IITs to Launch Medical Engineering Program

एका रुग्णालयात रुग्णाचे CT स्कॅन सुरू आहे आणि अहवालातील काही भाग अस्पष्ट दिसत आहे. डॉक्टरांना हा अस्पष्ट भाग मशीनमधील बिघाडामुळे आहे की नाही हे समजत नाही, तर मशीन तंत्रज्ञाला हे रुग्णाच्या कोणत्या आजाराचे लक्षण आहे का, हे माहीत नाही. अशा वेळी वैद्यकीय आणि तंत्रज्ञान या दोन्ही क्षेत्रांचे ज्ञान असलेल्या व्यावसायिकाची गरज असते.

IIT मद्रास, IIT खरगपूर आणि IIT कानपूर या वैद्यकीय प्रगत तंत्रज्ञानासाठी काम करत आहेत. IITs चे म्हणणे आहे की, मशीन आणि रुग्ण या दोन्हींची समज असलेले तांत्रिक तज्ज्ञ तयार करणे हे त्यांचे उद्दिष्ट आहे.

सोप्या शब्दांत सांगायचे तर डॉक्टरांना शरीराविषयी माहिती असते आणि अभियंत्यांना मशीनविषयी. कोणत्याही रुग्णालयातील अशा युनिटमध्ये काम करणाऱ्या व्यक्तीला या दोन्ही गोष्टींचे प्रशिक्षण मिळालेले नसते.

म्हणूनच देशातील 3 IITs वैद्यकीय महाविद्यालये सुरू करत आहेत.

IIT मद्रासने वैद्यकीय विज्ञान आणि तंत्रज्ञान विभाग सुरू केला

IIT मद्रासचे संचालक व्ही. कामकोटी यांच्या मते, IIT मद्रास मेडिकल सायन्सेसची नवी शाळा सुरू करणार आहे. वैद्यकीय विज्ञान आणि अभियांत्रिकी यांच्यातील परस्पर समन्वय वाढवणे हा यामागचा प्रमुख उद्देश आहे.

IIT मद्रासच्या बीएस इन मेडिकल सायन्स अँड इंजिनिअरिंग या कार्यक्रमाचाही यात समावेश आहे. या कार्यक्रमात फिजिओलॉजीमधील गणितीय मॉडेलिंग, क्वांटिटेटिव्ह ह्युमन फिजिओलॉजी, इंट्रोडक्शन टू क्लिनिकल न्यूरोसायन्स आणि मेडिकल इमेजेस यांसारखे अभ्यासक्रम दिले जातात. यामध्ये मानवी शरीरातील अवयव आणि प्रणाली (जसे की मज्जासंस्था, कंकालीय स्नायू आणि हृदय प्रणाली) यांच्या कार्यपद्धती समजून घेण्याशी संबंधित अभ्यासक्रम आहेत.

संचालक प्रोफेसर व्ही. कामाकोटी म्हणाले, ‘कोणत्याही तंत्रज्ञान संस्थेने मेडिकल स्कूल नक्कीच सुरू करायला हवे. अन्यथा, एक देश म्हणून आपण मेडिकल मार्केटमध्ये टिकू शकणार नाही.’

IIT खरगपूरने मेडिकल कॉलेजच्या इमारतीचे काम सुरू केले

IIT खरगपूर हे मेडिकल इमारतीचे काम सुरू करणारे देशातील पहिले IIT आहे. खरगपूरमध्ये स्कूल ऑफ मेडिकल सायन्स अँड टेक्नॉलॉजीची सुरुवात 2001 मध्ये झाली होती आणि त्याचा MMST कार्यक्रम विशेषतः जे आधीपासून डॉक्टर आहेत, त्यांना अभियांत्रिकी आणि भौतिकशास्त्र शिकवण्यासाठी तयार करण्यात आला होता.

आयआयटी खडगपूरने आपल्या कॅम्पसमधील रुग्णालयात डॉ. बी. सी. रॉय इन्स्टिट्यूट ऑफ मेडिकल सायन्सेस अँड टेक्नॉलॉजीची स्थापना केली आहे. याअंतर्गत वैद्यकीय पदव्युत्तर अभ्यासक्रमासाठी मान्यता मिळवली आहे.

क्लिनिकल प्रशिक्षण आणि संशोधनाला प्रोत्साहन देण्यासाठी २० जागांसह पदव्युत्तर डॉक्टर ऑफ मेडिसिन (MD) अभ्यासक्रम सुरू करण्यास संस्थेला NMC कडून मान्यता मिळाली आहे. खडगपूर मेडिकलमध्ये पीजी अभ्यासक्रम सुरू करणारे हे देशातील पहिले आयआयटी ठरले आहे.

