![]()
‘पिया तू अब तो आजा’, ‘आओ ना गले लग जाओ ना’, ‘ये मेरा दिल’, ‘आ जाने जान’ आणि ‘महबूबा महबूबा’ यांसारख्या गाण्यांवर थिरकून लाखो लोकांना आपले चाहते बनवणाऱ्या हेलेन यांचे आयुष्य पडद्यावर जितके झगमगते होते, पडद्यामागे तितकेच वेदना आणि संघर्षांनी भरलेले होते. हेलेन यांचा जन्म बर्मामध्ये झाला होता आणि त्यांना लहानपणापासूनच संघर्षाचा सामना करावा लागला. कमी वयात वडिलांचा मृत्यू पाहिला, युद्धाच्या काळात बर्मा सोडून पायी भारतात पोहोचल्या, भूक आणि आजाराशी लढल्या, लग्नात फसवणूक झाली, आर्थिक अडचणी सहन केल्या आणि प्रेमासाठी कुटुंबाच्या नाराजीचा सामना करावा लागला. हेलेन यांच्या वाढदिवसाच्या खास निमित्ताने वाचा, त्यांच्या आयुष्यातील 5 मोठ्या शोकांतिकांची कहाणी- 1. वयाच्या तिसऱ्या वर्षी वडिलांना गमावले, युद्धाच्या काळात बर्माहून भारतात पायी पळून आल्या हेलेन ॲन रिचर्डसन यांचा जन्म 21 नोव्हेंबर 1938 रोजी ब्रिटिश बर्मामधील रंगून येथे झाला. त्यांचे वडील डेसिमियर जॉर्ज फ्रेंच वंशाचे होते, तर आई मर्लिन बर्मी होत्या. काही काळानंतर त्यांच्या आईने ब्रिटिश वंशाच्या रिचर्डसन यांच्याशी दुसरे लग्न केले. कुटुंबात भाऊ रॉजर आणि दत्तक बहीण जेनिफर देखील होती. पण हेलेनच्या बालपणावर युद्धाची छाया पडली. दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान झालेल्या बॉम्बहल्ल्यात त्यांचे सावत्र वडील रिचर्डसन यांचा मृत्यू झाला. जपानी सैन्याने बर्मावर कब्जा केला आणि परिस्थिती इतकी बिकट झाली की कुटुंबाला आपले घर सोडून भारताच्या दिशेने पळून जावे लागले. १९४३ मध्ये त्यांची गर्भवती आई मुलांना घेऊन पायी भारताच्या दिशेने निघाली. आज बर्मापासून आसामपर्यंतचा हा मार्ग सुमारे ८६७ किलोमीटरचा असल्याचे सांगितले जाते. त्या वेळी त्यांच्याकडे पुरेसे अन्न, पैसे, कपडे किंवा सुरक्षित आसरा—यापैकी काहीही नव्हते. भुकेल्या-तहानलेल्या कुटुंबाने जंगलांतून आणि गावांतून जात लांबचा प्रवास केला. आजारपण आणि उपासमारीमुळे त्यांची प्रकृती खालावत गेली. वाटेत हेलेनच्या आईचा गर्भपात झाला. त्यांच्या भावाची प्रकृतीही सतत खालावत गेली. ते कसेबसे भारतात पोहोचले, त्यांना ब्रिटिश सैनिकांची मदत मिळाली. हेलेन, त्यांची आई आणि बहीण यांना रुग्णालयात दाखल करण्यात आले. सर्वांची प्रकृती अत्यंत खराब होती. शरीर अशक्त होऊन सांगाड्यासारखे झाले होते आणि अनेक जखमाही होत्या. भावाने आजाराशी झुंज देत अखेर प्राण सोडले. जवळपास दोन महिने हेलेन आणि त्यांचे कुटुंब रुग्णालयात राहिले. प्रकृती सुधारल्यानंतर ते कोलकात्यात पोहोचले. २. कुटुंबाचा उदरनिर्वाह करण्यासाठी वयाच्या १३व्या वर्षी शिक्षण सोडले कोलकात्यात काही काळ राहिल्यानंतर हेलेनचे कुटुंब मुंबईला आले. त्यांच्या आईने परिचारिकेची नोकरी सुरू केली. कुटुंबातील मुलांची जबाबदारी आणि घर चालवण्याचे ओझे आईवर होते; मात्र त्यांच्या तुटपुंज्या कमाईतून अन्न आणि शिक्षणाचा खर्च भागवणे कठीण होत होते. हेलेन मोठ्या होत्या. कुटुंबाला आर्थिक मदतीची गरज असल्याचे त्यांना जाणवले. अशा परिस्थितीत अवघ्या १३व्या वर्षी त्यांनी शिक्षण सोडून काम करण्याचा निर्णय घेतला. कुटुंबातील एक परिचित कुक्कू हिंदी चित्रपटांमध्ये नृत्यांगना होत्या. त्यांच्यापासून प्रेरणा घेऊन हेलेनच्या आईनेही मुलीला नृत्याच्या जगात पाठवण्याचा निर्णय घेतला. कुक्कू यांनी हेलेनला नृत्याचे प्रशिक्षण देण्यास आणि चित्रपटांमध्ये काम मिळवून देण्यास मदत केली. 