नवी दिल्ली9 तासांपूर्वी
- कॉपी लिंक
निवडणूक आयोगाच्या विशेष सखोल पुनरावलोकन (SIR) च्या दुसऱ्या टप्प्यांतर्गत शुक्रवारी उत्तर प्रदेशमध्ये अंतिम मतदार यादी जाहीर करण्यात आली. हे पूर्ण झाल्यानंतर 9 राज्ये आणि 3 केंद्रशासित प्रदेशांच्या मतदार यादीतून एकूण 6.08 कोटी नावे कमी झाली आहेत.
गेल्या वर्षी 27 ऑक्टोबर रोजी SIR प्रक्रिया सुरू होण्यापूर्वी 12 राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांमध्ये एकूण मतदारांची संख्या सुमारे 51 कोटी होती. अंतिम यादी जाहीर झाल्यानंतर ही संख्या 44.92 कोटींवर आली आहे.
SIR च्या दुसऱ्या टप्प्यात उत्तर प्रदेश, पश्चिम बंगाल, तामिळनाडू, राजस्थान, छत्तीसगड, केरळ, गुजरात, मध्य प्रदेश, गोवा यांसह पुदुचेरी, अंदमान-निकोबार, लक्षद्वीपची अंतिम मतदार यादी प्रकाशित करण्यात आली आहे.
उत्तर प्रदेशमध्ये शुक्रवारी जाहीर झालेल्या SIR च्या अंतिम यादीत मतदारांची संख्या 13% नी कमी होऊन 13.39 कोटी झाली आहे. म्हणजेच यादीतून 2.04 कोटी लोकांची नावे वगळण्यात आली आहेत. तर पश्चिम बंगालमध्ये सुमारे 91 लाख मतदारांची नावे अंतिम यादीतून वगळण्यात आली आहेत.
आतापर्यंत 60 कोटी मतदार समाविष्ट, 39 कोटी बाकी
निवडणूक आयोगाने 24 जून 2025 रोजी संपूर्ण देशात SIR (स्पेशल इन्टेंसिव्ह रिव्हिजन) करण्याचे आदेश दिले होते. आतापर्यंत 10 राज्ये आणि 3 केंद्रशासित प्रदेश समाविष्ट झाले आहेत. SIR च्या पहिल्या टप्प्यात बिहारमध्ये, तर दुसऱ्या टप्प्यात 9 राज्ये आणि 3 केंद्रशासित प्रदेशांमध्ये SIR करण्यात आले होते. तर आसाममध्ये SIR ऐवजी 10 फेब्रुवारी रोजी विशेष पुनरावलोकन (स्पेशल रिव्हिजन) पूर्ण करण्यात आले होते.
या संपूर्ण प्रक्रियेदरम्यान अनेक राज्यांमध्ये वेळापत्रकात वारंवार बदल झाले. तामिळनाडू आणि पश्चिम बंगालमध्ये राजकीय पक्षांनी या प्रक्रियेला आव्हान देत सर्वोच्च न्यायालयात धाव घेतली आहे.
देशातील सुमारे 99 कोटी मतदारांपैकी 60 कोटी मतदारांना या मोहिमेत समाविष्ट करण्यात आले आहे. आता उर्वरित 39 कोटी मतदारांना SIR च्या तिसऱ्या टप्प्यात 17 राज्ये आणि 5 केंद्रशासित प्रदेशांमध्ये समाविष्ट केले जाईल. या 22 राज्ये-केंद्रशासित प्रदेशांमध्ये SIR प्रक्रिया या महिन्यात होणाऱ्या पाच विधानसभा निवडणुकांनंतर सुरू केली जाईल.
