नवी दिल्ली54 मिनिटांपूर्वी
- कॉपी लिंक
CCPA म्हणजेच सेंट्रल कंझ्युमर प्रोटेक्शन अथॉरिटीने (केंद्रीय ग्राहक संरक्षण प्राधिकरणाने) खाद्यपदार्थांवर ‘100%’ शुद्धतेचा दिशाभूल करणारा दावा करणाऱ्या दोन कंपन्यांवर प्रत्येकी ₹1 लाख दंड ठोठावला आहे. या कंपन्या स्टोरिया फूड्स अँड बेवरेजेस प्रायव्हेट लिमिटेड आणि इंग्लिश ओव्हन ब्रेड बनवणारी मिसेस बेक्टर्स फूड स्पेशालिटीज लिमिटेड आहेत.
प्राधिकरणाला तपासणीत असे आढळले की, या कंपन्यांनी त्यांच्या जाहिरातींमध्ये आणि पॅकेटवर ‘100%’ या शब्दाचा वापर अशा प्रकारे केला होता, जो त्यांच्या उत्पादनांच्या वास्तविक घटकांपासून (कंपोझिशन) पूर्णपणे वेगळा होता.
मुख्य आयुक्त निधी खरे आणि आयुक्त अनुपम मिश्रा यांच्या नेतृत्वाखालील प्राधिकरणाने दोन्ही कंपन्यांना त्यांच्या उत्पादनांच्या पॅकेजिंग, वेबसाइट आणि सर्व डिजिटल प्लॅटफॉर्मवरून हे दिशाभूल करणारे दावे काढून टाकण्याचे निर्देश दिले आहेत.
स्टोरिया: 100% नारळ पाणी नैसर्गिक असल्याचा दावा, 9.6% कॉन्सन्ट्रेट निघाले
CCPA ने स्टोरिया फूड्सच्या ‘100% टेंडर नारळ पाणी’ आणि डाळिंब, आंबा, मिक्स्ड फ्रूट आणि पेरू यांसारख्या ज्यूसच्या जाहिरातींवर स्वतःहून दखल घेतली होती. हे उत्पादने कंपनीच्या वेबसाइटव्यतिरिक्त अमेझॉन, फ्लिपकार्ट, बिगबास्केट, ब्लिंकिट, जिओमार्ट आणि जेप्टो यांसारख्या ई-कॉमर्स प्लॅटफॉर्मवर विकले जात होते.
तपासकर्त्यांनी जेव्हा त्याच्या मुख्य उत्पादनाच्या घटकांची (इन्ग्रेडिएंट्स) तपासणी केली तेव्हा वेगळीच गोष्ट समोर आली:
- हे पेय पाणी आणि फक्त 9.6% नारळ पाणी कॉन्सन्ट्रेट मिसळून तयार केले होते, जे 100% नारळ पाण्याच्या ‘समान’ दिसण्यासाठी पुनर्गठित (reconstitute) केले होते.
- कंपनीने ‘पुनर्गठित’ (reconstituted) हा शब्द पॅकेटच्या मागे अत्यंत बारीक अक्षरांमध्ये लिहिला होता, तर समोर मोठ्या अक्षरांमध्ये ‘100%’ चा दावा केला होता.
- याव्यतिरिक्त, उत्पादनात क्लास II प्रिझर्वेटिव्ह (INS 202) मिसळले होते, ज्यामुळे कंपनीचा ‘100% नैसर्गिक’ असल्याचा दावा पूर्णपणे चुकीचा ठरला.
इंग्लिश ओव्हन ब्रेड: दावा 100% गव्हाच्या ब्रेडचा, निघाला 87%
मिसेस बेक्टर्स कंपनीने आपल्या ‘इंग्लिश ओव्हन’ ब्रँड अंतर्गत वर्तमानपत्रे, वेबसाइट, यूट्यूब, इंस्टाग्राम आणि लिंक्डइनवर मोठ्या प्रमाणात जाहिराती दिल्या होत्या. यामध्ये “100% अट्टा ब्रेड”, “100% होल व्हीट ब्रेड” आणि “झिरो मैदा” असे दावे करण्यात आले होते. या जाहिरातींच्या व्हिडिओंना एप्रिल 2026 पर्यंत 50 लाखांहून अधिक व्ह्यूज मिळाले होते.
सुनावणीदरम्यान कठोर चौकशी केली असता, कंपनीने स्वतः कबूल केले की, त्यांच्या ब्रेडमध्ये फक्त 87% होल व्हीट फ्लोअर (गव्हाचे पीठ) आहे. CCPA ने म्हटले की, जेव्हा पिठाचे प्रमाण फक्त 87% आहे, तेव्हा पॅकेटवर 100% लिहिणे कोणत्याही प्रकारे योग्य ठरवता येणार नाही. याव्यतिरिक्त, पॅकेटवर एकाच वेळी ‘100% होल व्हीट ब्रेड’ आणि ‘झिरो मैदा’ लिहिणे ग्राहकांच्या मनात असा खोटा प्रभाव निर्माण करते की उत्पादन पूर्णपणे फक्त गव्हाच्या पिठापासून बनवले आहे.
CCPA ने म्हटले – जाहिरात ग्राहकांच्या दृष्टिकोनातून असावी
सुनावणीदरम्यान मिसेस बेक्टर्स कंपनीने युक्तिवाद केला की, ‘100% अट्टा’ असे लिहिण्याचा त्यांचा अर्थ फक्त एवढाच होता की ब्रेडमध्ये धान्याच्या स्वरूपात केवळ गव्हाच्या स्रोताचा वापर केला गेला आहे, ना की हे त्यांच्या संपूर्ण रचनेचा दावा होता.
सीसीपीएने हा युक्तिवाद पूर्णपणे फेटाळून लावला. प्राधिकरणाने सांगितले की, कोणतीही जाहिरात सामान्य आणि समजूतदार ग्राहकाच्या दृष्टिकोनातून पाहिली पाहिजे. जाहिरातदार नंतर कोणतीही तांत्रिक स्पष्टीकरण देऊन ग्राहकांवर झालेल्या दिशाभूल करणाऱ्या परिणामाचे समर्थन करू शकत नाहीत. जर कोणतीही जाहिरात ग्राहकाला दिशाभूल करण्याची क्षमता ठेवत असेल, तर जाहिरातदाराचा हेतू काय होता, हे महत्त्वाचे नाही.
