चिप्स आणि कोल्ड्रिंकसारख्या खाद्यपदार्थांमध्ये कृत्रिम स्वीटनर म्हणजेच कॅलरी नसलेली गोडी असल्यास कंपनीला पॅकेटच्या समोर चेतावणी द्यावी लागेल. त्यावर लिहावे लागेल- ‘CONTAIN NON CALORIC SWEETENER म्हणजे यामध्ये कृत्रिम स्वीटनर मिसळले आहे.’ यापूर्वी ही माहिती पॅकेटच्या मागील बाजूस छोट्या अक्षरांत दिली जात होती. अन्न सुरक्षा प्राधिकरण FSSAI ने सोमवारी हा प्रस्ताव सर्वोच्च न्यायालयात मांडला. FSSAI ने न्यायालयाला सांगितले की, मीठ-साखर किंवा सॅच्युरेटेड फॅटचे प्रमाण मर्यादेपेक्षा जास्त असल्यास पॅकेटच्या समोर षटकोनी लाल चिन्ह लावण्याचा नियम एकाच टप्प्यात लागू केला जाईल. यापूर्वी तो दोन टप्प्यांत लागू होणार होता. कृत्रिम स्वीटनरचे जास्त प्रमाणात सेवन केल्यास मधुमेह आणि हृदयविकाराचा झटका यांसारख्या गंभीर आजारांचा धोका वाढतो. चॅरिटेबल ट्रस्टच्या जनहित याचिकेवर कारवाई खरे तर, 3S अँड अवर हेल्थ सोसायटी नावाच्या एका सार्वजनिक चॅरिटेबल ट्रस्टने सर्वोच्च न्यायालयात याचिका दाखल करून डबाबंद किंवा पॅकेटबंद खाद्यपदार्थांवर इशारा देणारे लेबल लावण्याची मागणी केली होती. त्यानंतर न्यायालयात या प्रकरणाची सुनावणी सुरू आहे. 13 ऑगस्टची सुनावणी- न्यायमूर्ती जेबी पारदीवाला आणि न्यायमूर्ती के. विनोद चंद्रन यांच्या खंडपीठाने नियम तयार करण्यास विलंब केल्याबद्दल FSSAI ला फटकारले आणि विचारले की, सरकारला आपले नागरिक निरोगी राहावेत असे वाटत नाही का? 31 ऑगस्टची सुनावणी- FSSAI ने न्यायालयात प्रतिज्ञापत्र सादर केले, ज्यामध्ये पॅकेटवर षटकोनी लाल इशारा देणारे लेबल वेगवेगळ्या टप्प्यांमध्ये लागू करण्याचा प्रस्ताव देण्यात आला. 28 सप्टेंबरची सुनावणी- FSSAI ने अधिसूचना जारी करण्यासाठी 4 महिने, त्यावर सूचना देण्यासाठी 60 दिवस आणि कंपन्यांना त्याची अंमलबजावणी करण्यासाठी 365 दिवसांची मुदत देण्याचे सांगितले. यानंतर FSSAI ने खाण्यापिण्याच्या पदार्थांच्या पॅकेटवर चेतावणी लेबल लावण्याचा नियम 2 टप्प्यांऐवजी 1 टप्प्यात लागू करण्याचे सांगितले. न्यायालयाने निर्णय राखून ठेवला आहे. पॅकेटच्या पुढील भागावरील लेबलिंगशी संबंधित महत्त्वाचे प्रश्न-उत्तरे प्रश्न 1: काही खाद्यपदार्थांना या लाल लेबलमधून सूट देण्यात आली आहे का? उत्तर: होय, काही निवडक श्रेणींना यातून वगळण्याचा प्रस्ताव आहे. सिंगल-इंग्रेडिएंट (फक्त एकच घटक असलेली) उत्पादने आणि नैसर्गिकरीत्या चरबी, साखर किंवा मिठाचे प्रमाण जास्त असलेल्या पदार्थांना सूट दिली जाईल. उदाहरणार्थ, शुद्ध तूप, खाद्यतेल, साधे मीठ, साखर, गूळ आणि मध यांना या पॅकेजच्या पुढील भागावरील चेतावणीपासून सूट दिली जाईल. प्रश्न 2: ‘फ्रंट ऑफ पॅक लेबलिंग’ म्हणजे काय? उत्तर: फ्रंट-ऑफ-पॅक लेबलिंग (FOPL) हे खाद्यपदार्थाच्या पॅकेटच्या पुढील भागावर दिलेले लेबल असते. यात अन्नातील प्रमुख घटक जसे की साखर, मीठ आणि चरबी यांची माहिती सोप्या आणि पटकन समजणाऱ्या पद्धतीने दर्शवली जाते. याचा उद्देश असा आहे की, ग्राहक आपण खरेदी करत असलेला खाद्यपदार्थ आरोग्यासाठी किती योग्य आहे, हे लगेच समजू शकेल. ही माहिती पॅकेटच्या मागील बाजूस दिलेल्या सविस्तर पोषणमूल्यांच्या माहितीपेक्षा वेगळी असते. यात केवळ आवश्यक माहिती साध्या ग्राफिक्स किंवा रंगांच्या माध्यमातून दर्शवली जाते. प्रश्न 3: पॅकेज्ड फूडशी संबंधित पौष्टिक माहिती सध्या कुठे लिहिलेली असते? उत्तर: ही माहिती सामान्यतः पॅकेज्ड फूडच्या मागील बाजूस किंवा कडेला एका तक्त्याच्या स्वरूपात लिहिलेली असते. या माहितीत उत्पादनाच्या 100 ग्रॅम, 100 मिलीलीटर किंवा प्रत्येक सर्व्हिंगमध्ये असलेल्या पौष्टिक मूल्यांची, जसे की कॅलरी, फॅट, प्रथिने, साखर आणि सोडियमचे प्रमाण दिलेले असते. प्रश्न 4: ‘फ्रंट ऑफ पॅक लेबलिंग’मधून काय समजते? उत्तर: फ्रंट ऑफ पॅक लेबलिंगमधून खाद्यपदार्थ आरोग्यदायी आहे की अनारोग्यदायी, हे समजते. त्यामध्ये किती कॅलरी, साखर, मीठ आणि फॅट आहे, तसेच त्यामुळे आरोग्याला धोका निर्माण होऊ शकतो का, याची माहिती मिळते. सविस्तर माहिती खालील ग्राफिकमध्ये पाहा– प्रश्न 5: ‘फ्रंट ऑफ पॅक लेबलिंग’ का आवश्यक आहे? उत्तर: ‘फ्रंट ऑफ पॅक लेबलिंग’ आवश्यक आहे, जेणेकरून लोक पॅकेज्ड फूड खरेदी करताना त्याचा आरोग्यावर होणारा परिणाम जलद आणि स्पष्टपणे समजू शकतील. यामुळे त्यांना आरोग्यदायी पर्याय निवडणे सोपे होईल आणि अस्वास्थ्यकर अन्नाचे अधिक सेवन रोखता येईल. प्रश्न 6: ‘फ्रंट ऑफ पॅक लेबलिंग’मुळे आपल्याला काय फायदा होईल? उत्तर: फ्रंट ऑफ पॅक लेबलिंगचा उद्देश पोषणविषयक गुंतागुंतीची माहिती सोपी करणे हा आहे, जेणेकरून ग्राहक खरेदी करतानाच निर्णय घेऊ शकतील आणि अस्वास्थ्यकर अन्न खाणे टाळू शकतील. खाली दिलेल्या ग्राफिकमधून त्याचे फायदे समजून घ्या- प्रश्न 7: सर्वोच्च न्यायालयाने FSSAI ला लोगोचा निर्देश का दिला? उत्तर: देशात जीवनशैलीशी संबंधित आजार झपाट्याने वाढत आहेत. यामागचे प्रमुख कारण म्हणजे अस्वास्थ्यकर आहार. पॅकेज्ड आणि अल्ट्राप्रोसेस्ड फूडमध्ये असलेले अतिरिक्त साखर, मीठ आणि चरबीचे प्रमाण या आजारांचे मोठे कारण ठरत आहे. या गंभीर परिस्थितीचा विचार करून सर्वोच्च न्यायालयाने FSSAI ला पॅकेज्ड फूडवर ‘फ्रंट ऑफ पॅक लेबलिंग’ लागू करण्याबाबत गांभीर्याने विचार करण्यास सांगितले आहे, जेणेकरून लोकांना खरेदी करतानाच संभाव्य आरोग्यधोक्यांची कल्पना येऊ शकेल. ग्राफिकच्या माध्यमातून भारतातील जीवनशैलीशी संबंधित आजारांची स्थिती किती गंभीर आहे, ते समजून घेऊया- आता सॅच्युरेटेड आणि अनसॅच्युरेटेड फॅट म्हणजे काय, ते समजून घ्या
Source link
फूड प्रॉडक्टवर यात आर्टिफिशियल स्वीटनर असल्याचे लिहावे लागणार:यामुळे मधुमेह–हृदयविकाराच्या झटक्याचा धोका, SC ने FSSAI ला सांगितले- नियम लवकर लागू करा
