महाराष्ट्रातील शाळांमध्ये आपल्या पाल्याला प्रवेश देण्याच्या तयारीत असलेल्या पालकांसाठी महत्त्वाची बातमी आहे. राज्य शासनाच्या शालेय शिक्षण विभागाने पूर्व-प्राथमिक शिक्षणापासून इयत्ता पहिलीपर्यंतच्या प्रवेशासाठी बालकांचे किमान वय निश्चित करण्यासंदर्भात
.
राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरणानुसार प्रवेश प्रक्रियेत बदल
केंद्र सरकारने जाहीर केलेल्या राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण 2020 मध्ये बालकांच्या शिक्षणाचा पाया मजबूत करण्यावर भर देण्यात आला आहे. त्यानुसार औपचारिक शालेय शिक्षण सुरू होण्यापूर्वीच्या वयोगटातील मुलांच्या शिक्षणाला महत्त्व देण्यात आले आहे. बालकांच्या वयानुसार शिक्षणाचे टप्पे निश्चित करणे, त्यांची शारीरिक आणि मानसिक परिपक्वता लक्षात घेणे तसेच शाळा प्रवेश प्रक्रियेत एकसमानता आणणे, हा या धोरणामागील महत्त्वाचा उद्देश आहे.
याच पार्श्वभूमीवर महाराष्ट्र शासनाने पूर्व-प्राथमिक वर्गांपासून इयत्ता पहिलीपर्यंत प्रवेशासाठी वयाचे निकष निश्चित केले आहेत. यापूर्वी वेगवेगळ्या शाळांमध्ये प्रवेशासाठी वयाची अट आणि वय मोजण्याच्या तारखेबाबत काही प्रमाणात फरक दिसून येत होता. नव्या निर्णयामुळे प्रवेशाचे निकष अधिक स्पष्ट आणि एकसमान करण्याचा प्रयत्न करण्यात आला आहे.
हे नियम एकाच शैक्षणिक वर्षात सर्व वर्गांसाठी लागू न करता टप्प्याटप्प्याने अंमलात आणले जाणार आहेत. त्यामुळे सध्या पूर्व-प्राथमिक वर्गात शिकणाऱ्या विद्यार्थ्यांपासून भविष्यात पहिलीत प्रवेश घेणाऱ्या बालकांपर्यंत प्रत्येकासाठी संबंधित शैक्षणिक वर्षानुसार नियम लागू होतील.
कोणत्या वर्गासाठी किती वय आवश्यक? जाणून घ्या संपूर्ण वेळापत्रक
शासनाने निश्चित केलेल्या वेळापत्रकानुसार बालकांचे किमान वय आणि संबंधित नियम लागू होण्याचे शैक्षणिक वर्ष पुढीलप्रमाणे असेल.
1. नर्सरी किंवा बालवाटिका-1 : 3 वर्षे
शैक्षणिक वर्ष 2027-28 पासून नर्सरीमध्ये प्रवेश घेणाऱ्या बालकाचे वय किमान 3 वर्षे पूर्ण असणे आवश्यक राहणार आहे. लहान मुलांच्या औपचारिक शिक्षणाची सुरुवात या टप्प्यापासून होत असल्याने प्रवेशासाठी किमान वय निश्चित करण्यात आले आहे.
2. ज्युनिअर केजी किंवा बालवाटिका-2 : 4 वर्षे
शैक्षणिक वर्ष 2028-29 पासून ज्युनिअर केजीमध्ये प्रवेशासाठी बालकाचे वय 4 वर्षे पूर्ण असणे आवश्यक असेल. त्यामुळे पालकांना आपल्या मुलाच्या जन्मतारखेनुसार प्रवेशाची पात्रता तपासावी लागणार आहे.
3. सिनिअर केजी किंवा बालवाटिका-3 : 5 वर्षे
शैक्षणिक वर्ष 2029-30 पासून सिनिअर केजीमध्ये प्रवेश घेण्यासाठी बालकाचे वय किमान 5 वर्षे पूर्ण असणे बंधनकारक राहील. या टप्प्यानंतर विद्यार्थी इयत्ता पहिलीच्या प्रवेशासाठी आवश्यक असलेल्या वयोगटाच्या जवळ पोहोचतील.
4. इयत्ता पहिली : 6 वर्षे
शैक्षणिक वर्ष 2030-31 पासून इयत्ता पहिलीमध्ये प्रवेशासाठी बालकाचे वय 6 वर्षे पूर्ण असणे आवश्यक राहणार आहे. या निर्णयामुळे पहिलीमध्ये प्रवेश घेताना विद्यार्थ्यांचे वय निश्चित निकषांनुसार असणे अपेक्षित आहे.
