भारतीय शेअर बाजारातील इक्विटी डेरिव्हेटिव्ह्ज म्हणजेच FO सेगमेंटमध्ये किरकोळ गुंतवणूकदारांना होणारे एकूण नुकसान आर्थिक वर्ष 2025-26 मध्ये कमी होऊन 91,685 कोटी रुपयांवर आले आहे. आर्थिक वर्ष 2024-25 मध्ये हा आकडा 1.12 लाख कोटी रुपये होता. अर्थ मंत्रालयाने 11 ऑगस्ट रोजी संसदेला ही महत्त्वाची माहिती दिली आहे. मार्केट रेग्युलेटर सेबीने FO सेगमेंटमधील जोखीम कमी करण्यासाठी उचललेल्या अनेक कठोर आणि नवीन पावलांनंतर किरकोळ गुंतवणूकदारांच्या नुकसानीत ही घट नोंदवली गेली आहे. ट्रेडिंग करणाऱ्या गुंतवणूकदारांची संख्या घटली, प्रति व्यक्ती सरासरी नुकसान वाढले सरकारने दिलेल्या माहितीनुसार, सेबीच्या नवीन नियमांचा बाजारावर थेट परिणाम दिसून आला. इक्विटी डेरिव्हेटिव्ह्ज सेगमेंटमध्ये ट्रेडिंग करणाऱ्या युनिक वैयक्तिक गुंतवणूकदारांची संख्या आर्थिक वर्ष 2024-25 मध्ये 98.10 लाख होती, जी 2025-26 मध्ये कमी होऊन 78.60 लाख राहिली. तरीही, कमी गुंतवणूकदार असूनही, प्रति व्यक्ती सरासरी नुकसानीत किरकोळ वाढ दिसून आली आहे. FY26 मध्ये FO मध्ये व्यवहार करणाऱ्या प्रत्येक व्यक्तीचे सरासरी नुकसान वाढून 1.16 लाख रुपये झाले, जे FY25 मध्ये 1.14 लाख रुपये होते. सेबीने गुंतवणूकदारांच्या संरक्षणासाठी उचलली कठोर पाऊले अर्थ मंत्रालयाने सांगितले की, सेबीने शेअर बाजारात स्थिरता आणण्यासाठी आणि सामान्य गुंतवणूकदारांच्या हिताचे रक्षण करण्यासाठी अनेक नियामक आणि देखरेख उपाय लागू केले आहेत. यामध्ये, सर्वप्रथम प्लॅटफॉर्मवर जोखीम प्रकटीकरण अनिवार्य करण्यात आले. आता जेव्हाही कोणताही वापरकर्ता ट्रेडिंग प्लॅटफॉर्मवर लॉग इन करतो, तेव्हा ब्रोकरला ही चेतावणी दाखवणे आवश्यक आहे की FY22 मध्ये FO मध्ये व्यवहार करणाऱ्या 10 पैकी 9 किरकोळ व्यापाऱ्यांचे नुकसान झाले होते. मे 2025 मध्ये सेबीने आणखी कठोर निर्णय घेतले मे 2025 मध्ये सेबीने बाजारातील जोखीम अधिक चांगल्या प्रकारे निरीक्षण करण्यासाठी काही आणखी महत्त्वाचे निर्णय घेतले. या अंतर्गत, वेगवेगळ्या एक्सचेंजेसवर वेगवेगळ्या डेरिव्हेटिव्ह करारांच्या मुदतवाढीचे दिवस सुव्यवस्थित (स्ट्रीमलाइन) करण्यात आले. त्याचबरोबर पोझिशन लिमिट्ससाठी योग्य रिस्क मॅट्रिक्स लागू करण्यात आले, जेणेकरून FO सेगमेंटमधील जोखमींचे प्रकटीकरण आणि त्यांचे निरीक्षण सोपे होईल. FO मधील STT मुळे सरकारची कमाई वाढून ₹27,695 कोटी झाली अर्थ मंत्रालयाने सांगितले की, सिक्युरिटीज ट्रान्झॅक्शन टॅक्स (STT) एक आधुनिक आणि तंत्रज्ञान-आधारित संकलन यंत्रणा म्हणून तयार करण्यात आला आहे. हा कर थेट नियमन केलेल्या सिक्युरिटीज मार्केटच्या पायाभूत सुविधांमध्ये एम्बेडेड म्हणजे जोडलेला असतो. यामुळे करचोरी आणि गळतीची शक्यता पूर्णपणे संपुष्टात येते. सरकारी आकडेवारीनुसार, FO ट्रेड्सवर लागणाऱ्या STT मुळे सरकारचा महसूल आर्थिक वर्ष 2025-26 मध्ये वाढून 27,695 कोटी रुपये झाला. हे FY25 च्या 22,225 कोटी रुपयांच्या तुलनेत खूप जास्त आहे. जर FY22 शी तुलना केली, तर त्यावेळी वार्षिक STT संकलन केवळ 6,634 कोटी रुपये होते. नॉलेज बॉक्स: फ्युचर्स अँड ऑप्शन्स (FO) म्हणजे काय? FO म्हणजे ‘फ्युचर्स अँड ऑप्शन्स’ हे शेअर बाजारातील एक डेरिव्हेटिव्ह सेगमेंट आहे. यात गुंतवणूकदार थेट शेअर खरेदी करण्याऐवजी, निफ्टी किंवा सेन्सेक्ससारख्या एखाद्या शेअर किंवा इंडेक्सच्या भविष्यातील किमतीवर सट्टा लावतात. हे खूप धोकादायक म्हणजे उच्च-जोखीम असलेले ट्रेडिंग मॉडेल आहे, ज्यात कमी वेळात मोठा नफा किंवा मोठे नुकसान होऊ शकते. ही बातमी देखील वाचा… कार कर्ज घेताना फक्त EMI पाहू नका: 5 चुका तुमच्या नवीन गाडीला महाग करू शकतात; यापासून वाचण्याचे मार्ग जाणून घ्या कार खरेदी करताना जेव्हा फायनान्स आणि कर्जाचा विषय येतो, तेव्हा अनेक लोक घाईघाईने चुकीचे निर्णय घेतात. डीलर तुम्हाला एक आकर्षक मासिक हप्ता म्हणजेच EMI सांगतो, बँक व्याजदर सांगते आणि खरेदीदाराचे पूर्ण लक्ष फक्त मासिक हप्ता कमीत कमी कसा होईल यावर केंद्रित होते. पण तुम्हाला माहीत आहे का की, हाच कमी EMI तुम्हाला दीर्घकाळात महागात पडू शकतो? पूर्ण बातमी वाचा…
Source link
FO ट्रेडिंगमध्ये किरकोळ गुंतवणूकदारांचे नुकसान कमी होऊन ₹91,685 कोटी झाले:सेबीच्या कठोर नियमांचा परिणाम; प्रत्येक गुंतवणूकदाराचे सरासरी नुकसान वाढून ₹1.16 लाख झाले
