पाणी आंघोळ करण्यायोग्यही नाही, पण श्रद्धेचा प्रश्न आहे, त्यामुळे डुबकी मारावीच लागते. उज्जैनच्या सिद्धवट घाटावर पितरांचे तर्पण करण्यासाठी आलेले देवासचे कमल यादव शिप्रेतून बाहेर आले तेव्हा म्हणाले, ‘एवढ्या पवित्र ठिकाणी एवढे घाण पाणी, सर्वसामान्यांचे काय होणार?’ त्यांची चिंता श्राद्धपक्षात देशभरातून येथे येणाऱ्या हजारो भाविकांचीही आहे. मध्य प्रदेश प्रदूषण नियंत्रण मंडळाच्या (MPCB) ऑगस्ट-२०२६ च्या अहवालातूनही शिप्रेच्या पाण्याची खराब स्थिती स्पष्ट होते. सिद्धवट घाटावरील पाणी सलग दुसऱ्या महिन्यात ‘NOT SATISFACTORY’ (असमाधानकारक) आढळले आहे. अखेर शिप्रेचे पाणी आचमन तर दूरच, आंघोळीसाठीही योग्य का राहिलेले नाही? त्यात प्रदूषण किती आहे आणि त्याचा आरोग्यावर काय परिणाम होऊ शकतो? या प्रश्नांची उत्तरे जाणून घेण्यासाठी भास्करने तज्ज्ञांशी चर्चा केली आणि जबाबदार विभागांकडूनही त्यांची बाजू जाणून घेतली. आमांश, टायफॉइड आणि हिपॅटायटिस A चा धोका ज्येष्ठ चिकित्सक डॉ. अनिल डोंगरे यांच्या मते, दूषित पाण्याच्या थेट किंवा अप्रत्यक्ष संपर्कामुळे संसर्गाचा धोका राहतो. अशा पाण्यामुळे अतिसार आणि निर्जलीकरणासारख्या समस्या उद्भवू शकतात. डॉ. डोंगरे यांच्या मते, दूषित पाण्यामुळे आमांश, टायफॉइड आणि हिपॅटायटिस A यांसारख्या आजारांचा धोका संभवतो. पाण्याच्या गुणवत्तेतील बदलाचा जलचरांवरही परिणाम होऊ शकतो. पाणी हिरवे दिसले, पंडित म्हणाले- काही दिवसांत किडे पडतील सिद्धवट घाटावर कर्मकांड करणारे पंडित राजेश त्रिवेदी यांनी ताटात शिप्रा नदीचे पाणी भरून दाखवले. पाणी हिरवे दिसत होते. ते म्हणाले, ‘साधारणपणे पावसाळ्यात शिप्रा नदीचे पाणी स्वच्छ असते, मात्र यावेळी कमी पावसामुळे पाणी गढूळ आणि हिरवे झाले आहे. काही दिवसांत त्यात किडे पडतील.’ महिला भाविक म्हणाल्या- पाणी स्वच्छ असते तर डुबकी घेतली असती राजस्थानमधील किशनगढ येथे राहणाऱ्या सीमा म्हणाल्या, ‘मी येथे पहिल्यांदाच आले आहे. दूरूनच पाणी हिरवे आणि घाणेरडे दिसत आहे. कुटुंबातील लोक पाण्यात उतरले, मात्र मी फक्त पाण्याचे शिंतोडे घेतले. पाणी स्वच्छ असते तर नक्कीच डुबकी घेतली असती.’ इंदूरचे विनोद जाटव म्हणाले, ‘पाणी पाहून निराश झालो आहे. येथे स्नान केले आहे, पण आता बाहेर जाऊन स्वच्छ पाण्याने पुन्हा अंघोळ करावी लागेल. कुठे त्वचारोग किंवा अन्य आजार होऊ नये, अशी भीती वाटते.’ स्कंद पुराणात शिप्रेला गंगेपेक्षा १० पट अधिक पुण्यदायी म्हटले आहे धार्मिक मान्यतेनुसार, सिद्धवटचे विशेष महत्त्व आहे. पंडित त्रिवेदी म्हणाले- स्कंद पुराणाच्या अवंतिका खंडातील ४९व्या अध्यायात शिप्रेची उत्पत्ती भगवान विष्णूंच्या तर्जनीतून आणि गंगेची उत्पत्ती त्यांच्या चरणांपासून झाल्याचे सांगितले आहे. उत्तरवाहिनी असल्यामुळे शिप्रेला मोक्षासाठी गंगेपेक्षा दहापट अधिक पुण्यदायी मानले जाते. प्रदूषणात भूमिका असलेले ३ प्रमुख नाले २०२६ मध्ये राष्ट्रीय हरित न्यायाधिकरणाच्या (NGT) संयुक्त समितीने उज्जैनमधील १४ नाल्यांची तपासणी केली. अहवालानुसार, हाटकेश्वर, पीलियाखाल आणि भैरवगढ हे नाले पूर्णपणे टॅप केलेले नाहीत. हाटकेश्वर आणि पीलियाखाल नाल्यांमधून घरगुती सांडपाणी नदीत पोहोचत आहे, तर भैरवगढ नाल्यातून हँड-ब्लॉक प्रिंटिंग युनिट्समधील रसायनयुक्त पाणी क्षिप्रेत मिसळत असल्याचे समोर आले. या नाल्यांच्या पाण्यात BODचे प्रमाण ४८ ते ७० mg/L आढळले. प्रदूषण मंडळाचे अधिकारी म्हणाले- दर महिन्याला अहवाल पाठवतो मध्य प्रदेश प्रदूषण नियंत्रण मंडळ, उज्जैनचे प्रादेशिक अधिकारी दीपक काळे यांनी सांगितले की, नद्यांच्या प्रदूषणाची नियमित तपासणी केली जाते. सिद्धवट येथील पाण्याचा अहवालही दर महिन्याला महापालिका आणि पीएचईला पाठवला जातो, जेणेकरून संबंधित विभाग पुढील कारवाई करू शकतील. महापालिका अधिकारी म्हणाले- सर्व नाले बंद करू उज्जैन महापालिकेचे जलकार्य प्रभारी प्रकाश शर्मा यांनी मान्य केले की, सिद्धवट येथील सांडपाण्याची समस्या जुनी आहे. त्यांनी सांगितले की, प्रिंटिंग प्रेसमधील रसायनयुक्त पाणी शिप्रा नदीत मिसळत आहे. हे रोखण्यासाठी नमामि गंगे आणि कान्ह डक्ट प्रकल्प सुरू आहेत, ज्यांची किंमत ९०० कोटी रुपये असल्याचे सांगितले जात आहे.
Source link
उज्जैनच्या सिद्धवट घाटाचे पाणी स्नानासाठी योग्य नाही:तज्ज्ञ म्हणाले- दूषित पाण्यामुळे संसर्गाचा धोका; श्राद्धपक्षात देशभरातून भाविक येत आहेत
