6 मिनिटांपूर्वी
- कॉपी लिंक

१६ ऑक्टोबर १९४८
आजपासून ७८ वर्षांपूर्वी तामिळनाडूतील अम्मानकुडी येथे जया लक्ष्मी प्रसूतीच्या अंतिम टप्प्यात होत्या. आधीच दोन मुले असल्याने, तिसऱ्या अपत्याच्या जन्मापूर्वीच त्यांनी पती व्ही.एस.आर. चक्रवर्ती यांना सांगितले, ‘पाहा, मुलगीच होईल. मी तिचे नाव हेमा मालिनी ठेवणार आहे, जी मोठी होऊन शास्त्रीय नृत्यांगना बनेल.’
खोलीत दुर्गा आणि सरस्वतीची मोठमोठी पोस्टर्स लावण्यात आली.
जया लक्ष्मी यांनी सांगितलेली गोष्ट खरी ठरली. रुग्णालयात बाळाच्या रडण्याचा आवाज घुमला; मुलगी झाली होती. तिचे नाव हेमा मालिनी ठेवण्यात आले, जिला आज संपूर्ण देश ‘ड्रीम गर्ल’ या नावानेही ओळखतो.
आईच्या निर्णयानुसार, हेमा मालिनी आधी शास्त्रीय नृत्यांगना बनल्या आणि नंतर अभिनेत्री; मात्र याच स्टारडममुळे त्यांना आपल्या वडिलांना गमवावे लागले. यामागे एका पाकिस्तानी चाहत्याचे घरात घुसणे आणि त्यानंतर स्वयंपाकघरातील चाकूने दहशत पसरवणे हे कारण होते.
आज हेमा मालिनी यांच्या वाढदिवसानिमित्त जाणून घेऊया त्यांच्या आयुष्याची रंजक कहाणी-
हेमा मालिनी यांना नीट समज येण्याआधीच त्यांच्या आईने त्यांचा शास्त्रीय नृत्याच्या वर्गात प्रवेश करून दिला. खेळण्याची काहीच मुभा नव्हती. शाळेतून परतताच हेमा कधी नृत्याच्या वर्गात, तर कधी गायनाच्या वर्गात जायच्या. एखादा शिक्षक शिकवण्यात हलगर्जीपणा करत असेल, तर आई लगेच वर्ग बदलून टाकायच्या.

हेमा मालिनी यांच्या बालपणीचा फोटो.
काही वर्षांनंतर हेमा यांचे कुटुंब दिल्लीत येऊन स्थायिक झाले. येथेही शास्त्रीय नृत्याचे प्रशिक्षण सुरूच राहिले. प्रत्येक सर्वसामान्य मुलाप्रमाणे हेमा यांनाही दिवसभर खेळावेसे वाटायचे; मात्र त्यांच्या आईने काही वेगळेच ठरवले होते. त्या हेमा यांच्या केसांना तेल लावून वेणी घालत, केसांमध्ये फुले माळत आणि डोळ्यांत काजळ भरत. टिपिकल मद्रासी मुलीप्रमाणे त्यांना घागरा-चोळी घालवत. आई त्यांना व्यवस्थित कपडे घालण्याची आणि हावभावांची शिकवण देत.
अशा प्रकारे त्या कधी दिल्लीच्या रस्त्यांवरून बाहेर पडल्या की, आजूबाजूने जाणारे लोक त्यांची चेष्टा करत. हेमा नाराज होत, तेव्हा आई म्हणायची—‘ते तुम्हाला साऊथ इंडियन म्हणतात, त्यात काय हरकत आहे? तुम्ही साऊथ इंडियनच आहात.’
काही वर्षेच झाली होती की क्लासिकल डान्सचे योग्य प्रशिक्षण मिळू शकणार नाही या भीतीने जया लक्ष्मी यांनी पतीला स्पष्ट सांगितले की, त्यांनी आपली बदली मद्रासला करून घ्यावी. कुटुंब मद्रासला आले. लवकरच हेमा स्टेज शो करू लागल्या.

