Apple iPhone 18 Launch Event; History Behind iPhone Trademark Dispute

9 जानेवारी 2007 रोजी, सॅन फ्रान्सिस्कोमध्ये स्टीव्ह जॉब्स एका मंचावर उभे होते. त्यांच्या हातात एक नवीन उपकरण होते. जॉब्सनी याला तीन गोष्टींचे मिश्रण सांगितले – मोबाईल फोन, टच असलेला आयपॉड आणि इंटरनेट कम्युनिकेशन डिव्हाइस. हाच होता पहिला आयफोन.

त्यावेळी यात 5G नव्हते, ॲप स्टोअर नव्हते, फेस आयडी नव्हते आणि एआय (AI) देखील नव्हते. पण त्याच्या 3.5 इंचाच्या टचस्क्रीनने फोन वापरण्याची पद्धत बदलली. टॅप, स्वाइप आणि पिंचने फोन चालवता येऊ लागला. बटणे आणि कीपॅडची गरज संपली.

यामुळे इंटरनेट वापरण्याची पद्धतही बदलली. आयफोनपूर्वी फोनमध्ये जे इंटरनेट चालायचे, त्याला ‘WAP’ म्हणत असत. त्यामध्ये वेबसाइट्स खूप खराब आणि तुटलेल्या दिसत होत्या. ॲपलने आपल्या सफारी ब्राउझरच्या मदतीने पहिल्यांदाच मोबाइलवर अगदी तशाच खऱ्या वेबसाइट्स दाखवल्या, जशा त्या कॉम्प्युटरवर दिसत होत्या.

पहिला आयफोन जून 2007 मध्ये बाजारात आला आणि अवघ्या 74 दिवसांत त्याचे 10 लाख युनिट्स विकले गेले. त्यावेळी कदाचित कुणी विचारही केला नसेल की हे छोटेसे डिव्हाइस येत्या काही वर्षांत ॲपलची सर्वात मोठी ताकद बनेल.

दोन दशकांनंतर आता आयफोनची कहाणी एका मोठ्या वळणावर आहे. स्टीव्ह जॉब्स नाहीत. टिम कुकही आता CEO नाहीत. आता ॲपलची कमान जॉन टर्नस यांच्या हातात आहे. त्यांना 1 सप्टेंबर 2026 रोजी ॲपलचे CEO बनवण्यात आले. ते 25 वर्षांपासून ॲपलमध्ये काम करत आहेत.

आयफोन खूप महाग असूनही, जगात आतापर्यंत 300 कोटींहून अधिक विकले गेले आहेत. यापैकी 250 कोटींहून अधिक सक्रिय आहेत. 2018 मध्ये ही संख्या 130 कोटी होती. म्हणजेच, केवळ 8 वर्षांत 120 कोटींची वाढ झाली. उद्या म्हणजेच 9 सप्टेंबर रोजी ॲपलचा लॉन्चिंग इव्हेंट आहे.

आता प्रश्न असा आहे की टर्नसच्या काळात आयफोन कोणत्या दिशेने जाईल? या प्रश्नाचे उत्तर समजून घेण्यासाठी आधी मागे जावे लागेल.

प्रकरण-१

अचानक गायब होऊ लागले होते इंजिनिअर्स

२००४-०५ साली ॲपलच्या कार्यालयात काहीतरी विचित्र घडत होते. कंपनीचे काही सर्वात हुशार इंजिनिअर्स अचानक त्यांच्या जुन्या कामातून गायब होऊ लागले. त्यांच्यासोबत काम करणाऱ्या लोकांनाही माहीत नव्हते की ते नेमके कुठे जात आहेत आणि काय करत आहेत.

खरे तर, ॲपलने कूपर्टीनोमध्ये एक वेगळी इमारत घेऊन तिथे एक गुप्त प्रयोगशाळा (लॅब) तयार केली होती. निवडक इंजिनिअर्सना याच लॅबमध्ये पाठवण्यात आले. दरवाजे बंद असत. कामाची कोणतीही निश्चित शिफ्ट नव्हती. इंजिनिअर्स दिवस-रात्र याच प्रोजेक्टमध्ये गुंतलेले असत. अनेकदा ते तिथेच जेवण करत आणि तिथेच झोपत. या संपूर्ण प्रोजेक्टचे नाव होते – ‘पर्पल’.

