'रँचो'चे पात्र सोनम वांगचुक यांच्यापासून प्रेरित नाही:दिग्दर्शक राजकुमार हिरानी यांनी सांगितले- FTII च्या विद्यार्थ्याकडून प्रेरणा मिळाली होती

थ्री इडियट्स चित्रपटाला प्रदर्शित होऊन १५ वर्षांहून अधिक काळ लोटला आहे. या काळात एक दावा सातत्याने केला जात होता की चित्रपटातील प्रसिद्ध पात्र रँचो उर्फ फुंसुख वांगडू हे शिक्षण सुधारक सोनम वांगचुक यांच्यापासून प्रेरित होते. ही गोष्ट आता इतक्या वेळा सांगितली गेली आहे की अनेक लोक तिला सत्य मानू लागले आहेत. मात्र, उपलब्ध नोंदी आणि चित्रपटाशी संबंधित लोकांची विधाने पाहिल्यास या दाव्याबद्दल अनेक प्रश्न निर्माण होतात. रँचो आणि सोनम वांगचुक यांच्यात काय समानता आहेत? पहिल्या दृष्टीक्षेपात दोघांमध्ये काही समानता दिसतात. दोघेही अभियंता आहेत, शिक्षणाच्या क्षेत्राशी संबंधित आहेत, शाळा चालवतात आणि त्यांचा संबंध लडाखशी आहे. चित्रपटात रँचोची खरी ओळख फुंसुख वांगडू म्हणून दाखवली आहे, ज्याचे नावही सोनम वांगचुक यांच्या नावाशी मिळतेजुळते वाटते. मात्र, कथेच्या मुख्य भागात रँचोचे जीवन पूर्णपणे वेगळे दिसते. चित्रपटात तो एका श्रीमंत कुटुंबातील मुलाची ओळख घेऊन अभियांत्रिकी महाविद्यालयात शिक्षण घेतो. त्याची कथा मैत्री, अभ्यास, परीक्षा, वसतिगृह जीवन आणि शिक्षण व्यवस्थेच्या विरोधाभोवती फिरते. चित्रपटाच्या शेवटी तो लडाखमध्ये एक शाळा चालवताना दिसतो. हाच भाग सोनम वांगचुक यांच्याशी तुलना करण्याचे सर्वात मोठे कारण मानले जाते. टाइमलाइनवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित होतात तपासातून असे समोर आले की ‘3 इडियट्स’ची स्क्रिप्ट 1 ऑगस्ट 2007 रोजी स्क्रीनरायटर्स असोसिएशनकडे नोंदणीकृत झाली होती. उपलब्ध माहितीनुसार, आमिर खान आणि सोनम वांगचुक यांची पहिली सार्वजनिक भेट एप्रिल 2008 मध्ये झाली होती. जर स्क्रिप्ट आधीच पूर्ण झाली असेल, तर हा प्रश्न उद्भवतो की 2008 च्या भेटीपूर्वी लिहिलेली कथा नंतरच्या एखाद्या घटनेने प्रेरित असू शकते का. लेखकांनी काय म्हटले होते? चित्रपटाचे लेखक अभिजात जोशी आणि दिग्दर्शक-सह-लेखक राजकुमार हिरानी यांनी अनेक मुलाखतींमध्ये सांगितले आहे की रँचोच्या पात्राची कल्पना एका वेगळ्या घटनेने प्रेरित होती. त्यांच्या मते, फिल्म अँड टेलिव्हिजन इन्स्टिट्यूट ऑफ इंडिया (FTII) च्या एका विद्यार्थ्याच्या कथेने त्यांना प्रभावित केले होते. सांगण्यात आले की तो विद्यार्थी पदवीसाठी नव्हे, तर शिकण्याच्या उद्देशाने दुसऱ्या विद्यार्थ्याची ओळख घेऊन संस्थेत पोहोचला होता. लेखकांनी असेही म्हटले आहे की त्यांची सोनम वांगचुक यांच्याशी कधीही भेट झाली नाही. आमिर खाननेही सातत्याने सांगितले आहे की रँचोचे पात्र सोनम वांगचुक यांच्या जीवनावर आधारित नव्हते. चित्रपटाच्या प्रचारात असा दावा करण्यात आला नव्हता चित्रपटाच्या 2009 च्या प्रमोशनल कॅम्पेन, ट्रेलर, प्रेस कॉन्फरन्स आणि मुलाखतींमध्ये कुठेही रँचोला सोनम वांगचुक यांच्यावर आधारित असल्याचे सांगितले गेले नाही. जर असा दावा चित्रपटाच्या प्रमोशनचा भाग असता, तर त्याचे स्पष्ट रेकॉर्ड मिळायला हवे होते. उपलब्ध सार्वजनिक सामग्रीमध्ये असा कोणताही पुरावा मिळत नाही. मग ही धारणा कशी तयार झाली? मीडिया रिपोर्ट्सनुसार, 2010 मध्ये काही बातम्यांमध्ये लडाखमधील लोकांनी रँचो आणि सोनम वांगचुक यांच्यातील समानतेची चर्चा केली होती. सुरुवातीच्या रिपोर्ट्समध्ये याला केवळ एक शक्यता म्हणून नमूद केले होते. पुढील वर्षांमध्ये अनेक प्रकाशनांनी सोनम वांगचुक यांना थेट ‘रिअल लाइफ रँचो’ म्हणायला सुरुवात केली. कालांतराने, ही तुलना अनेक बातम्या, सोशल मीडिया पोस्ट आणि चर्चांमध्ये पुन्हा पुन्हा केली गेली. यामुळे ही धारणा हळूहळू मोठ्या प्रमाणावर स्वीकारली जाऊ लागली. अजूनही अनेक प्रश्न अनुत्तरित अजूनही काही प्रश्नांची स्पष्ट उत्तरे समोर आलेली नाहीत. चित्रपट लिहिण्यापूर्वी निर्माते किंवा लेखक सोनम वांगचुक यांना भेटले होते का? त्यांनी त्यांच्या शाळेला भेट दिली होती का? 2009 मध्ये चित्रपटाच्या कोणत्याही अधिकृत प्रचारात रँचोला सोनम वांगचुक यांच्यापासून प्रेरित असल्याचे सांगितले होते का? सध्या, उपलब्ध नोंदी हेच दर्शवतात की रँचो आणि सोनम वांगचुक यांच्यातील तुलना कालांतराने लोकप्रिय झाली, परंतु याला ऐतिहासिक सत्य मानण्यासाठी स्वतंत्र आणि ठोस पुराव्यांची आवश्यकता आहे.



Source link