![]()
देशातील सर्वात मोठी सरकारी लेखापरीक्षण संस्था कॅग (CAG) ने सोन्याची शुद्धता तपासणाऱ्या सरकारी संस्था BIS च्या कामकाजाची तपासणी केली आहे. यात धक्कादायक खुलासा झाला आहे की, BIS बाजारात विकल्या जाणाऱ्या ‘हॉलमार्क’ सोन्याच्या शुद्धतेवर योग्य प्रकारे लक्ष ठेवू शकत नाही. त्यामुळे सामान्य ग्राहकांची फसवणूक होण्याचा धोका वाढला आहे. नियमानुसार, BIS ने वर्षातून किमान एकदा ज्वेलर्सच्या दुकानांना भेट देऊन ते खरोखरच शुद्ध सोने विकत आहेत की नाही, याची तपासणी करणे आवश्यक आहे. मात्र गेल्या 5 वर्षांत (2020-21 पासून) BIS 80 टक्क्यांहून अधिक नोंदणीकृत ज्वेलर्सच्या दुकानांमध्ये तपासणीसाठी गेलेलीच नाही. कॅगच्या मसुदा अहवालात हे प्रश्न उपस्थित करण्यात आले आहेत. ग्राहक व्यवहार, अन्न आणि सार्वजनिक वितरण मंत्रालयाकडून अंतिम प्रतिक्रिया मिळाल्यानंतर हा अहवाल संसदेत सादर केला जाण्याची शक्यता आहे.
या निष्काळजीपणामागची 3 कारणे फक्त परवाने वाटले, देखरेख झाली नाही: देशातील 392 जिल्ह्यांमध्ये हॉलमार्क नसलेले सोने विकणे बेकायदेशीर आहे. त्यामुळे सुमारे 2.3 लाख ज्वेलरी दुकानांनी बीआयएसमध्ये नोंदणी केली आहे. वर्ष 2024-25 मध्ये एकूण परवानाधारकांची संख्या 28,865 होती. त्यापैकी केवळ 5,444 दुकानांची तपासणी झाली, म्हणजेच सुमारे 81% दुकानदारांची कोणीही तपासणी केली नाही. तपासणी केंद्रांकडे (एएचसी)ही दुर्लक्ष: जिथे दागिन्यांची शुद्धता तपासून त्यांना 6 अंकी खास क्रमांक (एचयूआयडी) दिला जातो, त्या केंद्रांच्या देखरेखीतही बीआयएस लक्ष्यापेक्षा सुमारे 44% मागे राहिले. बीआयएसचे स्पष्टीकरण- कर्मचाऱ्यांची कमतरता आहे: जेव्हा कॅगने या निष्काळजीपणावर प्रश्न उपस्थित केला, तेव्हा बीआयएसने सांगितले की त्यांच्याकडे कर्मचाऱ्यांची कमतरता आहे. दूरवरच्या भागांतून नमुने आणणे कठीण असते. मात्र, कॅगने हे कारण मान्य करण्यास नकार दिला आहे.
Source link
हॉलमार्क असणारे सोने शुद्धच, गॅरंटी नाही:कॅगच्या अहवालात खुलासा- तपासात चूक; 2024-25 मध्ये 81% ज्वेलर्सची वार्षिक तपासणी नाही