आपल्या डोह, सोन्याचा पिंपळ सारख्या अक्षर ललित वाड्मयाने उभ्या महाराष्ट्राला वेड लावणारे ज्येष्ठ लेखक श्रीनिवास विनाय कुलकर्णी यांचे आज गुरुवार 6 ऑगस्ट रोजी निधन झाले. मराठी ललित साहित्याला आपल्या संवेदनशील आणि चित्रदर्शी लेखनाने समृद्ध करणारा साहित्यिक म्हणून त्यांची वेगळी ओळख होती. श्रीनिवास विनायक कुलकर्णी यांना महाराष्ट्र शासनाच्या मानाच्या ‘विंदा करंदीकर जीवनगौरव पुरस्कार, महाराष्ट्र फाउंडेशन साहित्य पुरस्कारा’सह अनेक पुरस्कारांनी त्यांना गौरवण्यात आले होते. साहित्य अकादमीच्या निवडक मराठी ललित लेखांच्या संग्रहात आणि सल्लागार समितीतही त्यांचे योगदान होते. बालपण, कलात्मक वातावरण आणि पूर्वजीवन जन्म व शिक्षण: सांगली जिल्ह्यातील औदुंबर या निसर्गरम्य गावी त्यांचा जन्म झाला. औदुंबर आणि अंकलखोप येथे प्राथमिक शिक्षण घेतल्यानंतर त्यांनी पुढील शिक्षण सांगलीच्या ‘अनाथ विद्यार्थी आश्रम’ या संस्थेत राहून पूर्ण केले. कलेचे संस्कार: त्यांचे आजोबा आणि वडील दोघेही चित्रकार होते. घरातील कलेचे वातावरण आणि औदुंबरच्या निसर्गाचा त्यांच्या बालमनावर खोल प्रभाव पडला, ज्यातून त्यांची सूक्ष्म निरीक्षणशक्ती आणि संवेदनशील पिंड घडला. सुरुवातीचा संघर्ष व नोकरी: शिक्षणानंतर त्यांनी सुरुवातीला साइन बोर्ड पेंटिंगचे काम केले, त्यानंतर ओगलेवाडीतील काच कारखान्यात हिशेब विभागात नोकरी केली. पुढे ते प्रसिद्ध ‘मौज’ नियतकालिकाच्या संपादन विभागात कार्यरत राहिले. साहित्यिक ओळख आणि वैशिष्ट्ये बालवयातील लेखनाची सुरुवात: त्यांची पहिली कविता लहानपणीच ‘बालसन्मित्र’ या मासिकात आणि पहिली कथा ‘खेळगडी’मध्ये प्रसिद्ध झाली होती. ललित गद्यातील स्थान: १९६० मध्ये ‘सत्यकथा’ नियतकालिकात ‘मनातल्या उन्हात’ हा त्यांचा पहिला ललित लेख प्रसिद्ध झाला. कवी मंगेश पाडगावकरांनी त्यांच्याबद्दल म्हटले होते की, “बालकवींनी जर कवितेऐवजी गद्य लिहिले असते, तर ते श्रीनिवास कुलकर्णी यांच्या लेखनासारखेच दिसले असते.” चित्रदर्शी आणि पारदर्शक शैली: चित्रकलेच्या पार्श्वभूमीमुळे त्यांच्या लेखनात दृश्यमयता (Visual quality) आणि निसर्गाचे बारकावे स्पष्ट जाणवतात. प्रमुख पुस्तके आणि वाङ्मयीन योगदान त्यांनी अत्यंत मोजके पण कसदार लेखन केले. त्यांची खालील पुस्तके मराठी साहित्यात मैलाचा दगड ठरली आहेत: ‘डोह’: हा त्यांचा अत्यंत गाजलेला ललित लेखसंग्रह विद्यापीठीय अभ्यासक्रमांतही समाविष्ट करण्यात आला आहे. ‘पाण्याचे पंख’: लहान मुलांचे भावविश्व, त्यांचे हसणे-खेळणे आणि जगणे या पुस्तकातून सुरेख पद्धतीने टिपण्यात आले आहे. यातील ‘शाळेचा दिवस’ या लेखाचा ‘स्कूल डे’ नावाने इंग्रजीत अनुवादही झाला आहे. ‘सोन्याचा पिंपळ’ ‘कोरडी भिक्षा’ पुरस्कार आणि सन्मान राज्य शासनाचा ‘विंदा करंदीकर जीवनगौरव पुरस्कार’ महाराष्ट्र फाउंडेशन साहित्य पुरस्कार रणजित देसाई पुरस्कार, यशवंतराव चव्हाण (कराड) पुरस्कार आणि राज्य वाङ्मय पुरस्कार साहित्य अकादमीच्या निवडक मराठी ललित लेखांच्या संग्रहात आणि सल्लागार समितीतही त्यांचे योगदान राहिले आहे. शब्दकलेच्या माध्यमातून निसर्ग आणि माणसाच्या अंतरंगाचा ठाव घेणारे श्रीनिवास विनायक कुलकर्णी हे मराठी ललित साहित्यातील एक अत्यंत आदरणीय आणि अनन्यसाधारण व्यक्तिमत्त्व आहे.
Source link
सोन्याचा पिंपळ हरवला:ज्येष्ठ ललित लेखक श्रीनिवास विनायक कुलकर्णी यांचे निधन
