3 मिनिटांपूर्वी
- कॉपी लिंक
आजच्या प्रमुख चालू घडामोडी, ज्या सरकारी नोकरीची तयारी करणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी महत्त्वाच्या आहेत-
आंतरराष्ट्रीय (INTERNATIONAL)
1. भारत-कझाकिस्तानमध्ये संयुक्त लष्करी सराव
- 29 सप्टेंबर रोजी भारतीय सशस्त्र दलांचे पथक भारत-कझाकिस्तान संयुक्त लष्करी सराव ‘KAZIND-2026’च्या नवव्या आवृत्तीत सहभागी होण्यासाठी कझाकिस्तानमधील ओस्केमेनकडे रवाना झाले.
- हे 60 सदस्यांचे पथक आहे. या सरावाचा उद्देश दोन्ही सैन्यांमधील समन्वय वाढवणे आणि संयुक्त राष्ट्रांच्या आदेशाअंतर्गत सब-कन्व्हेन्शनल वातावरणात दहशतवादविरोधी संयुक्त कारवाया करण्याची क्षमता बळकट करणे हा आहे.
- मंत्रालयाच्या म्हणण्यानुसार, या सरावामुळे दोन्ही बाजूंना एकमेकांच्या कार्यानुभवातून शिकता येईल, व्यावसायिक संबंध दृढ करता येतील आणि परस्पर सहकार्य वाढवता येईल.
- दोन्ही देशांची पथके दहशतवादी कारवाया, छापे, शोध व नष्ट करण्याच्या मोहिमा आणि विशेष हेलिबोर्न ऑपरेशन्स यांसारख्या उपक्रमांसाठी संयुक्तपणे प्रशिक्षण घेतील.
- भारतीय दलात प्रामुख्याने गढवाल रायफल्सच्या एका बटालियनसोबतच इतर आर्म्स आणि सर्व्हिसेसचे सैनिक तसेच भारतीय हवाई दलाचे जवान सहभागी आहेत.
- भारत आणि कझाकिस्तानदरम्यान, यामुळे प्रादेशिक शांतता, स्थैर्य आणि सामूहिक सुरक्षेबाबत दोन्ही देशांची सामायिक बांधिलकी आणखी दृढ होईल.
‘KAZIND-2026’ सराव 11 ऑक्टोबरपर्यंत सुरू राहील.
2. आदिवासी मंत्रालय आणि IGNCA यांच्यात सामंजस्य करार
- 29 सप्टेंबर रोजी आदिवासी कार्य मंत्रालय आणि इंदिरा गांधी राष्ट्रीय कला केंद्राने (IGNCA) आदिवासी संस्कृतीच्या प्रचार-प्रसारासाठी एका सामंजस्य करारावर (MoU) स्वाक्षरी केली.
- हा सामंजस्य करार भारताच्या विविध आदिवासी सांस्कृतिक वारशाचे संवर्धन, दस्तऐवजीकरण, डिजिटायझेशन आणि संशोधनाशी संबंधित आहे.
- हा सामंजस्य करार आदिवासी संशोधन परिसंस्था आणि आदिवासी संशोधन संस्थांच्या नेटवर्कला IGNCA च्या शैक्षणिक, अभिलेखीय, संशोधनात्मक आणि क्युरेटोरियल तज्ज्ञतेशी जोडेल.
- या सामंजस्य कराराचा उद्देश भारताच्या विविध मूर्त आणि अमूर्त आदिवासी सांस्कृतिक वारशाच्या पद्धतशीर संवर्धन, संशोधन आणि प्रचार-प्रसारासाठी एक संरचना तयार करणे हा आहे.
क्रीडा (SPORTS)
3. दिव्या देशमुखला FIDE एक्सलन्स पुरस्कार
- 29 सप्टेंबर रोजी भारतीय बुद्धिबळ ग्रँडमास्टर दिव्या देशमुख यांची FIDE एक्सलन्स अवॉर्ड्समध्ये सर्वोत्कृष्ट महिला बुद्धिबळपटू म्हणून निवड झाली.
