निरुपयोगी समजले जाणारे कॅक्टस शेतकऱ्यांचे ‘ब्लू गोल्ड’ बनले:मेक्सिकोमध्ये 1.4 लाख कोटी रुपयांचा टकिला उद्योग, यासाठी भारतीय शेतकरी कच्चा माल पाठवताहेत

भारतात एका काटेरी वाळवंटी वनस्पतीमुळे नवीन पेये उद्योगाचा जन्म झाला आहे. आंध्र प्रदेशातील कांदुकुरमध्ये बहुतेक शेतकरी आधी टोमॅटो, शेंगदाणे आणि मका पिकवत होते. 2010 मध्ये काही व्यापारी एगेव अमेरिकाना नावाच्या निवडुंगाच्या शोधात कांदुकुरला पोहोचले. शेतकरी याला निरुपयोगी समजून शेताच्या कुंपणासाठी लावत होते. बीबीसी वर्ल्डच्या अहवालानुसार, हाच एगेव निवडुंग मेक्सिकोच्या 1.4 लाख कोटी रुपयांच्या टकीला आणि मेजकल उद्योगाचा कणा आहे. मेक्सिकोच्या जलिस्को राज्यात फक्त निवडक ठिकाणी उगवणारे ‘ब्लू एगेव’ टकीला बनवण्यासाठी वैध आहे. भारतात अजून याची व्यावसायिक शेती होत नाही. शेतकरी आणि उद्योजक जंगली एगेव गोळा करतात. कांदुकुरमध्ये आता 100 किमीच्या परिसरात अनेक गावांचे शेतकरी डिस्टिलरीजना मोठ्या प्रमाणावर पुरवठा करत आहेत. यासाठी त्यांना चांगली किंमत मिळते. म्हणूनच याला ‘ब्लू गोल्ड’ म्हटले जाऊ लागले आहे. एगेव्हची लागवड अवघड आहे. वनस्पतीचा सर्वात महत्त्वाचा भाग ‘पीना’ (अननसासारखा दिसणारा गाभा) असतो, ज्यात साखर जमा होते, पण जसा वनस्पतीला फुले येऊ लागतात, तशी सर्व साखर वेगाने वर खोडाकडे जाते आणि पीना निरुपयोगी होते. शेतकऱ्यांच्या मते, वनस्पतीला फुले येण्यापूर्वीच कापावे लागते. कापल्यानंतर 24 तासांच्या आत ते प्रेशर कुकरपर्यंत पोहोचवणे आवश्यक आहे, अन्यथा साखर सडू लागते. चव खराब होते. भारतात एगेव्ह स्पिरिटची बाजारपेठ वार्षिक 31% वाढत आहे. आता ग्राहक नवीन स्पिरिट्स वापरण्यासाठी अधिक उत्सुक आहेत, जरी एगेव्ह ड्रिंक्स व्हिस्कीची जागा घेऊ शकत नसले तरी, ते स्वतःची वेगळी बाजारपेठ निर्माण करू शकतात. 2011 मध्ये भारताची पहिली एगेव्ह डिस्टिलरी सुरू करणारे डेसमंड नझारेथ सॅटेलाइट इमेजरीच्या मदतीने याच्या लागवडीसाठी जमीन शोधत आहेत. एकदा चुकीच्या ठिकाणी लागवड केल्यास 9-13 वर्षांची मेहनत वाया जाऊ शकते. तथापि, भारत आणि मेक्सिकोच्या मॉडेलमध्ये मोठा फरक आहे. मेक्सिकोमध्ये दशकांच्या निवडक प्रजननामुळे एगेव्हची गुणवत्ता एकसारखी आहे, तर भारतात साखरेचे प्रमाण वेगवेगळे आहे. यामुळे उत्पादन प्रमाणित करणे कठीण होते. याच कारणामुळे ‘लोका लोका’ सारखे ब्रँड्स अजूनही मेक्सिकोमधून ब्लू एगेव्ह आयात करतात. मेक्सिकोमधील जलिस्को राज्याच्या लाल मातीत अनेक वर्षांपासून एगेव्हची पद्धतशीर लागवड केली जाते. भारतात अजून एगेव्हची संघटित लागवड होत नाही. कर्नाटक, महाराष्ट्र, राजस्थान आणि आंध्र प्रदेशात विखुरलेल्या जंगली वनस्पतींना स्थानिक एजंट गोळा करतात. दख्खनच्या पठारावरील लाखो एकर योग्य जमिनीसह भारत भविष्यात मेक्सिकोला टक्कर देऊ शकतो.



Source link