अशाच एका स्टेज शोमध्ये १३ वर्षांच्या हेमावर तमिळ दिग्दर्शक सी. व्ही. श्रीधर यांची नजर पडली. त्यांनी लगेच हेमाला पुढील चित्रपटात काम दिले. चित्रपटाचे शूटिंग सुरू झाले. हेमा मोठ्या उत्साहाने दोन दिवस शूटिंगच्या सेटवर गेल्या. दिग्दर्शक त्यांच्या नावावर खूश नव्हते. हेमा मालिनीऐवजी सुजाता असे नाव ठेवावे, अशी सूचना करण्यात आली.
मात्र तिसऱ्या दिवशी, “तू खूपच कृश आहेस, कधीही अभिनेत्री बनू शकणार नाहीस,” असे सांगून त्यांना चित्रपटातून काढून टाकण्यात आले.
१३ वर्षांच्या मुलीसाठी हा नकार खूपच भावनिक होता. तेव्हा आईने तिचे मनोबल वाढवत सांगितले—हे फक्त एक आव्हान आहे, जे स्वीकारावेच लागेल. हेमा पुन्हा रंगमंचावर परतल्या.
काही काळानंतर १९६३ च्या इंदु साथियम या चित्रपटात हेमा मालिनीला एका गाण्यात नृत्य करण्याची संधी मिळाली. त्यानंतर तिला अनेक तमिळ चित्रपटांमध्ये छोट्या भूमिका मिळू लागल्या. दक्षिणात्य चित्रपट निर्माते आणि दिग्दर्शक बी. अनंत स्वामी यांनी हेमासाठी नव्या वाटा खुल्या केल्या. ते तिची चित्रपट निर्मात्यांशी ओळख करून देत आणि तिला भूमिका मिळवून देत.
बी. अनंत स्वामी हिंदी चित्रपटांचीही निर्मिती करत असत. साठच्या दशकाच्या अखेरीस त्यांनी राज कपूर यांना घेऊन सपनों का सौदागर नावाचा चित्रपट सुरू केला. या चित्रपटाचे दिग्दर्शक महेश कौल होते आणि नायक राज कपूर होते. अनंत स्वामी यांनी या चित्रपटासाठी महेश कौल यांना हेमा मालिनीचे नाव सुचवले. हेमा यांची स्क्रीन टेस्ट घेण्यासाठी ते तिला राज कपूर यांच्या स्टुडिओत घेऊन गेले.
राज कपूर यांनी गावातील मुलीच्या वेशभूषेत तिची चाचणी घेण्यास सुरुवात केलीच होती, तेवढ्यात हेमा पटकन म्हणाली- मला अभिनयाची अजिबात माहिती नाही. चाचणी सुरू झाली आणि हेमाने काही ओळी म्हटल्या. राज कपूर यांनी आधी कॅमेऱ्याची स्क्रीन पाहिली, मग समोर उभ्या असलेल्या हेमाकडे पाहिले आणि जवळ उभ्या असलेल्या दिग्दर्शक महेश कौल यांना म्हणाले- ‘या मुलीकडे पाहा, ही एक दिवस खूप पुढे जाईल.’
राज कपूर यांच्या सांगण्यावरून हेमा यांना हिंदी चित्रपट सपनों के सौदागर (1968) मध्ये भूमिका देण्यात आली.

या चित्रपटात हेमा मालिनी यांनी बंजारनची भूमिका साकारली. चित्रपट प्रदर्शित होण्याची वेळ जवळ आली होती. तेव्हा हेमांना कोणीही ओळखत नव्हते. त्याच वेळी अनंत स्वामी यांनी हेमांच्या परिचयासाठी एक नवी कल्पना शोधून काढली—एक टॅगलाइन.
वर्तमानपत्रांमध्ये हेमा मालिनी यांची छायाचित्रे छापण्यात आली आणि खाली लिहिण्यात आले—‘राज कपूर यांची ड्रीम गर्ल.’
या टॅगलाइनचा आणि प्रमोशनल स्टंटचा विशेष फायदा झाला नाही. चित्रपटाची कामगिरी सरासरी राहिली; मात्र हेमांना प्रत्येकजण ड्रीम गर्ल म्हणू लागला. सुरुवातीच्या चित्रपटामुळे हेमांना फारसे यश मिळाले नाही, पण जेव्हा त्यांना यश मिळाले, तेव्हा प्रत्येकजण त्यांना ड्रीम गर्ल म्हणू लागला. 1977 मध्ये प्रदर्शित झालेल्या ड्रीम गर्ल या चित्रपटाचे शीर्षक हेमा मालिनी यांच्यावरच ठेवण्यात आले होते.

