जनगणना-2027 च्या दुसऱ्या टप्प्यातील लोकसंख्या गणनेचे काम प्रभावीपणे आणि निर्धारित वेळापत्रकानुसार पूर्ण करण्यासाठी राज्यातील सर्व प्रशासकीय विभागांनी समन्वयाने काम करावे. या टप्प्यातील प्रत्येक कामाचे सूक्ष्म नियोजन करून त्याची वेळेत अंमलबजावणी करावी
.
मुख्य सचिव राजेश अग्रवाल यांच्या अध्यक्षतेखाली राज्यस्तरीय जनगणना समन्वय समितीची दुसरी बैठक पार पडली. या बैठकीत जनगणना-2027 च्या पहिल्या टप्प्यातील कामाचा आढावा घेण्यात आला, तसेच दुसऱ्या टप्प्यातील लोकसंख्या गणनेच्या प्रभावी अंमलबजावणीसाठी आवश्यक असलेल्या प्रशासकीय तयारीवर चर्चा करण्यात आली. बैठकीला समितीचे सदस्य तथा शालेय शिक्षण विभागाचे प्रधान सचिव रणजितसिंह देओल, जनगणना कार्य संचालनालयाच्या संचालिका तथा केंद्र शासनाच्या सहसचिव डॉ. निरुपमा जे. डांगे यांच्यासह संबंधित विभागांचे अधिकारी उपस्थित होते.
पहिला टप्पा पूर्ण; आता लोकसंख्या गणनेची तयारी
राज्यात जनगणना-2027 चा पहिला टप्पा म्हणजेच घरयादी व घरगणनेचे काम मे-जून 2026 या कालावधीत यशस्वीरीत्या पूर्ण झाले आहे. पहिल्या टप्प्यानंतर आता दुसऱ्या टप्प्यातील लोकसंख्या गणनेसाठी प्रशासकीय यंत्रणेकडून तयारी सुरू करण्यात आली आहे. या टप्प्यात जिल्हास्तरीय प्रशिक्षण, प्रगणक आणि पर्यवेक्षकांच्या नियुक्त्या, प्रशिक्षणाची पुढील प्रक्रिया, स्व-गणना तसेच प्रत्यक्ष क्षेत्रीय कामाचे नियोजन करण्यात येत आहे.
हे सर्व उपक्रम मार्च 2027 पर्यंत राज्यभर राबविण्यात येणार आहेत. त्यामुळे प्रत्येक विभागाने जनगणनेच्या अधिकृत वेळापत्रकानुसार आपापली कार्ययोजना तयार करावी आणि ठरवून दिलेल्या कालमर्यादेत कामे पूर्ण करावीत, असे मुख्य सचिव अग्रवाल यांनी सांगितले. जनगणनेचे काम व्यापक स्वरूपाचे असल्याने विविध विभागांमध्ये योग्य समन्वय आणि वेळेवर निर्णय घेणे महत्त्वाचे असल्याचेही त्यांनी अधोरेखित केले.
प्रगणक आणि पर्यवेक्षकांच्या नियुक्त्यांना प्राधान्य
लोकसंख्या गणनेच्या दुसऱ्या टप्प्यातील कामासाठी पुरेसे मनुष्यबळ उपलब्ध असणे आवश्यक आहे. ही गरज लक्षात घेऊन गृह रक्षक दल, वन विभाग, जिल्हा परिषद आणि शिक्षकांसह अन्य पात्र कर्मचाऱ्यांची प्रगणक व पर्यवेक्षक म्हणून नियुक्ती करण्याच्या सूचना देण्यात आल्या आहेत. संबंधित विभागांनी आपल्या कार्यक्षेत्रातील पात्र अधिकारी आणि कर्मचाऱ्यांची माहिती संकलित करून नियुक्ती प्रक्रियेसाठी आवश्यक ती कार्यवाही करावी, असे निर्देश देण्यात आले.
जिल्हास्तरीय कार्यालयांनी नियुक्तीसाठी पात्र अधिकारी व कर्मचाऱ्यांची यादी तयार करावी आणि ती संबंधित जनगणना चार्ज अधिकाऱ्यांकडे उपलब्ध करून द्यावी. यामध्ये तहसीलदार, मुख्याधिकारी आणि वॉर्ड अधिकारी यांच्याकडे आवश्यक माहिती वेळेत पोहोचविण्यावर भर देण्यात आला आहे. मनुष्यबळाची उपलब्धता आणि नियुक्त्यांचे नियोजन वेळेत झाल्यास प्रशिक्षणापासून प्रत्यक्ष क्षेत्रीय कामापर्यंतची प्रक्रिया अधिक सुरळीतपणे राबविता येईल, असा यामागील उद्देश आहे.
