ऋतू लकडा । रांची12 मिनिटांपूर्वी
- कॉपी लिंक
सीबीएसईच्या ऑन-स्क्रीन मार्किंग (ओएसएम) प्रणालीमध्ये जेव्हा उत्तरपत्रिका अस्पष्ट दिसण्याच्या आणि तपासणीत गडबडीच्या तक्रारी आल्या. त्यानंतर रांचीच्या 17 वर्षीय सार्थक सिद्धांत या विद्यार्थ्याने केवळ तक्रारच केली नाही, तर संपूर्ण प्रणालीचाच पर्दाफाश केला.
12वीच्या (2024-26 बॅच) या विद्यार्थ्याने सीबीएसईच्या 576 निविदा दस्तऐवजांची तपासणी केली आणि एका ब्लॉगद्वारे ओएसएमचे कंत्राट देण्याच्या प्रक्रियेतील मोठ्या अनियमितता उघड केल्या.
सार्थकच्या या खुलाशाचे पडसाद संसदेत उमटले. स्थायी समितीने या प्रकरणाची दखल घेतली. त्यानंतर सरकारला सीबीएसईचे अध्यक्ष राहुल सिंह आणि सचिव हिमांशु गुप्ता यांना पदावरून हटवावे लागले.
खरं तर, 13 मे रोजी सीबीएसईने 12वीचा निकाल जाहीर केला होता. यावेळी प्रथमच उत्तरपत्रिका संगणकाच्या स्क्रीनवर (ओएसएम सेवा) तपासण्यात आल्या होत्या. निकाल लागल्यानंतर अनेक विद्यार्थ्यांनी गुणांबाबत तक्रारी केल्या, त्यानंतर या संपूर्ण प्रकरणाची चौकशी सुरू करण्यात आली आहे.
प्रश्न: ओएसएममध्ये गडबड झाली आहे, हे कसे लक्षात आले?
उत्तर: निसर्ग अधिकारी, जो स्वतः १२वीचा विद्यार्थी आहे, त्याने या गडबडी त्याच्या ब्लॉगमध्ये लिहिल्या. जेव्हा निसर्ग अधिकारीने मला त्याचे सर्व ब्लॉग पोस्ट वाचायला दिले, तेव्हा मला वाटले की सीबीएसईने अशा असुरक्षित प्लॅटफॉर्मला टेंडर का दिले? मी टेंडर्सबद्दल माहिती काढली. सरकारी पोर्टलवर मला कोणतेही टेंडर्स मिळाले नाहीत, म्हणून मी टेंडर एग्रीगेटर वेबसाइटवरून शोधले. संशोधन केले असता, गडबडी उघडकीस आल्या. आणि मी माझ्या ब्लॉगवर पोस्ट केले.
प्रश्न: १२वीत तुम्हाला किती गुण मिळाले होते? कमी गुणांचा संशय कसा आला?
उत्तर: गुण ठीकठाक आले होते, पण मी थोडा निराश झालो होतो. त्यानंतर मी पुनर्मूल्यांकनासाठी अर्ज केला होता. मला वाटले की गुण अजून यायला हवे होते. माझ्या सर्व मित्रांच्या गुणांसोबत हीच समस्या होती, सर्वांना वाटत होते की गुण कमी आले आहेत.
विद्यार्थी सार्थक सिद्धांतने संसदेच्या स्थायी समितीसमोर सादरीकरण केले.
प्रश्न: संसदीय समितीसमोर तुम्ही काय सादरीकरण केले?
उत्तर: मी निविदेच्या अटींशी संबंधित 500 हून अधिक पाने वाचून जो निष्कर्ष काढला होता, तो सादरीकरणात दाखवला. निविदेत अनेक अनियमितता आढळल्या. त्याचे सविस्तर वर्णन करून सांगितले की, कोएम्ट कंपनीने अटींचे उल्लंघन कसे केले.
प्रश्न: राहुल गांधींशी काय चर्चा झाली?
उत्तर: ओएसएम पोर्टलविषयी विचारले. निविदांमध्ये आढळलेल्या चुकांविषयी मुद्देसूद माहिती घेतली. कशा आणि कुठे-कुठे गडबडी झाल्या आहेत, याची सविस्तर माहिती त्यांनी घेतली.
राहुल गांधी यांनी OSM मधील गडबड उघडकीस आणणाऱ्या सार्थक सिद्धांत यांच्याशी भेट घेतली होती.
प्रश्न: तुम्ही सीबीएसईची साइट हॅक करून सर्व माहिती घेतली होती का?
उत्तर: नाही, मी एथिकल हॅकर आहे, यापूर्वीही अनेक साइट्स हॅक केल्या आहेत. पण सीबीएसईची साइट मी हॅक केली नाही. १२वीच्या निसर्ग अधिकारी नावाच्या विद्यार्थ्याने साइट हॅक करून आपल्या ब्लॉगमध्ये पोस्ट केले, त्यानंतर माझी उत्सुकता वाढली आणि मी संशोधन करून गडबडीचे पुरावे गोळा केले.
