टाटा सन्सला लिस्टिंगपासून वाचवण्यासाठी टाटा-ट्रस्ट्सचा विलीनीकरणाचा प्लॅन:इलेक्ट्रॉनिक्स-कन्सल्टिंग इंजिनिअर्सचे टाटा सन्समध्ये विलीनीकरण होणार

टाटा समूहाची मुख्य कंपनी टाटा सन्सला आरबीआयच्या काही कठोर नियमांपासून आणि निर्बंधांपासून मुक्त करण्यासाठी टाटा ट्रस्ट्सने एक योजना आखली आहे. या योजनेअंतर्गत टाटाच्या दोन स्वतंत्र कंपन्या- टाटा इलेक्ट्रॉनिक्स आणि टाटा कन्सल्टिंग इंजिनिअर्स यांचे टाटा सन्समध्ये विलीनीकरण केले जाईल. म्हणजेच या तिन्ही कंपन्यांचे एकत्रीकरण करून एकच कंपनी तयार केली जाईल. यामुळे टाटा सन्सला सरकारी निर्बंधांशिवाय काम करणे सोपे होईल. या विलीनीकरणाचा उद्देश टाटा सन्सला नॉन-बँकिंग फायनान्शियल कंपनी (NBFC) आणि कोअर इन्व्हेस्टमेंट कंपनी (CIC) या श्रेणींच्या कक्षेबाहेर आणणे हा आहे. असे झाल्यास कंपनीवरील आरबीआयचे कठोर निर्बंध कमी होतील. सोमवारी टाटा ट्रस्ट्सकडून जारी करण्यात आलेल्या या प्रस्तावाला टाटा सन्सच्या संचालक मंडळाची आणि आरबीआयची मंजुरी मिळाल्यास, टाटा सन्स अनलिस्टेड खासगी कंपनी म्हणूनच कार्यरत राहील. टाटा ट्रस्ट्सकडे टाटा सन्समधील सुमारे ६६% हिस्सा टाटा ट्रस्ट्सकडे टाटा सन्समधील जवळपास ६६% हिस्सा म्हणजेच मालकी हक्क आहे. त्यांनी टाटा सन्सच्या संचालक मंडळाला एक पत्र पाठवले आहे. या पत्रात कंपनीच्या या विलीनीकरणाच्या योजनेवर विचार करून त्याला मंजुरी देण्यास सांगितले आहे. तसेच, हे विलीनीकरण लागू करण्यासाठी रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) कडून मंजुरी आणि ना हरकत प्रमाणपत्र (NOC) मागण्यासाठी अर्ज करण्यास सांगितले आहे. टाटा ट्रस्ट्सने म्हटले आहे की, टाटा सन्ससोबत मिळून प्रस्तावित विलीनीकरणाच्या सर्व पैलूंवर RBI सोबत चर्चा केली जाईल. टाटा सन्सचे सार्वजनिक लिस्टिंग टाळण्याचा नवा मार्ग या महिन्याच्या सुरुवातीला आरबीआयने टाटा सन्सचा तो अर्ज फेटाळला होता, ज्यामध्ये तिने स्वतःला इन्व्हेस्टमेंट कंपनीच्या श्रेणीतून वगळण्याची मागणी केली होती. आरबीआयच्या नियमांनुसार, टाटा सन्ससारख्या मोठ्या वित्तीय कंपन्यांसाठी शेअर बाजारात सूचीबद्ध होणे अनिवार्य आहे. अशा परिस्थितीत शेअर बाजारात सूचीबद्ध होण्याची सक्ती टाळण्यासाठी हा नवा मार्ग शोधण्यात आला आहे. टाटा सन्सने आपली कंपनी तुकड्यांमध्ये विभागण्याऐवजी, इलेक्ट्रॉनिक्स आणि इंजिनीअरिंग हे स्वतःचे दोन कार्यरत बिगर-वित्तीय व्यवसाय आपल्यात विलीन करण्याचा निर्णय घेतला आहे. यामुळे टाटा सन्सला केवळ इतर