नवी दिल्ली50 मिनिटांपूर्वी
- कॉपी लिंक
फूड सेफ्टी अँड स्टँडर्ड्स अथॉरिटी ऑफ इंडिया (FSSAI) ने रविवारी देशातील 8 मोठ्या फूड कंपन्यांना कारणे दाखवा नोटीस बजावली आहे. या कंपन्यांवर त्यांच्या उत्पादनांची ब्रँड नावे, ट्रेड नावे आणि जाहिरातींमध्ये ग्राहकांची दिशाभूल करणारे दावे केल्याचा आरोप आहे. नियामकाने स्पष्ट केले आहे की, फूड सेफ्टी अँड स्टँडर्ड्स ॲक्ट, 2006 अंतर्गत अशी दिशाभूल करणारी नावे ठेवण्यास सक्त मनाई आहे.
चला, ही संपूर्ण कारवाई प्रश्नोत्तरांच्या माध्यमातून सविस्तरपणे समजून घेऊया…
प्रश्न 1: FSSAI ने ही मोठी कारवाई का केली आहे आणि मुख्य प्रकरण काय आहे?
उत्तर: बाजारात अनेक कंपन्या त्यांची उत्पादने विकण्यासाठी अशी ब्रँड नावे किंवा ट्रेड नावे वापरत आहेत, जी ग्राहकांना चुकीची माहिती देतात. नियामकाला असे आढळले की हे 8 फूड बिझनेस ऑपरेटर्स (FBOs) फूड सेफ्टी अँड स्टँडर्ड्स ॲक्ट, 2006 च्या तरतुदींचे उल्लंघन करत होते. ते असे दावे करत होते जे त्यांच्या उत्पादनांच्या गुणवत्तेशी जुळत नव्हते.
प्रश्न 2: नियामकने कोणत्या 8 कंपन्यांना नोटीस बजावली आहे?
उत्तर: FSSAI ने ज्या कंपन्यांना अधिकृत सोशल मीडिया हँडलद्वारे नोटीस जारी झाल्याची माहिती दिली आहे, त्यांची नावे खालीलप्रमाणे आहेत:
- इमामी हेल्दी अँड टेस्टी (Emami Healthy & Tasty)
- हेल्थ एड (Health Aid)
- ट्रूवी (Troovy)
- द हेल्दी फॅक्टरी (The Healthy Factory)
- हेल्दी मास्टर (Healthy Master)
- हेल्दी चॉइस (Healthy Choice)
- प्लान बी (Plan B)
- न्यूहर्ब्स (Neuherbs)
प्रश्न 3: कोलकाता येथील इमामी ग्रुपच्या कंपनी ‘इमामी हेल्दी अँड टेस्टी’ वर काय आरोप आहे?
उत्तर: या कारवाईतील सर्वात मोठे आणि प्रमुख नाव कोलकाता येथील इमामी ग्रुपच्या कुकिंग ऑइल डिव्हिजन ‘इमामी हेल्दी अँड टेस्टी’ चे आहे. FSSAI नुसार, या ब्रँडचे ट्रेड नाव ग्राहकांची दिशाभूल करू शकते.
नियामक मंडळाने सांगितले की, हे नाव पहिल्या दृष्टीक्षेपात FSSAI च्या लागू नियमांच्या विरुद्ध असल्याचे दिसते, कारण ते थेट उत्पादनाच्या ‘निरोगी’ (हेल्दी) असण्याचा दावा करते, जो कोणत्याही ठोस पुराव्याशिवाय योग्य नाही.
प्रश्न 4: ‘द हेल्दी फॅक्टरी’ च्या ‘झिरो मैदा’ दाव्यांवर काय आक्षेप घेण्यात आला आहे?
उत्तर: ‘द हेल्दी फॅक्टरी’ आपले उत्पादने ‘झिरो मैदा होल व्हीट ब्रेड’ या नावाने विकते. FSSAI च्या तपासणीत असे समोर आले की या ब्रेडमध्ये चक्की फ्रेश पिठासोबत ‘व्हीट ग्लूटेन’ देखील समाविष्ट आहे. तरीही, ‘झिरो मैदा’ म्हणून याचा प्रचार करणे ग्राहकांना गोंधळात टाकण्यासारखे आहे. याव्यतिरिक्त, कंपनीच्या ‘झिरो मैदा पिझ्झा बेस’वरही हीच हरकत घेण्यात आली आहे की हा दावा पूर्णपणे नियमांचे उल्लंघन आहे.
प्रश्न 5: ‘प्लॅन बी’ कंपनीवर वीगन (शाकाहारी) उत्पादनांबाबत काय अनियमितता आढळली?
