सर्वोच्च न्यायालयाचे न्यायमूर्ती एन. व्ही. अंजारिया यांनी कौटुंबिक वादांवर भाष्य करताना म्हटले की, न्यायालयाकडून मिळालेले तोडगे अनेकदा कृत्रिम वाटतात. अनेक पक्षांना असे वाटते की, त्यांच्यावर न्याय लादला गेला आहे, जे त्यांच्यासाठी संभ्रमाचे कारण ठरते आणि अन्यायाचे रूप घेऊ शकते. न्यायमूर्ती अंजारिया यांनी कौटुंबिक वाद सोडवण्यासाठी मध्यस्थी हा सर्वात योग्य मार्ग असल्याचे सांगितले. हे मानवी भावना आणि संवेदनशीलतेशी संबंधित वाद असतात, असे त्यांनी म्हटले. न्यायमूर्ती अंजारिया म्हणाले, “भारताचे संस्कार आणि ‘वसुधैव कुटुंबकम्’ विसरून जा. आता आपण एका कुटुंबालाही एकत्र ठेवण्यासाठी संघर्ष करत आहोत.” न्यायमूर्ती अंजारिया गुवाहाटी येथे आयोजित ईस्टर्न झोन रिजनल कॉन्फरन्समध्ये सहभागी झाले होते. तेथे ते ‘कौटुंबिक वादांमध्ये ADR विरुद्ध न्यायालयीन निर्णय: आव्हाने आणि पुढील मार्ग’ या विषयावर प्रमुख वक्ते म्हणून बोलत होते. कौटुंबिक न्यायालयातील वादांची संख्या वाढत आहे न्यायमूर्ती अंजारिया यांनी दोन दिवस चाललेल्या परिषदेच्या समारोप समारंभात सांगितले की, कौटुंबिक वादांचे निराकरण करणे ही सामाजिक व्यवस्था अधिक चांगली बनवण्याची प्रक्रियाही आहे. कौटुंबिक खटल्यांमध्ये होत असलेल्या वाढीबाबत त्यांनी सांगितले की, कौटुंबिक वादांची वाढती संख्या हा मुद्दा न्यायमूर्ती कुरियन जोसेफ यांनी २००८ मध्येच उपस्थित केला होता. ते म्हणाले की, न्यायापर्यंत पोहोचण्याचा अर्थ असा नसावा की जेव्हा कुठे संधी मिळेल तेव्हा कायदेशीर उपायांचा अवलंब करून खटल्यांची संख्या वाढवली जावी. सध्याच्या काळात परिस्थिती आणखी बिकट आहे. कौटुंबिक वाद सातत्याने वाढत असून, ते एकामागोमाग नवनवीन वादांना जन्म देत आहेत. कौटुंबिक न्यायालय कायद्यावर प्रश्नचिन्ह न्यायमूर्ती अंजारिया यांनी ईशान्येकडील राज्यांच्या कायदेशीर क्षेत्राशी संबंधित लोकांना विचारले की, कौटुंबिक न्यायालये कायद्याकडे वेगळ्या दृष्टिकोनातून पाहिले गेले आहे का? त्यातील तरतुदी काळजीपूर्वक वाचल्या आहेत का? या कायद्याच्या उद्देशात असे म्हटले आहे की, कौटुंबिक वादांचे निराकरण करण्यासाठी हा कायदा तयार करण्यात आला होता. या कायद्यात सलोखा घडवून आणणे आणि सामाजिकदृष्ट्या अधिक चांगले परिणाम साध्य करण्यावर भर देण्यात आला होता. प्रक्रियेतील नियमांचे पालन करणे हा त्याचा उद्देश नव्हता. सर्वोच्च न्यायालयाच्या न्यायमूर्तींनी सांगितले की, कौटुंबिक न्यायालयाच्या न्यायाधीशाला विविध भूमिका पार पाडाव्या लागतात. त्याला सलोखा घडवून आणणारा आणि मध्यस्थ बनावे लागते. पती-पत्नी किंवा कुटुंबातील सदस्यांमधील वादात न्यायाधीश पंचाची भूमिका बजावू शकतो. त्याची जबाबदारी अत्यंत आव्हानात्मक असते. त्यांनी सांगितले की, याच कारणामुळे पर्यायी विवाद निवारण व्यवस्थांचा वापर करण्याची गरज निर्माण झाली आणि त्यांच्या नव्या पद्धतींवर काम करावे लागले. न्यायमूर्तींचा दावा- मध्यस्थता कायदेशीर प्रक्रियेतील उणिवा दूर करते न्यायमूर्ती अंजारिया यांनी सांगितले, “कौटुंबिक वाद सोडवण्यासाठी मध्यस्थता ही सर्वात योग्य व्यवस्था आहे, असे मला वाटते. मानवी मनोविज्ञान आणि मानसिकता समजून घेऊन ती वादावर तोडगा शोधते. यामुळे दोन्ही पक्षांसाठी फायदेशीर परिस्थिती निर्माण होते. तसेच कायदेशीर प्रक्रियेत ज्या उणिवा राहून जातात, त्या मध्यस्थतेमुळे दूर होतात.” मध्यस्थतेशिवाय सांगितल्या या गोष्टी…
Source link
वसुधैव कुटुंबकम विसरा, आता कुटुंब एकत्र ठेवणे मोठे आव्हान:सुप्रीम कोर्टाचे न्यायमूर्ती म्हणाले- कौटुंबिक वादांमध्ये लादलेला निर्णय न्याय्य वाटत नाही, मध्यस्थी सर्वांत उत्तम