- तसेच, उझबेकिस्तानच्या जावोखिर सिंदारोवची सर्वोत्कृष्ट बुद्धिबळपटू म्हणून निवड झाली.
- ओपन आणि महिला राष्ट्रीय संघांना सर्व देशांच्या तुलनेत सर्वाधिक एकत्रित गुण मिळवल्याबद्दल सर्वोत्कृष्ट संघ म्हणून निवडण्यात आले.
- दरम्यान, ऑल इंडिया चेस फेडरेशन (AICF) ला सर्वोत्कृष्ट फेडरेशन श्रेणीत तिसरे स्थान मिळाले.
- समरकंद येथे झालेल्या 46व्या बुद्धिबळ ऑलिम्पियाडनंतर FIDE एक्सलन्स अवॉर्ड्समध्ये भारतीय बुद्धिबळाचा दबदबा राहिला.
- भारताने सलग तिसऱ्यांदा नोना गॅप्रिंडाशविली ट्रॉफी जिंकली. यापूर्वी भारतीय संघाने 2022 मध्ये चेन्नई येथे आणि 2024 मध्ये बुडापेस्ट येथे झालेल्या बुद्धिबळ ऑलिम्पियाडमध्ये ही ट्रॉफी जिंकली होती.
- समरकंदमध्ये भारतीय ओपन संघाने रौप्यपदक, तर महिला संघाने कांस्यपदक जिंकले. भारतीय खेळाडूंनी स्पर्धेत एकूण 6 वैयक्तिक पदकेही जिंकली.
4. बोधना शिवनंदन सर्वात कमी वयाची ग्रँडमास्टर
- 29 सप्टेंबर रोजी 11 वर्षीय भारतीय वंशाची ब्रिटिश बुद्धिबळपटू बोधना शिवनंदन सर्वात कमी वयाची महिला ग्रँडमास्टर (WGM) बनली.
- बोधना शिवनंदनने उझबेकिस्तानमधील समरकंद येथे झालेल्या 46व्या FIDE बुद्धिबळ ऑलिम्पियाडमध्ये तिचा तिसरा आणि अंतिम WGM नॉर्म मिळवला.
- बोधनाने रशियाच्या कॅटरिना लाग्नोचा विक्रम मोडला. लाग्नोने वयाच्या 12व्या वर्षी WGM किताब मिळवला होता.
- बोधना मूळच्या तामिळनाडूतील तिरुचिरापल्लीच्या असून लंडनमध्ये वाढल्या.
- याच कामगिरीदरम्यान बोधनाने तिचा दुसरा इंटरनॅशनल मास्टर (IM) नॉर्मदेखील मिळवला.
- WGM हा महिलांना मिळणारा बुद्धिबळातील सर्वोच्च किताब आहे, तर ग्रँडमास्टर (GM) आणि (IM) हे किताब पुरुष आणि महिला दोन्ही खेळाडू मिळवू शकतात.
- FIDE (आंतरराष्ट्रीय बुद्धिबळ महासंघ) ही जगातील बुद्धिबळाची सर्वोच्च नियामक संस्था आहे.
- FIDE ची स्थापना 1924 मध्ये पॅरिस येथे झाली होती आणि तिचे मुख्यालय लॉझान (स्वित्झर्लंड) येथे आहे.
- भारताचे पहिले पुरुष ग्रँडमास्टर विश्वनाथन आनंद (1988) होते आणि भारताच्या पहिल्या महिला ग्रँडमास्टर एस. विजयलक्ष्मी (2001) होत्या.
बोधना हिने ऑलिम्पियाडमध्ये इंग्लंडसाठी सर्व 11 फेऱ्या टॉप बोर्डवर खेळल्या आणि 8 गुण मिळवले.
विविध
5. भारत आणि UAE आपापल्या चलनांमध्ये व्यवसाय सुरू करतील
- भारत आणि UAE ने आपल्या देशांच्या चलनांमध्ये, म्हणजेच भारतीय रुपया आणि UAE दिरहम (AED) मध्ये व्यापार सुरू करण्यास सहमती दर्शवली.
