लेखक: अदिति ओझा2 मिनिटांपूर्वी
- कॉपी लिंक
दिवाळीमध्ये पगार, बोनस आणि बचतीचा मोठा हिस्सा सणाच्या तयारीवर खर्च होतो. खरेदी करताना छोटे-छोटे खर्च फार मोठे वाटत नाहीत; मात्र सण संपल्यानंतर शाळेची फी, किराणा, वीजबिल आणि EMI यांसारखी आवश्यक देयके समोर येतात. अशा वेळी अनेकांना महिन्याचा उर्वरित खर्च भागवण्यासाठी क्रेडिट कार्ड किंवा कर्जाचा आधार घ्यावा लागतो.
ही अडचण टाळण्यासाठी दिवाळीचे बजेट तयार करताना केवळ सणाच्या खर्चांवर नव्हे, तर पुढील महिन्याच्या गरजांवरही लक्ष देणे आवश्यक आहे. म्हणजेच खरेदीनंतर नोव्हेंबरमधील आवश्यक खर्च कोणत्याही आर्थिक दबावाशिवाय भागवता येतील, एवढी रक्कम नक्कीच शिल्लक राहिली पाहिजे.
म्हणूनच आज ‘कामाची बातमी’मध्ये दिवाळीसाठी बजेट तयार करण्याबाबत चर्चा करू. तसेच जाणून घेऊया की-
- दिवाळीत पगारातून किती पैसे खर्च करणे सुरक्षित आहे?
- दिवाळीचा खर्च ठरवलेल्या बजेटपेक्षा वाढू लागला तर काय करावे?
तज्ज्ञ- जितेंद्र सोलंकी, आर्थिक सल्लागार, गाझियाबाद
प्रश्न- दिवाळीचे बजेट बनवण्यापूर्वी आपल्या आर्थिक परिस्थितीचे मूल्यांकन कसे करावे?
उत्तर- दिवाळीचे बजेट ठरवण्यासाठी सर्वप्रथम आपल्या उत्पन्नातून आवश्यक खर्च, EMI आणि नोव्हेंबरमधील बिलांची रक्कम वजा करा. त्यानंतर आपत्कालीन निधी आणि बचतीसाठी पैसे बाजूला ठेवा. उरलेल्या रकमेतूनच दिवाळीचे बजेट तयार करा.
प्रश्न- पगारातून दिवाळीत किती पैसे खर्च करणे सुरक्षित आहे?
उत्तर- हे आवश्यक खर्च आणि हप्ते भरल्यानंतर तुमच्याकडे किती रक्कम शिल्लक राहते, यावर अवलंबून असते. त्यामुळे आधी तुमची खर्च करण्याची क्षमता मोजा.
समजा-
- तुमचा महिन्याचा पगार ₹५०,००० आहे.
- यापैकी ₹३०,००० घरातील आवश्यक खर्चांसाठी, ₹८,००० ईएमआय आणि इतर देयकांसाठी खर्च होतात.
- तुम्हाला ₹५,००० आपत्कालीन परिस्थितीसाठी बाजूला ठेवायचे आहेत. अशा वेळी दिवाळीसाठी जास्तीत जास्त ₹७,००० शिल्लक राहतील.
परंतु ही संपूर्ण रक्कम खर्च करणे आवश्यक नाही. जर ₹५,००० मध्ये सणाच्या गरजा पूर्ण होत असतील, तर उरलेले ₹२,००० वाचवून ठेवा.
लक्षात ठेवा की दिवाळीसाठी बजेट ठरवताना पुढील महिन्याचा पगार मिळेपर्यंतच्या आवश्यक खर्चांशी तडजोड करू नका.
प्रश्न- नोव्हेंबरमधील आवश्यक खर्चांसाठी पैसे आधीच कसे बाजूला ठेवावेत?
उत्तर- यासाठी मागील महिन्याच्या बँक स्टेटमेंट किंवा UPI हिस्ट्रीमधून नियमित खर्चांचा हिशोब काढा. प्रत्येक बिलाची देय तारीखही लिहून ठेवा. वेगळे बँक खाते नसल्यास, मोबाइलमधील नोट्समध्ये आवश्यक देयकांच्या रकमा नोंदवू शकता.
प्रश्न- दिवाळीच्या खर्चाची वेगवेगळ्या भागांमध्ये विभागणी करणे का आवश्यक आहे?
उत्तर- दिवाळीत अनेकदा बजेट बिघडते, कारण लोक खरेदी करताना प्रत्येक वस्तूचा खर्च वेगवेगळा पाहतात, एकूण खर्चाचा विचार करत नाहीत. घराच्या सजावटीवर थोडे जास्त पैसे खर्च करणे किंवा काही अतिरिक्त भेटवस्तू खरेदी करणे त्या वेळी छोटी गोष्ट वाटू शकते; परंतु असे अनेक छोटे खर्च एकत्रितपणे बजेटच्या बाहेर घेऊन जातात.
म्हणून एकूण बजेटचे या श्रेणींमध्ये विभाजन करा-
- पूजा आणि सजावट
- मिठाई आणि नाश्ता
- भेटवस्तू
- पाहुणचार
यामुळे आधीपासूनच कळेल की कोणत्या बाबीवर किती खर्च करायचा आहे आणि कुठे कपात करता येईल.
उदाहरणार्थ, जर सजावटीवर ठरवलेली रक्कम खर्च झाली असेल, तर नवीन वस्तू खरेदी करण्याऐवजी जुन्या वस्तूंचा पुन्हा वापर करा. यामुळे इतर गरजांसाठी पैसे वाचतील आणि एकूण बजेटही बिघडणार नाही.