उत्तर: ‘प्लॅन बी’ नावाच्या कंपनीने आपले उत्पादने ‘प्लँट बेस्ड वीगन’ म्हणून बाजारात विकली. FSSAI च्या नियमांनुसार, कोणत्याही उत्पादनाला वीगन घोषित करण्यासाठी आणि त्याच्या प्रचारासाठी आपल्या FSSAI परवान्यामध्ये ‘वीगन फूड एंडोर्समेंट’ मंजुरी घेणे आवश्यक असते. या कंपनीने अशी कोणतीही मंजुरी घेतली नव्हती, तरीही ग्राहकांना असे भासवले की त्यांची उत्पादने प्रमाणित वीगन आहेत.
प्रश्न 6: न्यूहर्ब्सच्या ‘True Vitamin’ आणि हेल्थ ॲडच्या ब्रँड नावामध्ये काय त्रुटी आढळली?
उत्तर: न्यूहर्ब्स कंपनीची एक संपूर्ण उत्पादन श्रेणी आहे, ज्याचे नाव ‘ट्रू व्हिटॅमिन’ आहे. FSSAI ने यावर म्हटले की ‘ट्रू व्हिटॅमिन’ सारखे व्यापारी नाव FSSAI च्या कोणत्याही नियमांतर्गत परिभाषित नाही किंवा त्याला मान्यताही नाही. अशा गैर-मान्यताप्राप्त शब्दांचा वापर ग्राहकांना दिशाभूल करू शकतो. त्याचबरोबर, ‘हेल्थ एड’ या ब्रँड नावावरही याच आधारावर आक्षेप घेण्यात आला आहे की हे नाव उत्पादनाबद्दल संभ्रम निर्माण करते.
प्रश्न 7: मुले आणि प्रौढांसाठी स्नॅक्स बनवणाऱ्या ‘ट्रूवी’ कंपनीवर काय आरोप आहेत?
उत्तर: ट्रूवी (Troovy) कंपनी स्नॅक्सची श्रेणी विकते, ज्यात ‘हेल्दी मिक्स वेजी चिप्स’, ‘हेल्दी रागी चिप्स’ आणि ‘हेल्दी मूग डाळ चिप्स’ यांचा समावेश आहे. नियामकाला असे आढळले की या चिप्समध्ये इतर अनेक प्रकारच्या सामग्री मिसळल्या आहेत, परंतु कंपनी केवळ ‘हेल्दी’ या शब्दाचा मोठ्या प्रमाणावर वापर करून त्यांची विक्री करत आहे. FSSAI नुसार, इतर सामग्रीच्या उपस्थितीत अशा प्रकारे थेट ‘हेल्दी’ असल्याचा दावा करणे दिशाभूल करणारे आहे.
प्रश्न 8: ‘हेल्दी मास्टर’ आणि ‘हेल्दी चॉइस’च्या कोणत्या घोषणा आणि उत्पादनांना नियामकाने लक्ष्य केले आहे?
उत्तर: FSSAI ने ‘हेल्दी मास्टर’ च्या “व्हिजन टू सर्व हेल्दी” या टॅगलाइनला संशयास्पद मानले आहे. यासोबतच ‘हेल्दी चॉईस’ च्या “हेल्दी फूड फॉर हेल्दी लाईफ पोहा” या उत्पादनावरही आक्षेप घेण्यात आला आहे. नियामक म्हणतो की या टॅगलाईन्स आणि नावामुळे ग्राहकांच्या मनात उत्पादनाच्या आरोग्यदायी स्वरूपाबद्दल असा प्रभाव निर्माण होतो, जो पूर्णपणे सिद्ध झालेला नाही.
प्रश्न 9: नोटीस जारी झाल्यानंतर आता या कंपन्यांकडे काय पर्याय आहेत आणि पुढे काय कारवाई होईल?
उत्तर: FSSAI द्वारे जारी केलेल्या या नोटिसा ‘कारण दाखवा’ नोटिसा आहेत. याचा अर्थ असा आहे की या सर्व 8 कंपन्यांना एका निश्चित वेळेत नियामकासमोर आपले स्पष्टीकरण किंवा उत्तर सादर करावे लागेल.
कंपन्यांना सिद्ध करावे लागेल की त्यांची नावे किंवा दावे दिशाभूल करणारे का नाहीत. जर कंपन्या समाधानकारक उत्तर देऊ शकल्या नाहीत, तर FSSAI त्यांच्यावर दंड आकारू शकते, त्यांच्या उत्पादनांच्या विक्रीवर बंदी घालू शकते किंवा त्यांचा अन्न परवाना (फूड लायसन्स) देखील निलंबित/रद्द करू शकते.
