Brij Bhushan Singh Akhilesh Yadav Connection; UP Election Impact Analysis

पहिले २ विधानं वाचा…

१. ‘माझ्या विरोधात कोणताही आरोप सिद्ध झाल्यास, तर मी स्वतः फाशी घेईन.’ मे, २०२३

२. ‘ज्या लोकसभेतून मला अपमानित करून बाहेर काढण्यात आले आहे, तिथे मी एकदा नक्की परत येईन…।’ डिसेंबर, २०२५

ही विधानं लैंगिक शोषणाचे आरोप लागल्यानंतर आणि त्यानंतर २०२४ च्या लोकसभा निवडणुकीत तिकीट कापले गेल्यावर बृजभूषण शरण सिंह यांनी दिली होती. आता न्यायालयाने त्यांना सर्व आरोपांतून निर्दोष मुक्त केले आहे. अशा परिस्थितीत उत्तर प्रदेश आणि भाजपमध्ये बृजभूषण यांचे वजन पुन्हा एकदा वाढले आहे. आता प्रश्न हे आहेत की

बृजभूषण यांचे राजकीय भविष्य कोणत्या दिशेने जाईल? अखेर एका निर्णयाने उत्तर प्रदेशातील राजकीय समीकरणे कशी बदलली? उत्तर प्रदेश निवडणुकीत भाजपसाठी बृजभूषण किती फायदेशीर ठरतील? आज एक्सप्लेनरमध्ये जाणून घेऊया…

प्रश्न-१: बृजभूषण ज्या पक्षात असतील, निवडणुकीत त्याच पक्षाला फायदा होईल का?

उत्तर: होय, बृजभूषण यांचे राजकीय महत्त्व एका जागेपुरते किंवा जिल्ह्यापुरते मर्यादित नाही. गेल्या तीन दशकांत त्यांनी संपूर्ण देवीपाटन मंडळ तसेच आसपासच्या जिल्ह्यांमध्ये असे नेटवर्क तयार केले आहे, जे भाजप आणि जातीय सीमा ओलांडून गेले आहे. याच कारणामुळे ते पक्षाव्यतिरिक्त पूर्व यूपीमधील सर्वात प्रभावी नेत्यांपैकी एक मानले जातात.

• बृजभूषण यांचा गोंडासह आसपासच्या 25 जागांवर थेट प्रभाव आहे. याचा परिणाम गेल्या 4 विधानसभा निवडणुकांमध्ये स्पष्टपणे दिसून येतो. या काळात 2 वेळा भाजपसोबत त्यांचे संबंध चांगले नव्हते. यामुळे भाजपला नुकसान झाले आणि विरोधी पक्षाला थेट फायदा मिळाला.
• 2007 च्या विधानसभा निवडणुकीच्या वेळी बृजभूषण आणि भाजपचे संबंध चांगले नव्हते. खरेतर, 2004 च्या लोकसभा निवडणुकीत गोंडा मतदारसंघातून भाजपचे उमेदवार घनश्याम शुक्ला यांचा एका संशयास्पद रस्ते अपघातात मृत्यू झाला होता. याचा आरोप बृजभूषण यांच्यावर होता. यानंतर भाजप नेतृत्व आणि बृजभूषण यांच्यातील अंतर वाढत गेले.
• 2007 च्या विधानसभा निवडणुकीत देवीपाटन मंडळ (गोंडा, बलरामपूर, श्रावस्ती, बहराइच) आणि तत्कालीन फैजाबाद जिल्ह्यातील 25 जागांवर तिकीट वाटपात भाजपने बृजभूषण यांची उपेक्षा केली. ते आपल्या समर्थकांना तिकीट मिळवून देऊ इच्छित होते.
• नाराज बृजभूषण यांनी भाजप उमेदवारांविरोधात काम केले. याचा परिणाम असा झाला की, या 25 जागांपैकी बसपाला 11, सपाला 7 आणि भाजपला फक्त 3 जागा मिळाल्या.
• 2012 च्या विधानसभा निवडणुकीपर्यंत बृजभूषण सपा मध्ये आले होते. तेव्हा सपाला 18 आणि भाजपला फक्त 4 जागा मिळाल्या. 2017 च्या निवडणुकीपर्यंत बृजभूषण पुन्हा भाजपमध्ये आले होते. तेव्हा भाजपला 23 जागा मिळाल्या. 2022 च्या विधानसभा निवडणुकीत भाजपने 18 जागा जिंकल्या.
• ज्येष्ठ पत्रकार सुरेश बहादूर सिंह म्हणतात- बृजभूषण यांचा पूर्वांचल, देवीपाटन आणि अयोध्या परिसरात चांगला प्रभाव आहे. याच कारणामुळे सर्व पक्ष त्यांना सोबत घेऊ इच्छितात. मोठी गोष्ट अशी आहे की, बृजभूषणच ठरवतात की ते कोणत्या पक्षातून निवडणूक लढवतील. सर्व पक्ष त्यांना घेण्यासाठी उत्सुक असतात.
• बृजभूषण सिंह सुरुवातीपासून म्हणत होते की आरोप राजकारणाने प्रेरित आहेत. हे कधीही सिद्ध होणार नाहीत. न्यायालयाच्या निर्णयामुळे हे सिद्ध झाले. यामुळे त्यांच्या समर्थकांमध्ये नवीन उत्साह संचारला आहे. याचा फायदा निश्चितपणे बृजभूषण सिंह आणि त्यांच्या कुटुंबाला मिळेल. त्याचबरोबर ते ज्या पक्षासोबत असतील, त्या पक्षालाही फायदा होईल.