अडीच वर्षे हा प्रकल्प पूर्णपणे गोपनीय ठेवण्यात आला होता. मग आली 9 जानेवारी 2007… सॅन फ्रान्सिस्को येथील मॉस्कोन सेंटरमध्ये स्टीव्ह जॉब्स मंचावर आले. त्यांनी हातात एक नवीन उपकरण घेतले आणि ते जगासमोर सादर केले. तेव्हा ॲपलच्या त्या अभियंत्यांच्या गायब होण्याचे रहस्य उघड झाले. ते इतकी वर्षे ज्या प्रकल्पावर रात्रंदिवस काम करत होते, तो होता- आयफोन.

प्रकरण-2

जेव्हा फोन फक्त फोन राहिला नाही

2007 मध्ये जेव्हा ॲपलने पहिला आयफोन सादर केला, तेव्हा स्मार्टफोनच्या जगात नोकिया आणि ब्लॅकबेरी यांसारखी मोठी नावे आधीच अस्तित्वात होती. बहुतेक फोनमध्ये बटणे आणि कीपॅड असायचे.

ॲपलने म्हटले- कीपॅडची गरज का? फोनच्या स्क्रीनलाच कीपॅड बनवूया आणि येथूनच कथा बदलली.

पहिल्या आयफोनमध्ये 3.5 इंचाची टचस्क्रीन होती. यात कीपॅड नव्हते, तर 2 मेगापिक्सेल कॅमेरा, वायफाय, ब्लूटूथ आणि इंटरनेट कनेक्शन होते. विशेष गोष्ट अशी होती की, संपूर्ण स्क्रीनच फोन चालवण्याचे माध्यम बनली होती. बोटाने टॅप करा, स्क्रीनवर स्वाइप करा आणि दोन बोटांनी फोटो लहान-मोठा करा.

आज या गोष्टी आपल्याला अगदी सामान्य वाटतात, पण त्यावेळी फोन चालवण्याची ही पद्धत खूप नवीन होती. हेच आयफोनचे पहिले मोठे नवोपक्रम होते. फोन आपल्या बोटांच्या इशाऱ्यांवर चालणारा छोटा संगणक बनला. 4GB मॉडेलची किंमत 499 डॉलर आणि 8GB मॉडेलची किंमत 599 डॉलर होती.

प्रकरण-3

पहिल्यांदा ॲप स्टोअर आले, स्क्रीन अधिक स्पष्ट झाली

पहिल्या आयफोनमध्ये सर्वात मोठी कमतरता होती – ॲप स्टोअर नव्हते. तुम्ही तुमच्या आवडीचे नवीन ॲप डाउनलोड करू शकत नव्हता. 2008 मध्ये आलेल्या आयफोन 3G ने ही कमतरता दूर केली. यात 3G आणि GPS सह ॲप स्टोअर आले. त्याची सुरुवात 800 पेक्षा जास्त ॲप्सने झाली.

पहिल्या आयफोनला 10 लाख युनिट्स विकायला 74 दिवस लागले होते, पण आयफोन 3G ने हा आकडा फक्त तीन दिवसांत गाठला. आता आयफोन फक्त फोन राहिला नव्हता, तर एक असे प्लॅटफॉर्म बनले होते, ज्यावर डेव्हलपर्स ॲप्स बनवू शकत होते.

2010 मध्ये ॲपलने आयफोन 4 लॉन्च केला. यात पहिल्यांदा रेटिना डिस्प्ले आला. 3.5 इंचच्या स्क्रीनमध्ये 960×640 पिक्सेल आणि सुमारे 326 पिक्सेल प्रति इंचची घनता होती. म्हणजे, पहिल्यांदा फोनची स्क्रीन इतकी स्पष्ट दिसू लागली की वाचताना असे वाटत होते जणू अक्षरे कागदावर छापली आहेत.

आयफोन 4 मध्ये 5 मेगापिक्सल कॅमेरा, HD व्हिडिओ रेकॉर्डिंग आणि व्हिडिओ कॉलसाठी फेस टाइम देखील आले. याचा परिणाम विक्रीवरही दिसून आला. लॉन्चच्या फक्त तीन दिवसांत 17 लाख आयफोन 4 विकले गेले.