- स्थानिक चलनांमध्ये व्यापाराचा निपटारा, पेमेंट आणि मेसेजिंग प्रणालींचे एकत्रीकरण तसेच केंद्रीय बँकेच्या डिजिटल चलनाशी संबंधित उपक्रमांची वेळेत अंमलबजावणी करण्यासाठी भारत आणि UAE ने हा निर्णय घेतला आहे.
- भारत आणि UAE दरम्यान ही सहमती मुंबईत गुंतवणुकीसंदर्भातील भारत-UAE उच्चस्तरीय संयुक्त कार्यदलाच्या 14व्या बैठकीदरम्यान झाली.
- या बैठकीचे सह-अध्यक्षपद वाणिज्य आणि उद्योगमंत्री पीयूष गोयल आणि अबू धाबी इन्व्हेस्टमेंट अथॉरिटी (ADIA) चे व्यवस्थापकीय संचालक शेख हमीद बिन झायेद अल नाहयान यांनी भूषवले.
- यामुळे दोन्ही देशांमधील गुंतवणूक वाढेल. यामध्ये ऊर्जा, उद्योग, लॉजिस्टिक्स, पायाभूत सुविधा, तंत्रज्ञान आणि कृत्रिम बुद्धिमत्ता, अंतराळ, अन्नसुरक्षा, कृषी क्षेत्रातील नवोन्मेष आणि स्टार्टअप परिसंस्था यांचा समावेश आहे.
- भारत आणि यूएईने स्थानिक चलनांमध्ये व्यापाराचे निपटारे, पेमेंट आणि मेसेजिंग प्रणालींचे एकत्रीकरण तसेच केंद्रीय बँकेच्या डिजिटल चलनाशी संबंधित उपक्रम वेळेत लागू करण्यासाठी हे पाऊल उचलले आहे.
- भारत आणि यूएईदरम्यान ही सहमती मुंबई येथे गुंतवणुकीवरील भारत-यूएई उच्चस्तरीय संयुक्त कार्यदलाच्या 14व्या बैठकीदरम्यान झाली.
- या बैठकीचे सह-अध्यक्षपद वाणिज्य आणि उद्योगमंत्री पीयूष गोयल आणि अबू धाबी इन्व्हेस्टमेंट अथॉरिटी (ADIA) चे व्यवस्थापकीय संचालक शेख हामिद बिन झायद अल नाहयान यांनी भूषवले.
- यामुळे दोन्ही बाजूंनी गुंतवणूक वाढवता येऊ शकते. यामध्ये ऊर्जा, उद्योग, लॉजिस्टिक्स, पायाभूत सुविधा, तंत्रज्ञान आणि कृत्रिम बुद्धिमत्ता, कृषी क्षेत्रातील नवोन्मेष तसेच स्टार्टअप परिसंस्था यांचा समावेश आहे.
- दोन्ही देशांच्या पेमेंट आणि वित्तीय संदेशवहन प्रणालींना जोडण्याच्या दिशेने कामाला वेग दिला जाईल.
- केंद्रीय बँक डिजिटल चलनाशी (CBDC) संबंधित उपक्रमांची वेळेत अंमलबजावणी करण्यावरही भर देण्यात आला.
- यासोबतच स्थानिक चलनात होणाऱ्या देयकांमुळे तिसऱ्या चलनावर, विशेषतः अमेरिकी डॉलरवर, असलेले अवलंबित्व आणि व्यवहाराचा खर्च कमी करण्यास मदत होऊ शकते.
- आर्थिक वर्ष 2025-26 मध्ये भारत-UAE द्विपक्षीय व्यापार 101.25 अब्ज डॉलर इतका होता. दोन्ही देशांनी 2032 पर्यंत द्विपक्षीय व्यापार 200 अब्ज डॉलरपर्यंत नेण्याचे लक्ष्य ठेवले आहे.
6. मध्य प्रदेशातील 4 वारसा स्थळांचा UNESCOमध्ये समावेश
- २९ सप्टेंबर रोजी मध्य प्रदेशातील चार ऐतिहासिक स्थळांचा युनेस्कोच्या तात्पुरत्या यादीत समावेश करण्यात आला आहे.