बृजभूषण शरण सिंह आणि मुलायम सिंह दोघेही पैलवान राहिले आहेत. याच कारणामुळे दोन्ही कुटुंबांमध्ये घरगुती संबंध आहेत.

प्रश्न-२: लैंगिक शोषणाच्या प्रकरणात निर्दोष सुटल्याने भाजपमध्ये बृजभूषण यांची ताकद कशी वाढेल?

उत्तर: या तीन कारणांमुळे बृजभूषण भाजप आणि यूपीच्या राजकारणात पुन्हा मजबूत होतील…

1. पक्षांतर्गत गमावलेली प्रतिष्ठा परत मिळेल

• महिला कुस्तीपटूंनी लैंगिक शोषणाचे आरोप केल्यामुळे पक्षाने 2024 च्या लोकसभा निवडणुकीत त्यांचे तिकीट कापले होते. निर्दोष सुटल्यामुळे, त्यांच्याविरुद्ध कट रचला गेला होता हे भाजप नेतृत्वासमोर सिद्ध करण्याच्या स्थितीत ते आहेत. यामुळे पक्षांतर्गत त्यांना त्यांची गमावलेली प्रतिष्ठा परत मिळेल.
• अखिलेश यादव यांच्यासोबतच्या त्यांच्या संबंधांची चर्चा ‘दबावतंत्र’ म्हणून काम करेल. जर भाजपने बृजभूषण यांना महत्त्व दिले नाही आणि ते पक्षातून वेगळे झाले, तर यूपीमध्ये भाजपचे सवर्ण-मागास समीकरण बिघडू शकते.

2. 2027 च्या विधानसभा निवडणुकीत तिकीट वाटपात हस्तक्षेप

• देवीपाटन मंडळ आणि आसपासच्या जिल्ह्यांमधील सुमारे 40-50 जागांवर त्यांचे वैयक्तिक कॅडर आहे. 2027 च्या विधानसभा निवडणुकीत त्यांच्या समर्थकांना आणि निष्ठावंतांना भाजपमधून तिकीट मिळवून देण्यात त्यांचा थेट हस्तक्षेप राहील. पक्ष त्यांच्या गटाकडे दुर्लक्ष करण्याचा धोका पत्करणार नाही.

3. 2029 च्या लोकसभा निवडणुकीत परत येतील

• यूपीमध्ये क्षत्रिय समाजाच्या एका भागाचे असे मत होते की बृजभूषण यांना लक्ष्य करण्यात आले. न्यायालयाच्या निर्णयानंतर ते स्वतःला अशा नेत्याच्या रूपात सादर करतील, जो अडचणींमध्ये टिकून राहतो. यामुळे अवध आणि पूर्वांचलमधील क्षत्रिय मतदार त्यांच्याशी जोडले जातील. 2029 च्या लोकसभा निवडणुकीत कैसरगंज किंवा इतर कोणत्याही जागेवरून बृजभूषण यांची दावेदारी मजबूत होईल.