प्रकरण-५

स्टीव्ह जॉब्स यांचे निधन, टिम कुक यांच्या हाती सूत्रे

२०११ मध्ये स्टीव्ह जॉब्स यांनी ॲपलच्या सीईओ पदाचा राजीनामा दिला. काही काळानंतर त्यांचे निधन झाले. आता कंपनीची सूत्रे टिम कुक यांच्या हाती होती. जॉब्स यांच्या काळात प्रश्न होता – नवीन काय तयार करावे? पण कुक यांच्यासमोर आव्हान होते – आयफोन जगातील कोट्यवधी लोकांपर्यंत कसे पोहोचवावे?

कुक यांनी ॲपलची सप्लाय चेन (पुरवठा साखळी) आणि उत्पादन मजबूत केले. याचा मोठा परिणाम २०१४ मध्ये दिसला, जेव्हा ॲपलने पहिल्यांदा मोठ्या स्क्रीनचे आयफोन ६ आणि आयफोन ६ प्लस लॉन्च केले. त्यासोबत ॲपल पे आले, म्हणजेच आयफोन आता फक्त फोन नाही, तर पैसे ठेवण्याचे आणि भरणा करण्याचे साधनही बनले. बाजाराने हा बदल तात्काळ स्वीकारला. पहिल्या तीन दिवसांत दोन्ही मॉडेल्सच्या एक कोटीहून अधिक युनिट्स विकल्या गेल्या.

२०१५ मध्ये आयफोन ६एस आले, ज्यात 3D टच आणि लाईव्ह फोटोज (Live Photos) सारखे फीचर्स होते. याचीही पहिल्या तीन दिवसांत १.३ कोटींहून अधिक युनिट्स विकल्या गेल्या.

प्रकरण-६

होम बटण गायब, कॅमेरा फोनची नवी ओळख बनला

पुन्हा 2017 आले, आयफोनच्या दहाव्या वर्धापनदिनानिमित्त ॲपलने आयफोन X लाँच केला. यावेळी कंपनीने आपली सर्वात जुनी ओळख काढून टाकली – होम बटण. त्याची जागा 5.8 इंचाच्या OLED स्क्रीनने घेतली आणि पहिल्यांदाच फेस आयडीचे वैशिष्ट्य आले. आता फोन उघडण्यासाठी बटण दाबण्याची गरज नव्हती, फक्त फोनकडे पाहायचे होते. यासाठी TrueDepth कॅमेरा चेहऱ्याचा 3D नकाशा तयार करत असे.

आता आयफोनची पुढची मोठी लढाई कॅमेऱ्याबाबत होती. 2019 मध्ये आयफोन 11 मध्ये नाईट मोड आणि अल्ट्रा वाइड कॅमेरा आला. फोन आता फक्त कॅमेऱ्याने फोटो काढत नव्हता, तर त्याचा प्रोसेसर आणि सॉफ्टवेअर मिळून फोटो अधिक चांगला बनवत होते.

2007 मध्ये आयफोनने म्हटले होते – “फोनला संगणकासारखे बनवा.”

2019 पर्यंत तो म्हणत होता – “फोनमधील संगणकाला इतके शक्तिशाली बनवा की तो कॅमेऱ्यालाही बदलून टाकेल.”

प्रकरण-७

पहिल्यांदा 5G च्या जगात प्रवेश

2020 मध्ये कोरोना महामारीच्या काळात ॲपलने आयफोन 12 लाँच केला. पहिल्यांदा आयफोनमध्ये 5G आले. इंटरनेट वेगवान झाले, व्हिडिओ स्ट्रीमिंग आणि ऑनलाइन गेमिंग सुधारले. पण खरा बदल फोनच्या आत होता.

यात A14 बायोनिक चिप होती. यामुळे आयफोनचा वेग वाढला. तसेच 16-कोर न्यूरल इंजिन होते, जे AI आणि मशीन लर्निंगसारखी कामे फोनवरच करण्यास मदत करत होते.

आयफोन आता वेगवान झाला होता. शक्तिशालीही. आता प्रश्न होता – तो असे काय करू शकतो, जे यापूर्वी कोणत्याही फोनने केले नव्हते?

2022: आयफोन 14 सह ॲपलने सॅटेलाइटद्वारे आपत्कालीन एसओएस (SOS) सुविधा दिली. मोबाईल नेटवर्क आणि वायफाय नसतानाही, आयफोन सॅटेलाइटच्या माध्यमातून आपत्कालीन सेवांना संदेश पाठवू शकत होता. यासाठी ॲपलने सॅटेलाइट इन्फ्रास्ट्रक्चरमध्ये 45 कोटी डॉलरची गुंतवणूक केली.