निवडणूक असलेल्या बंगाल राज्यात SIR नंतर 90.83 लाख नावे वगळण्यात आली
पश्चिम बंगालमध्ये SIR दरम्यान सुमारे 91 लाख नावे मतदार यादीतून वगळण्यात आली आहेत. निवडणूक आयोगाच्या मते, ही कारवाई नोव्हेंबरपासून सुरू असलेल्या प्रक्रियेअंतर्गत करण्यात आली आहे,
आयोगाच्या 28 फेब्रुवारीपर्यंतच्या आकडेवारीनुसार, SIR सुरू झाल्यानंतर 63.66 लाख नावे वगळण्यात आली होती, ज्यामुळे मतदारांची संख्या सुमारे 7.66 कोटींवरून 7.04 कोटींवर आली. नंतर तपासणी आणि प्रक्रिया पूर्ण झाल्यानंतर एकूण वगळलेल्या नावांची संख्या वाढून सुमारे 90.83 लाख झाली आहे.
SIR प्रक्रिया 6 प्रश्न-उत्तरांमध्ये जाणून घ्या
1. SIR म्हणजे काय?
ही निवडणूक आयोगाची एक प्रक्रिया आहे. यात घरोघरी जाऊन लोकांकडून फॉर्म भरून घेऊन मतदार यादी अद्ययावत केली जाते. 18 वर्षांवरील नवीन मतदारांची नावे जोडली जातात. ज्या लोकांचा मृत्यू झाला आहे किंवा जे दुसऱ्या ठिकाणी स्थलांतरित झाले आहेत, त्यांची नावे वगळली जातात. नाव, पत्त्यातील चुकाही दुरुस्त केल्या जातात.
2. यापूर्वी कोणत्या राज्यात झाले?
पहिल्या टप्प्यात बिहारमध्ये झाले. अंतिम यादीत 7.42 कोटी मतदार आहेत. दुसऱ्या टप्प्यात उत्तर प्रदेश, छत्तीसगड, गोवा, गुजरात, मध्य प्रदेश, राजस्थान, अंदमान आणि निकोबार बेटे तसेच लक्षद्वीपमध्ये SIR ची घोषणा झाली.
3. कोण करते?
ब्लॉक लेव्हल ऑफिसर (BLO) आणि बूथ लेव्हल एजंट (BLA) घरोघरी जाऊन मतदारांची पडताळणी करतात.
4. SIR मध्ये मतदाराला काय करावे लागेल?
SIR दरम्यान BLO/BLA मतदाराला फॉर्म देतील. मतदाराला त्यांना माहिती जुळवून द्यायची आहे. जर दोन ठिकाणी मतदार यादीत नाव असेल तर त्याला एका ठिकाणाहून ते काढून टाकावे लागेल. जर मतदार यादीत नाव नसेल तर ते जोडण्यासाठी फॉर्म भरावा लागेल आणि संबंधित कागदपत्रे द्यावी लागतील.
5. SIR साठी कोणती कागदपत्रे वैध आहेत?
पेन्शनर ओळखपत्र
कोणत्याही सरकारी विभागाने जारी केलेले ओळखपत्र
जन्म प्रमाणपत्र
पासपोर्ट
10वीची गुणपत्रिका
स्थायी निवास प्रमाणपत्र
वन हक्क प्रमाणपत्र
जातीचा दाखला
राष्ट्रीय नोंदणी (NRC) मध्ये नाव
कुटुंब नोंदणीमध्ये नाव
जमीन किंवा घर वाटप पत्र
आधार कार्ड
6. SIR चा उद्देश काय आहे?
1951 पासून 2004 पर्यंतचे SIR झाले आहे, परंतु गेल्या 21 वर्षांपासून ते बाकी आहे. या दीर्घ कालावधीत मतदार यादीत अनेक बदल आवश्यक आहेत. उदा. लोकांचे स्थलांतर, दोन ठिकाणी मतदार यादीत नाव असणे.
मृत्यूनंतरही नाव कायम राहणे. परदेशी नागरिकांची नावे यादीत आल्यास ती काढून टाकणे. कोणताही पात्र मतदार यादीतून वगळला जाऊ नये आणि कोणताही अपात्र मतदार यादीत समाविष्ट होऊ नये.
