देशातील सर्वात प्रतिष्ठित छायाचित्रकारांपैकी एक असलेले रघु राय यांचे रविवार सकाळी एका खाजगी रुग्णालयात निधन झाले. 83 वर्षीय राय कर्करोगाशी झुंज देत होते. त्यांच्या पश्चात पत्नी, एक मुलगा आणि 3 मुली असा परिवार आहे. 1966 मध्ये ‘द स्टेट्समन’ मधून आपल्या कारकिर्दीला सुरुवात करणाऱ्या राय यांनी सहा दशकांहून अधिक काळ अनेक अविस्मरणीय क्षण कॅमेऱ्यात कैद केले. त्यांचा सर्वात गाजलेला आणि हृदयस्पर्शी फोटो 3 डिसेंबर 1984 रोजी झालेल्या भोपाळ वायू दुर्घटनेतील आहे, ज्यात एका मुलाला दफन केले जात आहे. या छायाचित्राबद्दल छायाचित्रकार रघु राय यांनी स्वतः म्हटले होते- जेव्हा मी स्मशानभूमीत पोहोचलो, तेव्हा पाहिले की एक व्यक्ती आपल्या हातांनी माती बाजूला करून एका मुलाला दफन करत होता. मुलाचे डोळे उघडे होते आणि ते जणू संपूर्ण जगाला प्रश्न विचारत होते. त्या निष्पाप चेहऱ्यावरील शांतता कोणत्याही किंकाळीपेक्षा अधिक तीव्र होती. त्यावेळी मला वाटले की हे छायाचित्र काढणे नैतिक आहे का? पण नंतर जाणवले की जर मी हे कैद केले नाही, तर जगाला कधीच कळणार नाही की तिथे खरोखर काय घडले होते. छायाचित्रण ही एक जबाबदारी आहे आणि त्या क्षणी माझे काम तो अन्याय नोंदवणे हे होते. या फोटोने रघु राय यांच्या फोटोग्राफीच्या प्रवासाची सुरुवात झाली होती हे आमचे प्रिय मित्र योग जॉय यांचे गाव होते, जिथे मी माझा पहिला चित्रपट शूट केला होता. मी गावातील मुलांचे फोटो काढत होतो. एक वृद्ध महिला हे सर्व पाहत होत्या. मी त्यांच्या चेहऱ्यावर एक आनंदी आणि आपुलकीचे हास्य पाहिले, तेव्हा मी फक्त त्यांचाच फोटो काढण्याचा निर्णय घेतला, पण मुले त्या फ्रेममध्ये घुसली आणि एकमेकांवर पडू लागली. ती आजीसारखी वृद्ध महिला कुतूहलाने हे सर्व पाहत राहिली. जेव्हा मी मुलांना असे करण्यापासून थांबवू शकलो नाही, तेव्हा त्या वृद्ध महिलेने म्हटले, ‘तुमच्यापैकी जो कोणी किंवा तुम्ही सर्वजण माझ्यासोबत फोटो काढू इच्छिता, ते फक्त एका अटीवर करू शकता की तुम्ही सर्व माझे मुले व्हाल आणि मी तुम्हाला माझ्या घरी घेऊन जाईन.’ त्यांचे हे उत्तर ऐकून मी आनंदाने भरून गेलो. अशा प्रकारे हे चित्र अस्तित्वात आले.’
– रघु राय यांनी 5 मार्च 2021 रोजी इंस्टाग्रामवर ही कथा शेअर केली होती. रघु राय यांनी क्लिक केलेली 10 ऐतिहासिक छायाचित्रे… 1972 मध्ये पद्मश्री आणि 2009 मध्ये फ्रेंच नागरिक सन्मानाने सन्मानित करण्यात आले भारताला कॅमेऱ्यात कैद करणारे दिग्गज छायाचित्रकार आणि जगातील प्रतिष्ठित फोटो-पत्रकार रघु यांचे फोटो केवळ छायाचित्रे नाहीत, तर ते वेळेची कहाणी सांगतात. त्यांच्या फोटोंमध्ये भारताची साधेपणा, संघर्ष, संस्कृती आणि अध्यात्म स्पष्टपणे दिसून येते. रस्त्यावर चालणारा सामान्य माणूस असो किंवा कुंभमेळ्यासारखे मोठे धार्मिक कार्यक्रम असोत, रघु राय प्रत्येक फ्रेममध्ये खोली टिपत असत. त्यांच्या फोटोंमधील भावना इतक्या तीव्र असत की पाहणारा स्वतःला त्या वातावरणाचा भाग समजत असे. याच कारणामुळे त्यांचे फोटो देश-विदेशात कौतुकास पात्र ठरतात आणि फोटो-पत्रकारितेसाठी एक आदर्श मानले जातात. स्वर्गीय रघु राय यांना 1972 मध्ये पद्मश्री आणि 2009 मध्ये फ्रेंच नागरिक सन्मानाने सन्मानित करण्यात आले होते. 56 हून अधिक पुस्तकांचे लेखक राय म्हणत असत – व्हिज्युअल हिस्ट्री म्हणजे चित्रे ‘सर्वात सत्य दस्तऐवज’ असतात. त्यांच्या निधनानंतर आज त्यांच्या त्या फोटोंसाठी त्यांना देशभरातून आठवले जात आहे.
Source link
भोपाळ-दुर्घटनेचे हे छायाचित्र काढणारे रघु राय यांचे निधन:म्हटले होते- त्या निष्पाप चेहऱ्यातील शांतता कोणत्याही किंकाळीपेक्षा जास्त तीव्र होती