मात्र, बृजभूषण यांना जास्त महत्त्व दिल्यास भाजपला नुकसानही होऊ शकते…

• महिला मतपेढीवर परिणाम: सपा-काँग्रेस आणि महिला कुस्तीपटू या निर्णयाविरोधात सर्वोच्च न्यायालयात अपील करतील. निवडणुकीदरम्यान विरोधक हा मुद्दा उपस्थित करू शकतात. अशा परिस्थितीत महिला मतदारांमध्ये भाजपची प्रतिमा खराब होऊ शकते.
• अंतर्गत गटबाजी: अनेकदा बातम्या येतात की त्यांचे मुख्यमंत्री योगी यांच्याशी संबंध फारसे चांगले नाहीत. लैंगिक शोषणाच्या आरोपांमध्ये अडकल्यावरही त्यांनी म्हटले होते की या षड्यंत्रात आपले लोकही सामील आहेत. अशा परिस्थितीत पक्षातील बृजभूषण यांचा विरोधी गट त्यांचा मार्ग रोखण्याचा प्रयत्न करेल. यामुळे गटबाजी वाढेल.

प्रश्न-३: बृजभूषण भाजपवर नाराज आहेत आणि सपा मध्ये जाऊ शकतात का?

उत्तर: याबद्दल काहीही स्पष्टपणे सांगता येत नाही. मात्र, बऱ्याच काळापासून त्यांच्या विधानांवरून असेच अंदाज लावले जात आहेत.

• लोकसभा निवडणुकीत तिकीट कापल्यावर, डिसेंबर 2025 मध्ये एका पॉडकास्टमध्ये बृजभूषण म्हणाले होते- मला जनतेने नाही, तर षडयंत्राने हटवले आहे. ज्या लोकसभेतून मला अपमानित करून बाहेर काढले आहे, जर मी जिवंत राहिलो तर एकदा नक्की परत येईन…।
• आता ही बृजभूषण यांची जिद्द बनली आहे. त्यांना कोणत्याही परिस्थितीत एकदा लोकसभा खासदार व्हायचे आहे. सुमारे 3 महिन्यांपूर्वी दैनिक भास्करशी बोलताना ते म्हणाले होते- मुलायम सिंह यांच्याशी माझे चांगले संबंध होते. अखिलेश यांच्याशीही चांगले संबंध आहेत. मी भाजप नेतृत्वाला सांगितले आहे की, जर 2029 च्या तिकिटाचे आश्वासन आत्ताच मिळाले नाही, तर मी पुढील रणनीती बनवेन.
• बृजभूषण सिंह 1991 ते 2019 पर्यंत (1996 वगळता) कैसरगंज, गोंडा आणि बलरामपूरमधून खासदार होते. 1996 मध्ये त्यांनी त्यांच्या पत्नीला आणि 2024 मध्ये त्यांच्या मुलाला खासदार बनवले. या भागात राजकीय दबदबा असूनही त्यांना केंद्र किंवा राज्यात कधीही तो राजकीय रुतबा किंवा उच्च पद मिळाले नाही, ज्याचे ते स्वतःला हक्कदार समजतात.
• बृजभूषण राम मंदिर आंदोलनातील प्रमुख चेहऱ्यांपैकी एक होते. पण, राम मंदिराच्या भूमिपूजनापासून ते प्राणप्रतिष्ठेपर्यंत कोणत्याही कार्यक्रमात त्यांना बोलावले नाही. त्याशिवाय पैलवानांच्या लैंगिक शोषणाच्या प्रकरणानंतर त्यांना केवळ कुस्ती संघटनेतून बाहेर पडावे लागले नाही, तर लोकसभा निवडणुकीत त्यांचे तिकीटही कापले गेले. यावर ते सार्वजनिकरित्या आपली नाराजी व्यक्त करत राहिले आहेत.
• डिसेंबर, 2025 च्या पॉडकास्टमध्येच बृजभूषण यांनी अखिलेशचे उपकार न विसरण्याची गोष्टही सांगितली होती. ते म्हणाले होते – जेव्हा आमच्यावर हल्ला झाला, तेव्हा सपाने आमच्या विरोधात एकही शब्द उच्चारला नाही. एका-दोघांनी बोलण्याचा प्रयत्न केला, तर अखिलेशजींनी त्यांना बोलावून समजावले. मी याला उपकार मानतो. हल्ल्याचा त्यांचा अर्थ महिला कुस्तीपटूंच्या लैंगिक शोषणाच्या आरोपांबाबत होता.
• बिहारमधील भागलपूर येथे 26 एप्रिल, 2026 रोजी दिलेले विधान बृजभूषण यांची भाजपला दिलेली उघड चेतावणी मानले गेले. ते म्हणाले होते – जर कोणाला वाटत असेल की आम्ही ओझे झालो आहोत, तर एकदा सांगा की माझी गरज नाही. आम्ही दाखवून देऊ की आमची उपयुक्तता आहे.