1951 मध्ये ‘शाबिस्तान’ आणि ‘आवारा’ या चित्रपटांमध्ये त्यांना कोरस डान्सर म्हणून काम मिळाले. सुरुवातीला त्या चित्रपटांमध्ये गर्दीच्या मध्ये उभी राहून नृत्य करायच्या. प्रेक्षकांचे लक्ष त्यांच्याकडे जात नसे, पण त्या सातत्याने मेहनत करत राहिल्या. चित्रपटागणिक त्यांची शैली अधिक खुलत गेली. ‘अलिफ-लैला’ (1954) आणि ‘हूर-ए-अरब’ (1955) यांसारख्या चित्रपटांमध्ये त्यांना सोलो डान्स करण्याची संधी मिळाली. त्यानंतर 1958 मध्ये ‘हावडा ब्रिज’मधील ‘मेरा नाम चिन चिन चू’ या गाण्याने त्यांचे आयुष्यच बदलून टाकले. 19 वर्षांची हेलेन आता आपली ओळख निर्माण करू लागली होती. 3. पतीने संपूर्ण कमाई संपवली, घरही बँकेने जप्त केले कारकिर्दीच्या शिखरावर असताना हेलेन यांनी प्रेमाला प्राधान्य दिले. त्यांची भेट चित्रपट दिग्दर्शक प्रेम नारायण अरोरा (पी.एन. अरोरा) यांच्याशी झाली. दोघांमधील जवळीक वाढली आणि १९५७ मध्ये त्यांनी लग्न केले. प्रेम हेलेन यांच्यापेक्षा वयाने सुमारे २७ वर्षांनी मोठे होते. त्या काळात हेलेन चित्रपटसृष्टीत वेगाने पुढे जात होत्या. त्यांच्या डान्स नंबरमुळे चित्रपटांची लोकप्रियता वाढत असे. मात्र लग्नानंतर त्यांच्या वैयक्तिक आयुष्यात अडचणी सुरू झाल्या. वृत्तानुसार, त्यांच्या पतीने त्यांच्या कमाईचा गैरवापर करण्यास सुरुवात केली. हेलेन यांची बचत हळूहळू संपुष्टात येऊ लागली. लग्न वाचवण्यासाठी त्यांनी जवळपास १६ वर्षे संघर्ष केला. पण परिस्थिती सुधारण्याऐवजी आणखी बिघडत गेली. पतीने त्यांच्या कष्टाने कमावलेली रक्कम खर्च करून टाकली. इतकेच नव्हे, तर त्यांचे घरही बँकेने जप्त केले. ज्या कलाकाराच्या गाण्यांवर चित्रपटगृहांमध्येही गर्दी उसळायची, त्या आपल्या वैयक्तिक आयुष्यात आर्थिक तंगीशी झुंजत होत्या. घराचे भाडे देण्यासाठीही पैसे उरत नव्हते. याचा परिणाम त्यांच्या कारकिर्दीवरही होऊ लागला आणि काम कमी होत गेले. अखेर १९७४ मध्ये आपल्या ३५व्या वाढदिवशी हेलेन यांनी प्रेम नारायण अरोरा यांच्यापासून घटस्फोट घेतला. हे नाते तुटल्यानंतर त्या आर्थिक आणि मानसिक संकटात होत्या. आयुष्यात असा एक काळही आला, जेव्हा त्यांच्या मनात आत्महत्येचे विचार येऊ लागले. ४. विवाहित सलीम खान यांच्या प्रेमात पडल्या, दुसरी पत्नी बनल्या; कुटुंबाचा विरोध सहन केला १९६४ मध्ये ‘काबिल खान’ चित्रपटाच्या काळात हेलेन यांची भेट लेखक सलीम खान (सलमान खानचे वडील) यांच्याशी झाली. हेलेन यांच्या घटस्फोटानंतर सलीम खान यांनी हेलेनना आधार दिला. त्यांच्या आर्थिक अडचणींच्या काळात सलीम यांनी त्यांना आपल्या चित्रपटांमध्येही काम दिले. ‘ईमान धर्म’, ‘डॉन’, ‘दोस्ताना’ आणि ‘शोले’ यांसारख्या चित्रपटांमध्ये हेलेनना भूमिका मिळाल्या. ‘लहू के दो रंग’साठी त्यांना फिल्मफेअर सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेत्रीचा पुरस्कारही मिळाला. दोघांचे नाते पुढे वाढत गेले आणि १९८१ मध्ये त्यांनी लग्न केले. मात्र, या निर्णयामुळे अनेक नात्यांमध्ये तणाव निर्माण झाला. सलीम आधीपासूनच विवाहित होते. त्यांची पहिली पत्नी सलमा खान आणि मुलांसाठी हेलेन यांचे कुटुंबात येणे सोपे नव्हते. हेलेनना कुटुंबात आपले स्थान निर्माण करण्यासाठी अनेक वर्षे संघर्ष करावा लागला. सलीम खान यांनी एका मुलाखतीत सांगितले होते की, त्यांच्या मुलांनीही सुरुवातीला हेलेनचा स्वीकार केला नव्हता. सलमान खान यांनीही एका मुलाखतीत सांगितले होते की, वडिलांच्या दुसऱ्या लग्नामुळे त्यांच्या आई दुःखी असायच्या आणि मुलांच्या मनातही नाराजी होती. हळूहळू कुटुंबाने परिस्थितीचा स्वीकार केला. हेलेननाही कुटुंबात स्थान मिळाले. नंतर त्यांनी मान्य केले होते की, विवाहित पुरुषाशी लग्न करण्याच्या निर्णयाबद्दल सुरुवातीच्या काळात त्यांना पश्चात्ताप झाला होता; मात्र सलीम खान यांच्यात असे काहीतरी होते, ज्यामुळे ते त्यांना इतरांपेक्षा वेगळे वाटत होते. ५. प्रसिद्धी असूनही एकटेपणा, टाइपकास्टिंग आणि करिअरचा उतार हेलेन यांची कारकीर्द शानदार होती. १९५८ ते १९७२ या काळात त्या सुमारे ५०० चित्रपटांमध्ये झळकल्या आणि १९८२ पर्यंत त्यांच्या डान्स नंबरची संख्या जवळपास ६०० असल्याचे सांगितले जाते. ‘पिया तू अब तो आजा’, ‘ये मेरा दिल’, ‘आ जाने जान’, ‘महबूबा महबूबा’ यांसारख्या गाण्यांनी त्यांना बॉलिवूडची कॅबरे क्वीन बनवले. त्यांचे कपडे, मेकअप, विग आणि डान्स स्टाइल यांची नेहमीच चर्चा होत असे. विशेष म्हणजे, हेलेन स्वतःचे कपडे स्वतः डिझाइन करत, मेकअप स्वतः करत आणि विगही आपल्या आवडीनुसार स्टाइल करत. त्या काळात त्यांच्या लूकची आणि डान्स स्टाइलची नक्कल केली जात असे. अनेक चित्रपटांमध्ये केवळ त्यांचा डान्स नंबर प्रेक्षकांना चित्रपटगृहापर्यंत आणण्यासाठी ठेवला जात असे. मात्र त्यांच्या लोकप्रियतेसोबत टाइपकास्टिंगही जोडली गेली. त्यांना वारंवार वेस्टर्न व्हॅम्प, क्लब डान्सर आणि ग्लॅमरस महिलेच्या भूमिकांमध्ये पाहिले जाऊ लागले. त्यांच्या प्रतिभेला अनेकदा केवळ नृत्यापुरते मर्यादित केले गेले. त्यांनी अभिनयातही आपली क्षमता सिद्ध केली. १९७० सालच्या ‘पगला कहीं का’मध्ये बलात्कार पीडितेची भावनिक भूमिका साकारली. ‘गुमनाम’साठी फिल्मफेअर नामांकन मिळाले आणि १९८० मध्ये ‘लहू के दो रंग’साठी सहाय्यक भूमिकेचा पुरस्कार जिंकला. सलीम खान यांच्याशी विवाह झाल्यानंतर त्यांनी चित्रपटांपासून दूर राहणे पसंत केले. मात्र, नंतर ‘खामोशी’, ‘हम दिल दे चुके सनम’, ‘मोहब्बतें’ आणि इतर चित्रपटांमध्ये त्या दिसल्या. १९९९ मध्ये त्यांना पद्मश्रीने सन्मानित करण्यात आले.
Source link
हेलेन@88:बालपणी बर्माहून 867 किमी पायी चालत भारतात आल्या, पहिल्या पतीने कमाई लुटली, सलीम खानशी लग्न केल्याने खान कुटुंबाची नाराजी सहन केली