जपानने मंगळाचा चंद्र फोबोससाठी अंतराळयान पाठवले:2031 पर्यंत तिथून माती आणणार; मिशन यशस्वी झाले तर इतिहासात प्रथमच घडेल

जपानने आज 20 ऑक्टोबर रोजी मंगळ ग्रहाचा सर्वात मोठा चंद्र ‘फोबोस’साठी मोहीम प्रक्षेपित केली आहे. मार्शियन मून्स एक्सप्लोरेशन मिशनअंतर्गत तानेगाशिमा स्पेस सेंटरमधून H3 रॉकेटद्वारे सुमारे 5 टन वजनाचे अंतराळयान अवकाशात पाठवण्यात आले आहे. या मोहिमेचा उद्देश फोबोसवर उतरणे, तेथील माती-धुळीचे नमुने गोळा करणे आणि ते वर्ष 2031 पर्यंत पृथ्वीवर परत आणणे हा आहे. मंगळाचे दोन्ही चंद्र फोबोस आणि डीमॉसवर आजपर्यंत जगातील कोणत्याही देशाला पोहोचता आलेले नाही. मंगळावरून किंवा त्याच्या चंद्रांवरून मातीचा एक कणही अद्याप पृथ्वीवर आणता आलेला नाही. जपान हे साध्य करण्यात यशस्वी झाला, तर इतिहासात असे प्रथमच घडेल. अंतराळयान पुढील वर्षी मंगळावर पोहोचेल, 2031 मध्ये परतणार पृष्ठभागावर चेंडूसारखे काही वेळ उड्या मारत राहील रोव्हर फोबोसवर उतरणाऱ्या रोव्हरचे नाव ‘इडेफिक्स’ आहे. तो एका छोट्या मायक्रोवेव्ह ओव्हनएवढा मोठा असून त्याला 4 चाके आहेत. फोबोसवरील गुरुत्वाकर्षण अतिशय कमी आहे, त्यामुळे रोव्हर पृष्ठभागावर पडताच चेंडूसारखे काही मिनिटे उड्या मारत राहील आणि त्यानंतर स्थिरावेल. जर हे उलटे पडले, तर ते स्वतःला सरळ करेल. पण एकदा त्याचे सौर पॅनेल उघडले की, ते स्वतःहून सरळ होऊ शकणार नाही. एखाद्या खड्ड्यात किंवा सैल मातीत अडकण्यापासून वाचण्यासाठी ते खूप सावधपणे, अवघ्या 1 मिलिमीटर प्रति सेकंद या संथ वेगाने चालेल. रोव्हर 100 दिवस फोबोसच्या पृष्ठभागावर फिरणार इडेफिक्स रोव्हर जवळपास 100 दिवस फोबोसच्या पृष्ठभागावर फिरणार आहे. लँडर एखाद्या वाळूच्या दलदलीत किंवा टोकदार दगडांमध्ये अडकू नये, यासाठी मुख्य लँडरसाठी सुरक्षित जागा शोधणे हे त्याचे काम आहे. सुरक्षित जागा सापडल्यानंतर चार पायांचा लँडर पृष्ठभागावर उतरेल. तो तेथे फक्त 2 तास थांबेल. ड्रिल आणि व्हॅक्यूम प्रणालीच्या मदतीने किमान 10 ग्रॅम माती-दगड गोळा करून तो तातडीने अवकाशात परत जाईल. शास्त्रज्ञ दोन प्रश्नांची उत्तरे शोधत आहेत 1. एखादी उल्का मंगळावर आदळल्यानंतर फुटलेल्या तुकड्यांपासून हा चंद्र तयार झाला आहे का? 2. हा अवकाशात भटकणारा एखादा लघुग्रह होता का, ज्याला मंगळाच्या गुरुत्वाकर्षणाने पकडले? याशिवाय, फोबोसच्या धुळीत मंगळाचे जुने कणही आढळू शकतात. त्यामुळे एकाच वेळी मंगळ आणि त्याच्या चंद्राची माहिती मिळेल, ज्यामुळे ग्रह कसे तयार झाले आणि तिथे कधी जीवनाच्या वाढीसाठी अनुकूल परिस्थिती होती का, हे समजून घेण्यास मदत होईल. रशियाने फोबोसवर जाण्याचे 3 वेळा प्रयत्न केले रशियाने फोबोसवर जाण्यासाठी 3 वेळा प्रयत्न केले, मात्र तिन्ही मोहिमा अयशस्वी ठरल्या. जपानचीही यापूर्वीची मंगळ मोहीम अपयशी ठरली होती. मात्र, त्याने दोन वेळा लघुग्रहांवरून नमुने आणून आपली क्षमता सिद्ध केली आहे. नासाच्या मंगळाशी संबंधित अनेक मोहिमाही यापूर्वी अयशस्वी ठरल्या आहेत. चीन-अमेरिकाही मंगळावरून नमुने आणण्याच्या तयारीत या शर्यतीत चीनचाही समावेश आहे. चीन 2028 मध्ये मंगळाच्या पृष्ठभागावरून नमुने आणण्याची मोहीम सुरू करणार असून, 2031 पर्यंत नमुने आणण्याचे लक्ष्य त्याने ठेवले आहे. दुसरीकडे, अमेरिकेच्या पर्सिव्हरन्स रोव्हरने मंगळाच्या पृष्ठभागावरील 30 हून अधिक ट्यूब्समध्ये माती भरली आहे; मात्र ती पृथ्वीवर आणली जाईल की नाही, हे अद्याप निश्चित नाही.



Source link