प्रश्न- दिवाळीत पाहुणे, नातेवाईक आणि कौटुंबिक कार्यक्रमांचे बजेट कसे तयार करावे?
उत्तर- मुद्द्यांद्वारे समजून घ्या-
पाहुणे आणि नातेवाईकांसाठी
- पाहुणे किती दिवस राहणार आहेत त्यानुसार किराणा, चहा-नाश्ता आणि जेवणाचा खर्च जोडा.
- प्रत्येक वेळी बाहेर जेवण्याऐवजी काही जेवण घरीच बनवा.
- नातेवाईकांना भेटण्यासाठी ये-जा करण्याचा आणि बाहेर जेवण्याचा खर्चही जोडा.
कौटुंबिक कार्यक्रमांसाठी
- पूजा किंवा घरातील पार्टीसाठी जेवण, सजावट आणि इतर व्यवस्थांसाठीच्या खर्चाची मर्यादा आधीच ठरवा.
- अनेक ठिकाणी निमंत्रणे असतील किंवा एकापेक्षा जास्त कार्यक्रम आयोजित करायचे असतील, तर प्राधान्यक्रम ठरवा आणि त्यानुसार खर्चाचे वाटप करा.
प्रश्न- दिवाळीदरम्यान अचानक होणाऱ्या खर्चांसाठी किती पैसे बचत करून ठेवावेत?
उत्तर- सर्व कुटुंबांसाठी योग्य अशी ठरावीक रक्कम नाही. तुमचे उत्पन्न, आवश्यक खर्च आणि उपलब्ध बचत यानुसार ती ठरवा.
या रकमेचा वापर अतिरिक्त सजावट किंवा ऑफर पाहून खरेदी करण्यासाठी करू नका.
प्रश्न- दिवाळीचा खर्च ठरवलेल्या बजेटपेक्षा वाढू लागला तर काय करावे?
उत्तर- मुद्द्यांद्वारे समजून घ्या-
- खर्च बजेटपेक्षा वाढत असल्याचे लक्षात येताच इतर खर्चांचा आढावा घ्या.
- अनावश्यक खरेदी किंवा कार्यक्रम पुढे ढकला.
- एखाद्या एका वर्गातील खर्च वाढला असेल, तर दुसऱ्या वर्गातील खर्चात कपात करा.
उदाहरणार्थ, सजावट आणि पाहुणचारावर ₹1,500 जास्त खर्च झाले असतील, तर पुढील अनावश्यक खरेदी थांबवून बजेट सांभाळा.
प्रश्न- दिवाळीत मिळणाऱ्या बोनसचा वापर नंतर पैशांची कमतरता भासू नये यासाठी कसा करावा?
उत्तर- पैशांतून दिवाळीची खरेदी किंवा इतर खर्च भागवता येतात.
बोनस वाटताना या गोष्टी लक्षात ठेवा-
- आवश्यक बिले आणि जुनी थकबाकी आधी फेडा.
- आपत्कालीन निधी कमी असेल, तर काही रक्कम बचत करा.
- आधीच ठरवलेल्या आर्थिक उद्दिष्टासाठी गरजेनुसार पैसे बाजूला ठेवा.
बोनस अद्याप मिळाला नसेल, तर तो आधीच ठरवलेल्या दिवाळीच्या बजेटमध्ये समाविष्ट करू नका.
प्रश्न- दिवाळीच्या खरेदीसाठी क्रेडिट कार्ड किंवा EMI घेणे कधी धोकादायक ठरू शकते?
उत्तर- क्रेडिट कार्ड, EMI आणि ‘बाय नाऊ पे लेटर’द्वारे पेमेंट पुढे ढकलता येते, पण खर्च संपत नाही. सणानंतरही बिले आणि हप्ते भरावे लागतात. खरेदी करण्यापूर्वी या गोष्टी तपासा-
- सामान खरेदी करणे खरोखरच आवश्यक आहे का?
- व्याज, प्रक्रिया शुल्क आणि इतर शुल्क मिळून एकूण किती रक्कम भरावी लागेल?
- आधीपासून सुरू असलेल्या EMI सोबत नवीन हप्ता भरता येईल का?
- क्रेडिट कार्डचे संपूर्ण बिल ठरलेल्या तारखेपर्यंत भरता येईल का?
प्रत्येक खरेदीची नोंद त्याच दिवशी आपल्या बजेटमध्ये करा, जरी पेमेंट क्रेडिट कार्डने केले असले तरी. कार्डवर आधीपासून थकबाकी असेल किंवा संपूर्ण बिल भरण्याची क्षमता नसेल, तर नवीन अनावश्यक खरेदी थांबवणे अधिक चांगले.
प्रश्न- दिवाळीनंतर पैसे कमी पडले तर नोव्हेंबरचे बजेट कसे सांभाळावे?
उत्तर- बाहेर खाणे, मनोरंजन आणि अनावश्यक ऑनलाइन खरेदीवर तात्पुरती बंदी घाला. ग्राफिकमध्ये सर्व टिप्स पाहा-
दिवाळीचे बजेट तुम्हाला किती खर्च करायचा आहे, याच्या आधारावर बनवू नका. नोव्हेंबरमधील सर्व आवश्यक खर्च आणि देयके बाजूला ठेवल्यानंतर प्रत्यक्षात किती पैसे खर्च करू शकता, याच्या आधारावर ते बनवा. आधी घरखर्चासाठीचे पैसे वेगळे ठेवा, त्यानंतर सणाचे बजेट ठरवा. त्यामुळे दिवाळीचा आनंद नोव्हेंबरमधील आर्थिक अडचणीचे कारण ठरणार नाही.
*****************
ग्राफिक्स- महेंद्र वर्मा
…………………