विद्यार्थ्याने संसदीय समितीला सांगितले- OSM मध्ये १५ त्रुटी आहेत
पोर्टल सकाळी उघडताच सायबर हल्ला झाला
CBSE च्या री-इव्हॅल्युएशन पोर्टलवर सायबर हल्ला झाला. CBSE नुसार, 2 मिनिटांत 15 लाख वेळा एक्सेस करण्याचा प्रयत्न झाला, तर 1 लाखांहून अधिक वेळा सिस्टमच्या फाइल्सपर्यंत परवानगीशिवाय पोहोचण्याचा प्रयत्न करण्यात आला.
सायबर हल्ला होऊनही पोर्टल कार्यरत राहिले आणि दुपारी 3 वाजेपर्यंत 16 हजारांहून अधिक विद्यार्थ्यांनी अर्ज केले. हे पोर्टल सोमवारपासून सुरू होणार होते.
सार्थकने समितीला त्रुटींबद्दल सांगितले
सार्थक सिद्धांतने संसदेच्या स्थायी समितीसमोर OSM प्रणालीच्या अंमलबजावणी आणि तिच्या निविदा प्रक्रियेतील कथित अनियमिततांबाबत आपले म्हणणे मांडले. सार्थक सिद्धांत म्हणाला, ‘माझ्या ब्लॉगनुसार किमान 15 त्रुटी आहेत.’ यानंतर शिक्षण मंत्रालयाने CBSE कडून कोएम्प्ट (COEMPT) ला निविदा देण्याबाबत बोर्डाकडून अहवाल मागवला.
संसदीय स्थायी समितीचे अध्यक्ष दिग्विजय सिंह यांनी सांगितले, ‘सार्थकने समितीसमोर आपले म्हणणे मांडले आहे. आता समिती त्याने उपस्थित केलेल्या मुद्द्यांवर आणि CBSE च्या उत्तरांवर विचार करेल.’
OSM मधील गडबड समोर आणणारे 2 विद्यार्थी, दोघांनी परीक्षा दिली
वेदांतची बोर्डाने माफी मागितली: दिल्लीच्या वेदांत श्रीवास्तवने देखील 12वीची परीक्षा दिली होती. फिजिक्समध्ये 65 गुण मिळाल्यावर त्याने आवाज उचलला. पुनर्मूल्यांकनात उत्तरपत्रिका मिळाल्यावर गडबडीचा पत्ता लागला. आधी त्याला सोशल मीडियावर ट्रोल करण्यात आले. ट्रोलर्सनी त्याला देशद्रोही देखील म्हटले, नंतर बोर्डाने चूक मान्य केली आणि माफी मागितली.
सार्थकने निविदेतील अनियमितता उघड केली: रांचीचा 17 वर्षांचा सार्थक सिद्धांत टेक रिसर्चर आहे. त्यानेही परीक्षा दिली होती. त्याने एका सामान्य विद्यार्थ्याच्या पुढे जाऊन एका शोध पत्रकार/डेटा सायंटिस्टप्रमाणे काम केले. सीबीएसईने जारी केलेल्या मागील 576 दस्तऐवजांचा बारकाईने अभ्यास आणि तुलना करून त्याने निविदेतील गडबडीचा खुलासा केला.
निकाल ते री-इव्हॅल्युएशनपर्यंत, आतापर्यंत काय-काय घडले…
13 मे- CBSE ने 12वी बोर्ड परीक्षेचे निकाल जाहीर केले.
19 मे- निकालानंतरच्या तक्रारींच्या निराकरणासाठी री-इव्हॅल्युएशन पोर्टल उघडले, परंतु पहिल्याच दिवशी ते क्रॅश झाले.
20 ते 23 मे- तीन वेळा एकेक दिवसासाठी उत्तरपत्रिकेची फोटोकॉपी घेण्याची तारीख वाढवण्यात आली. विद्यार्थ्यांनी उत्तरपत्रिका अस्पष्ट असणे, जास्त शुल्क आणि साइट क्रॅश झाल्याची तक्रार केली.
25 मे- पोर्टल दुरुस्त करण्यासाठी देशातील दोन आयआयटीकडून मदत मागण्यात आली. त्यांनी सायबर हल्ला रोखण्यावरही काम केले. बोर्डने सांगितले – पुनर्मूल्यांकन पोर्टल 1 जून रोजी उघडेल.
1 जून- OSM चे पुनर्मूल्यांकनाशी संबंधित पोर्टल दिवसभर उघडले नाही.
2 जून- बोर्डने सांगितले की पोर्टल लाइव्ह झाले आहे. ते 6 जूनपर्यंत खुले राहील.