30 जून ही कट ऑफ डेट; पालकांनी काय लक्षात ठेवावे?
नव्या प्रवेश नियमांमध्ये 30 जून ही वयाची गणना करण्यासाठी महत्त्वाची तारीख असणार आहे. संबंधित वर्गासाठी निश्चित केलेले किमान वय या तारखेपर्यंत पूर्ण झालेले असणे आवश्यक राहील.
उदाहरणार्थ, नर्सरी प्रवेशासाठी 3 वर्षे पूर्ण असणे आवश्यक असलेल्या शैक्षणिक वर्षात बालकाचे वय 30 जूनपर्यंत 3 वर्षे पूर्ण झाले आहे की नाही, हे तपासावे लागेल. केवळ संबंधित वर्षात बालक 3 वर्षांचे होणार आहे, एवढ्या कारणावरून प्रवेशाची पात्रता निश्चित होणार नाही. जन्मतारखेच्या आधारे वयाची अट पूर्ण होते की नाही, हे महत्त्वाचे ठरेल.
त्यामुळे पालकांनी शाळेत प्रवेशासाठी अर्ज करण्यापूर्वी आपल्या पाल्याची जन्मतारीख, संबंधित वर्ग आणि त्या शैक्षणिक वर्षासाठी लागू असलेला नियम तपासणे आवश्यक आहे. विशेषतः प्रवेशाच्या वयाबाबत शंका असल्यास संबंधित शाळेकडून किंवा शिक्षण विभागाच्या अधिकृत मार्गदर्शक सूचनांमधून माहिती घ्यावी.
सध्या शाळेत शिकणाऱ्या विद्यार्थ्यांना दिलासा
नवीन नियम लागू करताना सध्या शिक्षण घेत असलेल्या विद्यार्थ्यांची गैरसोय होऊ नये, याचीही काळजी घेण्यात आली आहे. शैक्षणिक वर्ष 2026-27 मध्ये नर्सरीपासून इयत्ता पहिलीपर्यंत शिकत असलेल्या विद्यमान विद्यार्थ्यांना नव्या वयोमर्यादेचे निकष लागू होणार नाहीत, अशी तरतूद करण्यात आली आहे.
याशिवाय, मान्यताप्राप्त शाळेतून मागील वर्ग यशस्वीरीत्या पूर्ण केलेल्या नियमित विद्यार्थ्यांना पुढील वर्गात प्रवेश देताना नव्या वयोमर्यादेच्या निकषांतून सूट देण्यात आली आहे. त्यामुळे केवळ वयाची अट लक्षात घेऊन अशा विद्यार्थ्यांना पुढील वर्गात प्रवेश नाकारला जाणार नाही.
या सवलतीमुळे आधीच शालेय शिक्षण सुरू केलेल्या मुलांचे शैक्षणिक नुकसान टाळण्यास मदत होणार आहे. नव्या नियमांची अंमलबजावणी करताना विद्यमान विद्यार्थ्यांचे शिक्षण खंडित होऊ नये, हा यामागील महत्त्वाचा विचार आहे.
शाळाप्रमुखांना 15 दिवसांची सूट देण्याचा अधिकार
प्रवेशाच्या वेळी काही बालकांचे वय निश्चित केलेल्या मर्यादेच्या अगदी जवळ असू शकते. अशा परिस्थितीत पालकांना दिलासा देण्यासाठी शाळाप्रमुखांना मर्यादित अधिकार देण्यात आले आहेत.
शासन निर्णयानुसार, पूर्व-प्राथमिक ते इयत्ता पहिलीच्या प्रवेशासाठी निर्धारित केलेल्या किमान आणि कमाल वयोमर्यादेत 15 दिवसांची सूट देण्याचे अधिकार शाळाप्रमुखांना असतील. त्यामुळे वयाच्या निकषाच्या आसपास असलेल्या प्रकरणांमध्ये या तरतुदीचा उपयोग होऊ शकतो.
मात्र, ही सूट म्हणजे सर्व विद्यार्थ्यांना आपोआप अतिरिक्त कालावधी मिळेल, असे नाही. संबंधित प्रकरणात लागू असलेले नियम आणि शाळाप्रमुखांना देण्यात आलेले अधिकार लक्षात घेऊन निर्णय घेतला जाईल.