2023: आयफोन 15 मध्ये ॲपलने लाइटनिंग पोर्ट काढून USB-C पोर्ट दिला. आता आयफोन, मॅक आणि आयपॅड एकाच केबलने चार्ज होऊ शकत होते. आयफोन 15 प्रो मध्ये टायटॅनियम बॉडी आणि A17 प्रो चिप देखील आली, ज्यामुळे गेमिंग आणि अवघड कामे सोपी झाली.

2024: आयफोन 16 सह कंपनीने ॲपल इंटेलिजन्स सादर केले. A18 चिप आणि कॅमेरा कंट्रोलसारखी वैशिष्ट्ये देखील आली. आता आयफोन फक्त आदेश पाळणारा फोन राहिला नव्हता, तर तुमच्या गरजा समजून मदत करण्याच्या दिशेने वाटचाल करत होता.

2025: आयफोन 17 सह आयफोन एअर (Air) आला, ज्याची जाडी फक्त 5.6 मिलीमीटर होती. मोठ्या स्क्रीन आणि A19 प्रो चिपसह ॲपलने दाखवून दिले की, आता त्यांचे लक्ष कमी जागेत अधिक तंत्रज्ञान बसवण्यावर देखील होते.

आता आयफोनची पुढील कथा जॉन टर्नसच्या हातात

जॉन टर्नस यांचे ॲपलसोबतचे 25 वर्षांचे जुने नाते

जॉन टर्नस हे एक मेकॅनिकल इंजिनियर आहेत. त्यांनी पेनसिल्व्हेनिया विद्यापीठातून शिक्षण घेतले आहे. ते 2001 मध्ये ॲपलमध्ये रुजू झाले. ॲपलमध्ये येण्यापूर्वी त्यांनी चार वर्षे ‘व्हर्च्युअल रिसर्च सिस्टम्स’मध्ये काम केले होते.

ॲपलमध्ये त्यांनी अगदी मूलभूत स्तरावरून सुरुवात केली होती. मॅक स्क्रीन डिझाइनिंगपासून सुरुवात केल्यानंतर, ते हळूहळू कंपनीच्या हार्डवेअर टीममधील सर्वात मोठे अधिकारी बनले. कंपनीनुसार, टर्नस यांच्या नेतृत्वाखाली मॅक, आयफोन, एअरपॉड्स आणि इतर हार्डवेअरमध्ये मजबुती, उत्तम मटेरियल आणि सहज दुरुस्त करता येणाऱ्या डिझाइनवर काम झाले. त्यांनी कंपनीत स्टीव्ह जॉब्सच्या काळातील काम पाहिले आहे आणि टिम कुक यांच्यासोबतही काम केले आहे.

जॉन टर्नस यांच्यासमोर चार आव्हाने

• गुगल आणि मायक्रोसॉफ्टसारख्या कंपन्यांच्या तुलनेत अ‍ॅपलचा AI खूप मागे आहे. टर्नसला ते सुधारून शर्यतीत परत यावे लागेल.
• अमेरिका आणि युरोपमध्ये अ‍ॅपलच्या व्यवसाय मॉडेलवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले जात आहेत. त्यांच्यावर एकाधिकार नियमांचे उल्लंघन केल्याचा आरोप आहे. यापासून कंपनीला वाचवावे लागेल.
• ट्रम्प सरकारच्या चीनसोबतच्या वादामुळे, उत्पादन भारत आणि व्हिएतनामसारख्या देशांमध्ये योग्य प्रकारे स्थलांतरित करण्यासारख्या आव्हानांना सामोरे जावे लागेल.
• टीकाकारांचे म्हणणे आहे की अ‍ॅपलमध्ये आता पूर्वीसारखे नावीन्य राहिलेले नाही. टर्नसला हे सिद्ध करावे लागेल की कंपनी आजही जगातील सर्वात नाविन्यपूर्ण कंपनी आहे.

ग्राफिक्स: अंकित पाठक

References and Further Readings…

• Steve Jobs Book by Walter Isaacson
• Jony Ive: The Genius Behind Apple’s Greatest Products
• Book by Leander Kahney
• Apple Newsroom
• https://www.youtube.com/watch?v=VQKMoT-6XSg