दुसऱ्या टप्प्यात नागरिकांना विचारले जाणार 40 प्रश्न
जनगणना-2027 च्या दुसऱ्या टप्प्यात विचारण्यात येणाऱ्या प्रश्नांबाबतही बैठकीत माहिती देण्यात आली. भारताचे महारजिस्ट्रार व जनगणना आयुक्त कार्यालयाने 14 ऑगस्ट 2026 रोजीच्या अधिसूचनेद्वारे या टप्प्यात विचारण्यात येणाऱ्या 40 प्रश्नांची यादी अधिसूचित केली आहे. ही अधिसूचना महाराष्ट्र शासनाच्या राजपत्रात 3 सप्टेंबर 2026 रोजी पुनर्प्रकाशित करण्यात आली आहे.
या प्रश्नावलीच्या आधारे लोकसंख्या गणनेचे काम करण्यात येणार असून, संबंधित अधिकारी व कर्मचाऱ्यांना आवश्यक माहिती आणि प्रशिक्षण देण्याचे नियोजन करण्यात येत आहे. जनगणनेच्या प्रक्रियेबाबत नागरिकांना योग्य माहिती मिळावी आणि त्यांनी या उपक्रमात सक्रिय सहभाग नोंदवावा, यासाठी प्रशासनाकडून विशेष प्रयत्न केले जाणार आहेत.
स्व-गणनेसाठी नागरिकांना प्रोत्साहन; जनजागृती आराखडा तयार
जनगणनेमध्ये नागरिकांचा सक्रिय सहभाग वाढविण्यासाठी राज्यात स्थानिक पातळीवरील जनजागृती आराखडा तयार करण्यात येत आहे. जनगणनेचे महत्त्व, त्यामध्ये नागरिकांची भूमिका आणि प्रक्रियेत सहभागी होण्याची आवश्यकता याबाबत नागरिकांपर्यंत माहिती पोहोचविण्यावर भर दिला जाणार आहे.
तसेच राज्य सरकारी कर्मचाऱ्यांना स्वतःची आणि आपल्या कुटुंबाची स्व-गणना करण्यासाठी प्रोत्साहित करणारे आवाहन करण्यात येणार आहे. स्व-गणनेबाबत जागरूकता निर्माण करून नागरिकांचा सहभाग वाढविण्याचा प्रशासनाचा प्रयत्न आहे. यासाठी स्थानिक प्रशासन आणि संबंधित विभागांनी समन्वयाने जनजागृतीचे उपक्रम राबविणे अपेक्षित आहे.
पहिल्या टप्प्याचा आढावा; पुढील अंमलबजावणीवर चर्चा
बैठकीदरम्यान जनगणना कार्य संचालनालयाच्या संचालिका तथा केंद्र शासनाच्या सहसचिव डॉ. निरुपमा जे. डांगे यांनी पहिल्या टप्प्यातील कामाचा आढावा सादर केला. पहिल्या टप्प्यातील महत्त्वाचे निष्कर्ष आणि दुसऱ्या टप्प्याच्या प्रभावी अंमलबजावणीसाठी करण्यात येत असलेल्या नियोजनाची माहिती त्यांनी समितीला दिली.
दुसऱ्या टप्प्यातील काम निर्धारित वेळेत पूर्ण करण्यासाठी प्रशिक्षण, मनुष्यबळ नियोजन, स्व-गणना आणि प्रत्यक्ष क्षेत्रीय काम यांचा समन्वय साधण्याची गरज या बैठकीत अधोरेखित करण्यात आली. राज्यातील सर्व विभागांनी आपापल्या जबाबदाऱ्या वेळेत पार पाडून जनगणना-2027 च्या लोकसंख्या गणनेची प्रक्रिया नियोजनबद्ध पद्धतीने पूर्ण करण्यासाठी प्रयत्न करावेत, असे निर्देश मुख्य सचिव राजेश अग्रवाल यांनी दिले.
हेही वाचा…
नागपुरातील रॉयल मेंशन हॉटेलमध्ये देहव्यापाराचा पर्दाफाश:हॉटेल मालकीण अटकेत, मध्य प्रदेशातील युवतींची सुटका
नागपूर शहरातील हुडकेश्वर पोलीस ठाण्याच्या हद्दीत असलेल्या रॉयल मेंशन हॉटेलमध्ये सुरू असलेल्या कथित देहव्यापाराच्या प्रकाराचा पोलिसांनी पर्दाफाश केला आहे. या प्रकरणी पोलिसांनी हॉटेलवर छापा टाकून मध्य प्रदेशातील ग्रामीण भागातून आलेल्या युवतींची सुटका केली. तसेच या प्रकरणात हॉटेलची मालकीण समीना वसीम खान हिला अटक करण्यात आली आहे. या कारवाईमुळे परिसरात खळबळ उडाली असून, या प्रकारामागे आणखी कोणाचा सहभाग आहे का, याचा तपास पोलीस करत आहेत. सविस्तर वाचा…