चित्र 2016 मध्ये लखनऊमधील एका कार्यक्रमातील आहे. तेव्हाचे भाजप खासदार बृजभूषण आणि तेव्हाचे मुख्यमंत्री अखिलेश यादव अत्यंत उत्साहात भेटले होते.

प्रश्न-4: बृजभूषण यांच्या नाराजीमुळे भाजपला किती नुकसान होईल?

उत्तर:

• ज्येष्ठ पत्रकार सुरेश बहादूर सिंह म्हणतात- बृजभूषण कोणत्याही पक्षात असले तरी, ते त्यांच्या अटींवरच राहतील. भाजप असो वा सपा, पक्षाला त्यांच्या अटी मान्य कराव्याच लागतील. ते प्रत्येक मुद्द्यावर स्पष्टपणे बोलतात. राम मंदिरातील देणगी चोरीबद्दल त्यांनी ज्या पद्धतीने आवाज उचलला, तसा भाजपचा दुसरा कोणताही नेता बोलू शकला नाही. ही बृजभूषण सिंह यांची ताकद आहे.
• सुरेश म्हणतात की, सध्या गोंडा, बलरामपूर, श्रावस्ती येथील बृजभूषण समर्थकांमध्ये उत्साहाचे वातावरण आहे. लैंगिक शोषणाच्या प्रकरणात त्यांची निर्दोष मुक्तता झाल्यानंतर लोक ढोल-ताशे वाजवत आहेत, फटाके फोडत आहेत. कोणताही बाहुबली किंवा धमकावून असा प्रभाव निर्माण करू शकत नाही. जनतेमध्ये त्यांची एक प्रतिमा आहे. ते परिसरातील जनतेच्या सुख-दुःखात त्यांच्यासोबत उभे राहतात. याचा फायदा त्यांना मिळतो.
• बृजभूषण फक्त यूपीमध्येच नाही, तर बिहारमधील क्षत्रिय समाजातही लोकप्रिय आहेत. बिहार विधानसभा निवडणुकीत त्यांनी अनेक जागांवर प्रचारही केला होता. बृजभूषण यांच्या नाराजीमुळे भाजपला क्षत्रिय मतदारांचे नुकसान सोसावे लागू शकते.
• यूपीमधील सुमारे 70 ते 80 विधानसभा जागांवर क्षत्रिय मतदारांचा थेट प्रभाव आहे. पण त्यांच्या सामाजिक, आर्थिक आणि राजकीय प्रभावामुळे सुमारे 100 जागांचे निकाल प्रभावित करतात. बृजभूषण जरी एकट्याच्या बळावर या जागांवर विजय मिळवून देण्याची क्षमता ठेवत नसले तरी, ते भाजपच्या पराभवाचे मोठे कारण नक्कीच बनू शकतात.
• इतिहासात 2002 मध्ये जेव्हा कल्याण सिंह यांनी भाजप सोडून वेगळा पक्ष स्थापन केला होता, तेव्हा त्यांना फक्त 5 जागा जिंकता आल्या होत्या. पण, मतांचे विभाजन झाल्यामुळे भाजपचे 97 उमेदवार हरले होते. 2017 च्या निवडणुकीत शिवपाल यादव यांनी सपासाठी हेच काम केले होते. बृजभूषण जर सपा मध्ये गेले, तर क्षत्रिय मतदारांचा एक मोठा भाग सपा सोबत जोडला जाईल. भाजपला याचा फटका बसेल.