यामध्ये मेडिकल इमेजिंग, मॉलिक्युलर इमेजिंग आणि इमेज अॅनालिसिस, बायोमटेरियल्स आणि इम्प्लांट्स, बायोफिजिक्स, कर्करोगाचे लवकर निदान, इम्युनो-टेक्नॉलॉजी, क्लिनिकल बायोमार्करच्या शोधाचे संशोधन तसेच प्रतिबंधात्मक आणि आरोग्यवर्धक आरोग्य प्रणाली यांचा समावेश आहे.

या शाळेने 2007 ते 2016 या कालावधीत मेडिकल इमेजिंग अँड इन्फॉर्मेटिक्समध्ये M.Tech कार्यक्रम (2 वर्षे) चालवला.

IIT कानपूरचे गंगवाल स्कूल ऑफ मेडिकल सायन्सेस अँड टेक्नॉलॉजी

IIT कानपूरचे गंगवाल स्कूल ऑफ मेडिकल सायन्सेस अँड टेक्नॉलॉजी सर्वप्रथम उच्च आणि अतिविशेषज्ञ वैद्यकीय पदवी सुरू करणार आहे. यामुळे प्रगत वैद्यकशास्त्र, वैद्यकीय संशोधन आणि अभियांत्रिकी तंत्रज्ञान यांना एकत्र आणता येईल.

खरं तर IITs ना डॉक्टरांची गरज नाही. ते तिघेही प्रत्यक्षात एका वेगळ्या प्रकारच्या तज्ज्ञाच्या शोधात आहेत, ज्यांना ‘फिजिशियन-इंजिनिअर’ म्हटले जाते.

IITs ना डॉक्टरांची गरज का आहे

आज एक डॉक्टर मेडिकल इमेजिंग, एआय-आधारित प्रणाली, मॉलिक्युलर डायग्नोस्टिक्स, बायो-सेन्सर आणि रोबोटिक्स यांच्या दरम्यान काम करतो. अशी उपकरणे तयार करणारे अभियंते आता रुग्णाला केवळ ‘दूर बसलेला वापरकर्ता’ मानू शकत नाहीत.

आयआयटी खरगपूरचे संचालक, प्राध्यापक सुमन चक्रवर्ती यांचे म्हणणे आहे की, वैद्यकीय आणि अभियांत्रिकी या दोन्ही व्यवसायांना वेगळे ठेवण्याची पद्धत आता प्रभावी राहिलेली नाही. ‘तीस वर्षांपूर्वी वैद्यकीय क्षेत्रातील बहुतेक कामे तंत्रज्ञानाच्या मदतीने केली जाऊ शकत होती. पण आज तांत्रिक निदान आणि उपचार हे दोन्ही एकमेकांशी जोडलेले आहेत.’

प्राध्यापक चक्रवर्ती यांच्या मते, ‘जुने प्रारूप असे होते की वैद्यकीय क्षेत्र एखादी समस्या ओळखते आणि अभियांत्रिकी क्षेत्र त्यासाठी एक यंत्र तयार करते; पण आता हे अपुरे ठरत आहे.’

दोन व्यावसायिक, जे चुकीच्या गोष्टीत सुधारणा करण्याचा प्रयत्न करत आहेत. ‘संकरित विचारसरणीचा फायदा असा नाही की ती दोन तज्ज्ञांची जागा घेते. उलट, तिचा फायदा असा आहे की एखादा आजार बरा करण्याचा प्रयत्न सुरू होण्यापूर्वीच ती योग्य समस्या ओळखते.’

यासोबतच मेडटेकमध्ये आत्मनिर्भरता आवश्यक आहे. भारत आजही व्हेंटिलेटर, स्कॅनर, लाइफ सपोर्ट आणि पेसमेकर प्रणाली परदेशातून आयात करतो. भारत वैद्यकीय तंत्रज्ञानात प्रगत झाल्यावर आपले परावलंबित्व कमी होईल.

IIT मद्रासचे संचालक प्राध्यापक व्ही. कामाकोटी यांच्या मते, संस्थेत वैद्यकीय विज्ञानाचे एक स्कूलही सुरू केले जाईल. जे भविष्यात पदवीपूर्व MBBS, पदव्युत्तर MD आणि डॉक्टरेट PhD पदव्या प्रदान करेल.

MIT आणि हार्वर्ड एकमेकांचे वर्ग घेऊ शकतात

मॅसॅच्युसेट्स इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी (MIT) हे याचे सर्वोत्कृष्ट उदाहरण आहे. MIT हे अमेरिकेतील मॅसॅच्युसेट्स राज्यातील केंब्रिज शहरात स्थित जगातील एक प्रतिष्ठित खासगी संशोधन विद्यापीठ आहे.