नवी दिल्ली7 मिनिटांपूर्वी
- कॉपी लिंक
भारत आणि UAE दरम्यान संरक्षण क्षेत्रात नवीन चर्चा सुरू झाली आहे. रॉयटर्सच्या अहवालानुसार, UAE भारताची ब्रह्मोस क्षेपणास्त्र आणि आकाशतीर हवाई संरक्षण प्रणाली खरेदी करू शकते. या संदर्भात दोन्ही देशांमध्ये प्राथमिक चर्चा सुरू आहे.
ब्रह्मोस जगातील सर्वात वेगवान सुपरसॉनिक क्रूझ क्षेपणास्त्रांपैकी एक आहे. ते भारत आणि रशियाने मिळून तयार केले आहे. हे क्षेपणास्त्र जमीन, समुद्र आणि फायटर जेटमधून डागले जाऊ शकते.
जरी हा भारत-रशियाचा संयुक्त प्रकल्प असला तरी, त्याच्या निर्यातीसाठी रशियाची परवानगी आवश्यक असते. सूत्रांचे म्हणणे आहे की, या प्रकरणात मोठ्या अडथळ्याची शक्यता नाही.
अलीकडच्या काही महिन्यांत इराण-इस्रायल युद्ध आणि मध्य पूर्वेतील तणावामुळे सुरक्षा आव्हाने वाढली आहेत. याच कारणामुळे UAE आपली लष्करी ताकद मजबूत करत आहे. तेल आणि व्यापारासाठी महत्त्वाच्या असलेल्या होर्मुझ सामुद्रधुनीची सुरक्षा ही त्याच्या सर्वात मोठ्या प्राधान्यांपैकी एक आहे.
ब्रह्मोस बद्दल जाणून घ्या…
- ब्रह्मोस हे एक सुपरसोनिक क्रूझ क्षेपणास्त्र आहे, जे पाणबुडी, जहाज, विमान किंवा जमिनीवरून कुठूनही डागले जाऊ शकते. ब्रह्मोस क्षेपणास्त्राचे नाव भारतातील ब्रह्मपुत्रा आणि रशियातील मॉस्कवा नद्यांच्या नावांना एकत्र करून बनवले आहे.
- ब्रह्मोस रशियाच्या P-800 ओकिन्स क्रूझ क्षेपणास्त्र तंत्रज्ञानावर आधारित आहे. हे क्षेपणास्त्र भारतीय लष्कराच्या तिन्ही शाखांना, म्हणजेच आर्मी, नेव्ही आणि एअरफोर्सला सुपूर्द करण्यात आले आहे.
- ब्रह्मोस क्षेपणास्त्राच्या अनेक आवृत्त्या उपलब्ध आहेत. ब्रह्मोसच्या भू-प्रक्षेपित, जहाज-प्रक्षेपित, पाणबुडी-प्रक्षेपित आणि हवाई-प्रक्षेपित आवृत्त्यांची चाचणी झाली आहे.
- जमिनीवरून किंवा समुद्रातून डागल्यावर, ब्रह्मोस 290 किलोमीटरच्या पल्ल्यात मॅक 2 वेगाने (2500 किमी/तास) आपल्या लक्ष्याचा नाश करू शकते.
- पाणबुडीतून ब्रह्मोस क्षेपणास्त्र पाण्याखालून 40-50 मीटर खोलीवरून सोडता येते. पाणबुडीतून ब्रह्मोस क्षेपणास्त्र डागण्याची चाचणी 2013 मध्ये झाली होती.
आकाशतीर प्रणालीमध्येही UAE ला स्वारस्य
ब्रह्मोससोबतच, UAE भारताची आकाशतीर हवाई संरक्षण प्रणाली देखील खरेदी करू इच्छितो. ही प्रणाली भारतीय सेना आणि भारत इलेक्ट्रॉनिक्स लिमिटेड (BEL) यांनी संयुक्तपणे विकसित केली आहे.
याचे कार्य हवाई धोके शोधणे, त्यांचे निरीक्षण करणे आणि अनेक हवाई संरक्षण युनिट्समध्ये उत्तम समन्वय साधणे आहे. यामुळे हवाई सुरक्षा व्यवस्था अधिक वेगवान आणि प्रभावी बनते.
100 हून अधिक देशांना 38 हजार कोटी रुपयांची निर्यात
भारत गेल्या काही वर्षांपासून संरक्षण निर्यात वाढवण्यावर भर देत आहे. देशाची संरक्षण निर्यात सुमारे 4 अब्ज डॉलर (38 हजार कोटी) पर्यंत पोहोचली आहे. फिलिपिन्सला ब्रह्मोस क्षेपणास्त्रांचा पुरवठा केल्यानंतर भारताने व्हिएतनामसोबतही ब्रह्मोस निर्यातीचा करार केला आहे. तर, इंडोनेशियासोबतची चर्चा अंतिम टप्प्यात असल्याचे सांगितले जात आहे.
- भारत आता 100 हून अधिक देशांना संरक्षण उपकरणे निर्यात करतो, ज्यामध्ये अमेरिका, फ्रान्स आणि आर्मेनिया प्रमुख आहेत.
- अमेरिका सर्वात मोठा खरेदीदार आहे, जिथे 2.8 अब्ज डॉलर किमतीच्या प्रणाली आणि सुटे भाग बोइंग आणि लॉकहीड मार्टिन सारख्या मोठ्या कंपन्यांना जातात. आर्मेनियासारखे देश पूर्ण तयार शस्त्रे खरेदी करत आहेत.
- सरकारने 2029-30 पर्यंत 50,000 कोटी रुपयांचे संरक्षण निर्यातीचे लक्ष्य ठेवले आहे.
- 2016-17 मध्ये हे केवळ 1,522 कोटी रुपये होते. म्हणजे एका दशकापेक्षा कमी कालावधीत यात 25 पटीहून अधिक वाढ नोंदवली गेली आहे.
- ऑपरेशन सिंदूरनंतर मिळालेल्या जागतिक लक्ष्याने या लक्ष्याला आणखी वेग देण्याचे संकेत दिले आहेत.
ऑपरेशन सिंदूरमुळे जगात भारतीय शस्त्रास्त्रांची मागणी वाढली
ऑपरेशन सिंदूरमध्ये ब्रह्मोस, आकाश, लॉयटरिंग म्युनिशन आणि नेत्र यांसारख्या भारतीय शस्त्रांच्या वापरामुळे जगात त्यांची मागणी वेगाने वाढली आहे. अनेक देशांनी ती खरेदी करण्यात स्वारस्य दाखवले आहे, तर काहींसोबत हजारो कोटी रुपयांचे करारही झाले आहेत.
त्यांची किंमत 21,000 कोटी रुपयांपेक्षा जास्त आहे. संरक्षण मंत्रालयाच्या मते, 2025-26 मध्ये भारताची संरक्षण निर्यात विक्रमी 38,424 कोटी रुपयांपर्यंत पोहोचली, जी मागील वर्षाच्या तुलनेत 62% जास्त आहे. ब्रह्मोससाठी फिलिपिन्स, व्हिएतनाम आणि इतर दोन देशांकडून सुमारे 12,500 कोटी रुपयांचे करार झाले आहेत.
इंडोनेशियासोबत सुमारे 3,600 कोटी रुपयांचा करार अंतिम मंजुरीच्या टप्प्यात आहे. आकाश क्षेपणास्त्र प्रणालीसाठी आर्मेनियाकडून 6,100 कोटी रुपयांचा करार आधीच झाला आहे.