राज्य मंडळासह CBSE, ICSE आणि IB शाळांनाही नियम लागू
महाराष्ट्रातील शाळांमध्ये वेगवेगळे शैक्षणिक मंडळांचे अभ्यासक्रम चालवले जातात. राज्य मंडळाच्या शाळांबरोबरच केंद्रीय माध्यमिक शिक्षण मंडळ (CBSE), इंडियन सर्टिफिकेट ऑफ सेकंडरी एज्युकेशन (ICSE) आणि इंटरनॅशनल बॅकलॉरिएट (IB) अभ्यासक्रमांच्या शाळांचाही त्यात समावेश आहे.
यापूर्वी विविध मंडळांच्या शाळांमध्ये पहिलीच्या प्रवेशासाठी वयाची गणना करण्याच्या तारखांमध्ये फरक असू शकत होता. पूर्व-प्राथमिक वर्गांच्या प्रवेशाबाबतही सर्वत्र एकसमान निकष असल्याचे दिसून येत नव्हते.
आता राज्य शासनाच्या निर्णयानुसार महाराष्ट्रातील सर्व संबंधित मंडळांच्या शाळांमध्ये प्रवेशासाठी एकसमान वयोमर्यादा लागू करण्याचे नियोजन आहे. त्यामुळे शाळा कोणत्या मंडळाशी संलग्न आहे, यापेक्षा संबंधित वर्गासाठी निर्धारित केलेले वय आणि शैक्षणिक वर्ष यांना महत्त्व राहणार आहे.
प्रवेश प्रक्रियेच्या सविस्तर मार्गदर्शक सूचनांची प्रतीक्षा
शासनाने वयाचे निकष टप्प्याटप्प्याने लागू करण्याचा निर्णय घेतला असला, तरी प्रवेश प्रक्रियेतील सर्व बाबी स्पष्ट होण्यासाठी पुढील मार्गदर्शक सूचना महत्त्वाच्या ठरणार आहेत. प्राथमिक शिक्षण संचालनालय, पुणे यांच्याकडून प्रवेशासंदर्भात सविस्तर सूचना जारी केल्या जाणार आहेत.
या सूचनांमध्ये प्रवेश प्रक्रियेची अंमलबजावणी, वयाची पात्रता तपासण्याची पद्धत आणि संबंधित प्रशासकीय बाबींबाबत अधिक स्पष्टता मिळण्याची अपेक्षा आहे. त्यामुळे पालकांनी केवळ सोशल मीडियावरील माहितीवर अवलंबून न राहता शासन निर्णय आणि शिक्षण विभागाच्या अधिकृत सूचनांची पडताळणी करावी.
एकूणच, महाराष्ट्रातील शाळा प्रवेशासाठी वयाचे निकष निश्चित करण्याचा निर्णय हा राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरणाच्या अंमलबजावणीतील महत्त्वाचा टप्पा आहे. नर्सरीसाठी 3 वर्षे, ज्युनिअर केजीसाठी 4 वर्षे, सिनिअर केजीसाठी 5 वर्षे आणि इयत्ता पहिलीसाठी 6 वर्षे वयाचे निकष संबंधित शैक्षणिक वर्षांपासून लागू होणार आहेत. त्यामुळे पालकांनी आपल्या पाल्याच्या जन्मतारखेनुसार प्रवेशाचे नियोजन करणे आणि अधिकृत मार्गदर्शक सूचनांवर लक्ष ठेवणे आवश्यक आहे.
हेही वाचा…
पुणे पदवीधर निवडणुकीवरून मविआत वादाची ठिणगी:ठाकरेंचे फोटो आणि मशाल चिन्ह वापरू नका, विनायक राऊतांचा शरद पवार गटाला इशारा
महाराष्ट्र विधान परिषदेच्या निवडणुकीच्या पार्श्वभूमीवर महाविकास आघाडीतील अंतर्गत मतभेद पुन्हा एकदा समोर आले आहेत. पुणे पदवीधर मतदारसंघातील उमेदवारीवरून सुरू असलेला संघर्ष आता प्रचार साहित्याच्या वापरावरून अधिक तीव्र झाला आहे. राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या शरदचंद्र पवार पक्षाच्या उमेदवाराच्या प्रचारासाठी उद्धव ठाकरे आणि आदित्य ठाकरे यांचे फोटो तसेच शिवसेना ठाकरे गटाचे मशाल चिन्ह वापरण्यावर ठाकरे गटाने आक्षेप घेतला आहे. हे फोटो आणि चिन्ह तातडीने वापरणे थांबवावे, अन्यथा कायदेशीर कारवाई केली जाईल, असा स्पष्ट इशारा शिवसेना ठाकरे गटाचे नेते विनायक राऊत यांनी दिला आहे. सविस्तर वाचा…
