नवी दिल्ली26 मिनिटांपूर्वी
- कॉपी लिंक
देशात किरकोळ महागाईचा वेग पुन्हा एकदा वाढला आहे. मे महिन्यात ती वाढून 3.93% वर पोहोचली आहे, जी एप्रिलमध्ये 3.48% होती. गेल्या 5 महिन्यांत किरकोळ महागाई रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाच्या मध्यम-मुदतीच्या 4% च्या लक्ष्याच्या अगदी जवळ पोहोचण्याची ही पहिलीच वेळ आहे.
5 महिन्यांत पहिल्यांदाच महागाई 4% च्या जवळ पोहोचली
2026 च्या सुरुवातीला महागाई दर खूप कमी होता. जानेवारीमध्ये तो 2.74% च्या पातळीवर होता, जो मे पर्यंत सतत वाढत 3.93% वर आला आहे. गेल्या महिन्यात म्हणजेच एप्रिलच्या तुलनेत मे महिन्यात किरकोळ महागाईत 0.75% ची वाढ नोंदवली गेली आहे. मासिक आधारावर किमतींमध्ये आलेली ही वाढ गेल्या 16 महिन्यांतील सर्वात वेगवान आहे, जे दर्शवते की बाजारात सतत किमतींचा दबाव वाढत आहे.
ग्रामीण भागात खाण्यापिण्याच्या वस्तू जास्त महाग झाल्या
यावेळीही महागाई वाढण्यामागे सर्वात मोठे कारण म्हणजे खाण्यापिण्याच्या वस्तूंच्या दरात झालेली वाढ. मे महिन्यात ग्राहक अन्न महागाई वाढून 4.78% वर पोहोचली, जी एप्रिलमध्ये 4.2% होती.
विशेष बाब म्हणजे शहरांच्या तुलनेत ग्रामीण भारतात अन्न महागाई दर जास्त राहिला. मे महिन्यात ग्रामीण भागात अन्न महागाई 4.85% नोंदवली गेली, तर शहरी केंद्रांमध्ये हा आकडा 4.66% होता.
सोन्याच्या किमती वाढल्याने दागिने 56% पेक्षा जास्त महाग झाले
यावेळी कमोडिटी आणि विवेकाधीन (गैर-आवश्यक) खर्चांमध्ये सर्वाधिक वाढ दिसून आली आहे. दागिने आणि मौल्यवान धातू असलेल्या वैयक्तिक वस्तूंच्या श्रेणीतील महागाई दरात विक्रमी ५६.३५% वाढ झाली आहे. हा महागाईच्या संपूर्ण बास्केटमध्ये सर्वात वेगाने वाढणारा घटक बनला आहे.
महागाई वाढल्यास RBI ०.५०% पर्यंत व्याजदर वाढवू शकते
महागाईच्या या नवीन आकडेवारीमुळे RBI च्या चलनविषयक धोरण समिती (MPC) च्या चिंता वाढू शकतात. अनेक अर्थशास्त्रज्ञांनी यापूर्वीच इशारा दिला आहे की, इंधनाच्या वाढत्या किमती, पुरवठ्यातील व्यत्यय आणि खराब हवामानामुळे अन्नधान्याच्या किमतींवर धोका कायम आहे. जर महागाई याच प्रकारे उच्च पातळीवर राहिली, तर RBI रेपो दरात ०.५०% पर्यंत वाढ करू शकते.
कमजोर मान्सूनची भीती, दर ५% च्या पुढे जाऊ शकतो
येत्या काळात महागाईचा दृष्टिकोन कच्च्या तेलाच्या वाढत्या किमती आणि हवामानातील जोखमींमुळे खूप अनिश्चित झाला आहे. जर देशात मान्सून कमकुवत राहिला किंवा अल निनोचा गंभीर परिणाम दिसला, तर खाद्यपदार्थांच्या किमती आणखी वाढू शकतात.
दुसरीकडे, जागतिक स्तरावर महागड्या तेलाचा भार जर घरगुती इंधनाच्या किमतींवर टाकला गेला, तर किरकोळ महागाई दर 5% च्या वरही जाऊ शकतो.
नॉलेज बॉक्स: काय असतो CPI आणि RBI चा टॉलरन्स बँड?
- ग्राहक किंमत निर्देशांक (CPI): याला किरकोळ महागाई दर असेही म्हणतात. हे अशा वस्तू आणि सेवांच्या (जसे की अन्न, कपडे, वाहतूक, शिक्षण) किरकोळ किमतींमधील बदलांचे मोजमाप करते, ज्या आपण आणि तुम्ही थेट दुकानदाराकडून खरेदी करतो. याच आधारावर देशाचा महागाई दर निश्चित केला जातो.
- आरबीआयचा टॉलरन्स बँड: सरकारने रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाला निर्देश दिले आहेत की देशातील किरकोळ महागाई दर 4% च्या पातळीवर असावा, ज्यामध्ये 2% वर किंवा खाली (म्हणजे 2% ते 6% च्या दरम्यान) सवलत असते. यालाच आरबीआयचा कम्फर्ट किंवा टॉलरन्स बँड म्हणतात. मे महिन्याचा आकडा (3.93%) या बँडमध्ये आहे, परंतु आदर्श लक्ष्य 4% च्या खूप जवळ आहे.
महागाई कशी वाढते-कमी होते?
महागाई वाढणे-कमी होणे उत्पादनांच्या मागणी-पुरवठ्यावर अवलंबून असते. जर लोकांकडे जास्त पैसे असतील, तर ते जास्त वस्तू खरेदी करतील. यामुळे वस्तूंची मागणी वाढेल आणि पुरवठा नसल्यास त्यांच्या किमती वाढतील. तर, जर मागणी कमी असेल आणि पुरवठा जास्त असेल, तर महागाई कमी होईल.
3.93% महागाई दराचा अर्थ काय?
1. तुलना मागील वर्षाशी केली जाते (वर्ष-दर-वर्ष)
जेव्हा आपण म्हणतो की मे 2026 मध्ये महागाई 3.93% आहे, तेव्हा याचा अर्थ असा होतो की आपण त्याची तुलना मे 2025 शी करत आहोत. हा संपूर्ण एका वर्षाचा बदल आहे. 3.93% ही एक सरासरी संख्या आहे, ज्याला ‘ग्राहक किंमत निर्देशांक’ म्हणतात. यात तुमच्या जीवनातील शेकडो गोष्टींचा समावेश आहे:
- एखाद्या वस्तूचे दर खूप जास्त वाढले असतील.
- एखाद्या वस्तूचे दर कमीही झाले असतील.
- जेव्हा या सर्वांना एकत्र केले, तेव्हा सरासरी खर्च 3.93% ने वाढला.
2. ₹100 ची वस्तू आता ₹103.93 ची झाली
याचे गणित खूप सोपे आहे. जर मे 2025 मध्ये तुम्ही एखादी वस्तू जसे की किराणा ₹100 मध्ये खरेदी केली होती, तर तीच वस्तू मे 2026 मध्ये ₹103.93 ची झाली आहे.