कंपन्यांमधील गुंतवणुकीतून मिळणाऱ्या नफ्यावर अवलंबून राहावे लागणार नाही, तर स्वतःचा व्यवसाय करून थेट आणि मोठे उत्पन्नही मिळू लागेल. यामुळे कंपनीच्या कामकाजाची पद्धत पूर्णपणे बदलेल आणि तिच्यावर शेअर बाजारात सूचीबद्ध होण्याचा दबाव राहणार नाही. यापूर्वी टाटा सन्स गुंतवणूक करणाऱ्या कंपनीप्रमाणे काम करत होती हे असे समजून घ्या की पूर्वी टाटा सन्स केवळ गुंतवणूक करणाऱ्या कंपनीप्रमाणे काम करत होती. तिची स्वतःची कोणतीही कारखाना किंवा थेट विक्री नव्हती; ती फक्त इतर कंपन्यांमध्ये पैसे गुंतवत होती. मात्र, आता दोन कार्यरत कंपन्या तिच्यात विलीन झाल्यामुळे ती केवळ गुंतवणूक करणारी कंपनी राहणार नाही, तर स्वतः थेट वस्तू आणि सेवा विकणारी कंपनी बनेल. टाटा सन्सची कमाईची आकडेवारी आणि RBI चे गणित टाटा ट्रस्ट्सचे म्हणणे आहे की, विलीनीकरणानंतर मार्च २०२६ पर्यंत नव्या टाटा सन्सच्या एकूण कमाईपैकी ६४.३% हिस्सा म्हणजेच सुमारे ₹१,०५,०४३ कोटी वस्तू किंवा सेवा विक्रीतून, म्हणजेच ऑपरेटिंग व्यवसायातून येईल. तर केवळ ३५.७% हिस्सा म्हणजेच सुमारे ₹४०,०७२ कोटी गुंतवणूक आणि आर्थिक स्रोतांमधून येईल. RBI एखाद्या कंपनीला वित्तीय किंवा गुंतवणूक कंपनी (NBFC) तेव्हाच मानते, जेव्हा तिच्या बहुतांश कमाईचा स्रोत पैशांचे व्यवहार किंवा गुंतवणूक असतो. टाटा ट्रस्ट्सचा युक्तिवाद आहे की, आता टाटा सन्सची बहुतांश कमाई थेट व्यवसायातून होईल. याच कारणामुळे ती RBI च्या त्या निकषांची पूर्तता करणार नाही, ज्यामुळे तिला NBFC म्हटले जाऊ शकते. म्हणजेच, ती आपोआप RBI च्या कठोर आर्थिक नियमांच्या कक्षेबाहेर जाईल. टाटा सन्सला कोअर इन्व्हेस्टमेंट कंपनीच्या दर्जातून बाहेर पडण्याचा मार्ग RBI च्या नियमांनुसार, एखाद्या कंपनीच्या एकूण मालमत्तेपैकी 90% किंवा त्याहून अधिक हिस्सा इतर कंपन्यांमधील शेअर्स किंवा गुंतवणुकीच्या स्वरूपात असेल, तर तिला कोअर इन्व्हेस्टमेंट कंपनी म्हणजेच CIC मानले जाते. विलीनीकरणानंतर टाटा सन्सची एकूण मालमत्ता ₹2,00,158 कोटी होईल. यामध्ये इतर कंपन्यांमध्ये केलेली गुंतवणूक घटून केवळ 88.5% राहील. म्हणजेच, ती 90%च्या नियामक मर्यादेपेक्षा खाली येईल आणि कंपनी आपोआप या कठोर नियमांच्या कक्षेबाहेर जाईल. हा आराखडा पूर्ण झाला, तर टाटा सन्सची काम करण्याची जुनी पद्धत पुन्हा सुरू होईल. ती केवळ इतर कंपन्यांमध्ये पैसा गुंतवणारी कंपनी राहणार नाही, तर स्वतः थेट व्यवसायही चालवेल आणि त्याचबरोबर टाटा समूहाची सर्वात मोठी होल्डिंग कंपनी म्हणूनही कार्यरत