- यामध्ये बाघ गुहाचित्रे, गिन्नौरगड किल्ला, चंबळ खोऱ्यातील मंदिरसमूह आणि उदयगिरी गुहा यांचा समावेश आहे.
- बाघ गुहा या प्रामुख्याने इ.स. चौथ्या ते सहाव्या शतकादरम्यानच्या, दगडात कोरलेल्या नऊ बौद्ध गुहांचा उल्लेखनीय समूह आहे.
- या गुहांचे सर्वांत मोठे महत्त्व त्यांमध्ये टिकून राहिलेल्या भित्तिचित्रांमध्ये आहे, विशेषतः गुहा क्रमांक ४ (रंग महाल) मधील चित्रांमध्ये, जी राजदरबार, मिरवणुका, संगीतकार, नर्तक आणि तत्कालीन सामाजिक जीवनाचे चित्रण करतात.
- ही चित्रे अजिंठ्याशी तांत्रिकदृष्ट्या संबंधित आहेत. ती बौद्ध भित्तिचित्र परंपरेची एक वैशिष्ट्यपूर्ण प्रादेशिक अभिव्यक्ती दर्शवतात.
- यासोबतच, भोपाळजवळील रातापाणी वन्यजीव अभयारण्याच्या वनांमधील डोंगरावर वसलेला गिनौरगड किल्ला, रातापाणीच्या परिसरातील स्वदेशी गोंड किल्लेबंद राजधानीचे एक महत्त्वपूर्ण उदाहरण आहे.
- गोंड साम्राज्याचे एक प्रमुख राजकीय आणि प्रशासकीय केंद्र म्हणून विकसित झालेला हा किल्ला, मजबूत नैसर्गिक संरक्षणास किल्लेबंदीच्या विस्तृत प्रणाली, राजेशाही वास्तू, जलाशय, ६५ पायऱ्यांच्या विहिरी (बावड्या) आणि चार तलाव यांच्याशी जोडतो.
- यासोबतच, मध्य प्रदेशातील चंबळ विभागाच्या मुरैना जिल्ह्यातील बटेश्वर-पडावली-ककरामठ मंदिर समूह पडावली आणि बटेश्वर परिसरात स्थित आहे.
- बटेश्वर, पडावली आणि ककरामठ मंदिर समूह मध्य प्रदेशातील चंबळ विभागातील प्रारंभिक मध्ययुगीन नागर मंदिर वास्तुकलेच्या प्रादेशिक विकासाचे प्रतिनिधित्व करतो.
- प्रामुख्याने आठव्या ते अकराव्या शतकातील या मंदिरांचा समूह एक प्रगतिशील वास्तुशिल्पीय विकास दर्शवतो.
- युनेस्कोच्या तात्पुरत्या यादीत आधीपासून समाविष्ट असलेल्या १५ प्रमुख स्थळांमध्ये, २०२५ सालच्या नव्या नामांकनांतर्गत मौर्य मार्गांवरील अशोककालीन शिलालेख स्थळे, चौसष्ट योगिनी मंदिरे, उत्तर भारतातील गुप्तकालीन मंदिरे आणि बुंदेलांच्या राजवाडे-किल्ल्यांचा समूह यांचा समावेश आहे.
युनेस्कोने बाघ गुंफा चित्रकला, गिन्नौरगड किल्ला, चंबळ खोऱ्यातील मंदिरांचा समूह आणि उदयगिरी गुंफा यांचा समावेश केला.
आजचा इतिहास
- 1687 मध्ये मुघल सम्राट औरंगजेबाने हैदराबादस्थित गोवळकोंडा किल्ल्यावर कब्जा केला होता.
- 1837 मध्ये हिंदी आणि पंजाबी भाषेतील प्रसिद्ध साहित्यिक व स्वातंत्र्यसैनिक पंडित श्रद्धाराम शर्मा यांचा जन्म झाला.
- 2010 मध्ये अलाहाबाद उच्च न्यायालयाच्या लखनौ खंडपीठाने बाबरी मशीद-रामजन्मभूमी वादावर ऐतिहासिक निकाल दिला होता.
