न्यूयॉर्क2 मिनिटांपूर्वी
- कॉपी लिंक
आठ वर्षे…तीन अमेरिकन राष्ट्राध्यक्ष… 66 दर निश्चिती बैठका…महामारी, महागाई, राजकीय हल्ले, गुन्हेगारी तपास. या सगळ्या दरम्यान जेरोम पॉवेल यांनी अमेरिकेच्या केंद्रीय बँक फेडरल रिझर्व्हची सूत्रे हाती घेतली. 29 एप्रिल रोजी त्यांनी फेड चेअर म्हणून शेवटची धोरणात्मक बैठक घेतली. त्यांची कथा विश्वास, दबाव आणि प्रामाणिकपणाचे उदाहरण बनली आहे.
15 मे रोजी चेअरमन म्हणून त्यांचा कार्यकाळ संपल्यानंतरही पॉवेल फेडचे गव्हर्नर आणि दर-निश्चिती समितीचे सदस्य म्हणून कायम राहतील. त्यांनी सांगितले की, न्याय विभागाचा तपास पूर्ण पारदर्शकतेने आणि अंतिम निष्कर्षापर्यंत पोहोचेपर्यंत त्यांचे पद कायम ठेवणे आवश्यक आहे. हा निर्णय असामान्य असला तरी, कदाचित पॉवेल नेहमीच असेच राहिले आहेत – नियमांपेक्षा संस्थेच्या प्रतिष्ठेला अधिक महत्त्व देणारे.
कोरोना महामारीच्या सुरुवातीच्या दिवसांत जगाची अर्थव्यवस्था जणू अचानक थांबली होती. बाजार कोसळत होते, पुरवठा साखळी विस्कळीत होत होती आणि कोट्यवधी लोक भविष्याबद्दल घाबरले होते. मार्च 2020 मध्ये पॉवेल यांनी तातडीची बैठक बोलावून व्याजदरात कपात केली. काही दिवसांनंतर रविवारी दुसरी आपत्कालीन बैठक बोलावण्यात आली आणि दर जवळजवळ शून्य करण्यात आले. महामारीनंतर जेव्हा महागाई 40 वर्षांच्या उच्चांकावर पोहोचली, तेव्हाही पॉवेल टीकेच्या केंद्रस्थानी राहिले. फेडने आक्रमकपणे व्याजदर वाढवले. पॉवेल यांनी इशारा दिला होता की, लोकांना आणि कॉर्पोरेट्सना काही त्रास सहन करावा लागेल, परंतु किमती नियंत्रणात आणणे आवश्यक आहे. पण कदाचित त्यांची सर्वात मोठी लढाई राजकारणाशी होती. डोनाल्ड ट्रम्प यांनी कधीकाळी त्यांना ‘स्मार्ट’ आणि मजबूत म्हटले होते, पण नंतर तेच ट्रम्प त्यांना ‘मूर्ख’, ‘नंबस्कल’ आणि ‘मेजर लूजर’ यांसारख्या शब्दांनी लक्ष्य करू लागले. असे असूनही, पॉवेल यांनी क्वचितच सार्वजनिकरित्या उत्तर दिले. जेव्हा फेडच्या स्वातंत्र्यावर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले, तेव्हा त्यांनी स्पष्टपणे सांगितले की, ही लढाई केवळ त्यांची नाही, तर अमेरिकेत व्याजदर आकडेवारीनुसार ठरतील की राजकीय दबावाने, याबद्दलची आहे.
पॉवेल यांची वैयक्तिक कथाही तितकीच मानवी आहे. सुरुवातीला ते गोदामात वस्तूंना लेबल लावण्याचे काम करत होते. त्यांनी एकेकाळी अर्थशास्त्र कंटाळवाणे समजून सोडून दिले होते, पण तीच व्यक्ती जागतिक अर्थव्यवस्थेचा सर्वात महत्त्वाचा चेहरा बनली.
केवळ एका पदाचा शेवट नाही, तर संस्थात्मक विश्वासाची संपूर्ण गाथा आहे पॉवेल यांचे करिअर
जेरोम पॉवेल यांनी 2024 मध्ये एका मुलाखतीत म्हटले होते, ‘प्रामाणिकपणाला कोणतीही किंमत नसते. शेवटी तुमच्याकडे तेच उरते.’ हेच त्यांच्या संपूर्ण कार्यकाळाचे सार बनले. महामारी असो, महागाई असो किंवा राजकीय दबाव- पॉवेल यांनी अनेक निर्णयांवर टीका सहन केली, पण फेडची स्वायत्तता आणि स्वतःच्या प्रतिष्ठेशी तडजोड केली नाही. त्यांची निरोप केवळ एका पदाचा शेवट नाही, तर संस्थात्मक विश्वासाची कहाणी बनली.