राहील. हे पाऊल टाटा सन्सला तिच्या जुन्या दिवसांप्रमाणे बनवण्यासारखे टाटा ट्रस्ट्सचे म्हणणे आहे की, हे पाऊल टाटा सन्सला तिच्या जुन्या दिवसांप्रमाणे बनवण्यासारखे आहे. आपल्या १०० हून अधिक वर्षांच्या इतिहासात टाटा सन्सने जवळपास ८० वर्षे स्वतःचे व्यवसाय चालवले आहेत आणि थेट कमाई केली आहे. याच कमाईतून ती टाटा समूहातील नवनवीन व्यवसाय सुरू करण्यासाठी गुंतवणूक करत असे. उदाहरणार्थ, २००४ पूर्वी टाटा कन्सल्टन्सी सर्व्हिसेस ही स्वतंत्र कंपनी नव्हती, तर ती टाटा सन्सचाच एक भाग होती. ट्रस्ट्सच्या मते, हा नवा बदल लागू झाल्यास टाटा सन्स पुन्हा २००४ मधील स्थितीत परतेल आणि रिझर्व्ह बँकेच्या नियमांनुसार एक सामान्य म्हणजेच नॉन-फायनान्शियल कंपनी बनेल. सरकारी मंजुरी आणि पुढील प्रक्रिया हा नवा आराखडा लागू करण्यासाठी RBI ची मंजुरी घेणे अत्यंत आवश्यक आहे. यात दोन कार्यरत कंपन्यांचे एका वित्तीय कंपनीत (NBFC) विलीनीकरण केले जात आहे, त्यामुळे टाटा सन्सला रिझर्व्ह बँकेच्या २०२५ मधील नव्या नियमांचे पालन करावे लागेल. यासाठी टाटा सन्सला सर्वप्रथम RBI कडून NOC घ्यावे लागेल. विलीनीकरणाची प्रक्रिया पूर्ण झाल्यानंतर आणि गुंतवणूक कंपनीचा दर्जा संपल्यानंतर, टाटा सन्सला आपले जुने नोंदणी प्रमाणपत्र सरकारकडे परत (सरेंडर) करावे लागेल. टाटा ट्रस्ट्सचे मत आहे की, हा बदल टाटा समूह आणि त्याच्याशी संबंधित सर्वांच्या हिताचा आहे. कायद्याच्या चौकटीत राहून हे योग्य पाऊल उचलले जात आहे, ज्यामुळे टाटा समूहाची रचना सुरक्षित राहील आणि समाजसेवेशी संबंधित त्याचे कार्य कोणत्याही अडथळ्याशिवाय सुरू राहील. टाटा ट्रस्ट्सने सांगितले- सर्वसंमतीने घेतलेला निर्णय टाटा ट्रस्ट्सने सांगितले की, हा निर्णय सर दोराबजी टाटा ट्रस्ट आणि सर रतन टाटा ट्रस्टच्या मंडळांनी जुलै २०२५ मध्ये सर्वसंमतीने मंजूर केलेल्या ठरावांशी संबंधित आहे. टाटा सन्सला खासगी (नॉन-लिस्टेड) कंपनी म्हणूनच कायम ठेवले पाहिजे आणि त्यासाठी सर्वतोपरी प्रयत्न केले पाहिजेत, यावर दोन्ही मंडळांचे पूर्ण सहमत होते. ट्रस्ट्सचा असा विश्वास आहे की, या बदलामुळे टाटा समूहाची १०० वर्षे जुनी रचना पूर्णपणे सुरक्षित राहील. यामुळे कंपनी कोणत्याही बाह्य दबावाशिवाय दीर्घकालीन फायद्यांवर लक्ष केंद्रित करू शकेल, देशाच्या विकासात आपले योगदान सुरू ठेवू शकेल आणि समाजसेवेशी संबंधित आपल्या मुख्य उद्दिष्टांची पूर्तता करत राहील. CIC म्हणजे काय आणि टाटा सन्सला लिस्टिंगपासून का दूर राहायचे आहे?



Source link