगत प्रकाश नड्डा यांना कार्यकारी अध्यक्ष बनवण्यात आले आणि 8 महिन्यांनंतर शाह यांनी अध्यक्षपदाचा राजीनामा दिला. जानेवारी 2026 मध्ये जेव्हा नितीन नवीन पक्षाचे अध्यक्ष झाले, तेव्हा त्यांना बिहार सरकारमधील मंत्रीपद सोडावे लागले.
Source link
मोदी मंत्रिमंडळातून हे 6 मंत्री बाहेर पडू शकतात:श्रीकांत शिंदेंसह 9 नवीन चेहऱ्यांच्या समावेशाची चर्चा; मोठ्या फेरबदलामागची कहाणी