जेव्हा हेमा हिंदी चित्रपटसृष्टीत आल्या, तेव्हा धर्मेंद्र स्टार बनले होते. ते हिंदी चित्रपटसृष्टीतील सर्वात देखणे अभिनेते मानले जात होते. १९६८ मध्ये चित्रपटसृष्टीत पदार्पण करण्यापूर्वी हेमा मालिनी, ख्वाजा अहमद अब्बास यांच्या ‘आसमान महल’ चित्रपटाच्या प्रीमिअरला पोहोचल्या. नजर वर केली, तर समोर धर्मेंद्र उभे होते. स्वभावाने कोमल आणि अनेक चाहत्यांनी वेढलेले. हेमांनी त्यांना पाहिले आणि पाहतच राहिल्या. मनात एक आवाज आला—‘इतका देखणा माणूस मी यापूर्वी कधीच पाहिला नाही.’ त्या दिवशी हेमांनी ठरवले की, लग्न करायचे झाले तर अशाच व्यक्तीसोबत करायचे.
एकाच चित्रपटसृष्टीत असल्यामुळे दोघांची अनेकदा समोरासमोर भेट झाली. लवकरच दोघांना ‘तुम हसीन मैं जवां’ या चित्रपटासाठी एकत्र साइन करण्यात आले. एकत्र काम करताना दोघेही एकमेकांना पसंत करू लागले.

धर्मेंद्र-हेमा मालिनी यांनी एकत्र काम केलेल्या पहिल्या चित्रपटाचे पोस्टर.
हेमा 20 वर्षांच्या होत्या, तर धर्मेंद्र 34 वर्षांचे होते. प्रमुख नायिका म्हणून हेमा यांच्या कारकिर्दीतील हा तिसरा चित्रपट होता. धर्मेंद्र 50 हून अधिक चित्रपटांमध्ये काम करून झाले होते.

‘तुम हसीन मैं जवां’ चित्रपटाच्या शीर्षक गीताची झलक.
24 जुलै 1970 रोजी हा चित्रपट चित्रपटगृहांमध्ये प्रदर्शित झाला, पण तोपर्यंत चित्रपटाची कथा काही अंशी खऱ्या आयुष्यातही पुन्हा घडू लागली होती.

याच काळात हेमा मालिनींना धर्मेंद्र यांच्या शिफारशीवरून असा एक चित्रपट मिळाला, ज्यामुळे त्यांनी मोठमोठ्या स्टार्सनाही मागे टाकले. आशा पारेख यांना दुहेरी भूमिकेचा एक चित्रपट ऑफर झाला होता. चित्रपटाचे नाव होते ‘सीता और गीता’. धर्मेंद्र या चित्रपटात नायकाची भूमिका साकारणार होते. मात्र, हा चित्रपट फ्लॉप होईल असे म्हणत आशा पारेख यांनी तो नाकारला.
त्यानंतर नूतन यांच्या नावाचा विचार करण्यात आला; मात्र खट्याळ भूमिका साकारण्यासाठी त्या खूपच मॅच्युअर होत्या. पुढे मुमताज यांना चित्रपटाची ऑफर देण्यात आली. त्यांनी दुप्पट मानधनाची मागणी केली. निर्मात्यांनी त्यांना नकार दिला. अनेक अभिनेत्री ही भूमिका नाकारत असल्याचे धर्मेंद्र यांना समजले, तेव्हा त्यांनी दिग्दर्शक रमेश सिप्पी यांना विचारले, “तुम्ही हेमा यांना कास्ट का करत नाही?” त्यानंतर हेमांना चित्रपटासाठी साइन करण्यात आले.

पुरुषप्रधान इंडस्ट्रीत हेमा यांनी सीता आणि गीता बनून एकट्यानेच चित्रपटाची धुरा सांभाळली आणि धर्मेंद्र, संजीव कुमार चित्रपटात फक्त साइड कॅरेक्टर बनून राहिले. हेमा मालिनी यांना स्टारडम मिळाले आणि त्यासोबतच सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचा फिल्मफेअर पुरस्कारही मिळाला.

लक्स साबणाच्या जाहिरातीत हेमाला फिल्मफेअर जिंकल्याबद्दल शुभेच्छा देण्यात आल्या होत्या.
हेमा यांनी पुढे दोस्त, गोरा और काला, गरम मसाला, दुल्हन यांसारखे अनेक चित्रपट दिले. या काळात त्यांनी धर्मेंद्र यांच्यासोबतही लागोपाठ अनेक चित्रपट दिले.

चाहत्यांना हेमा मालिनी आणि धर्मेंद्र यांना एकत्र पाहायचे होते, पण हेमा यांच्या कुटुंबीयांना ही गोष्ट खटकत होती. धर्मेंद्र विवाहित होते आणि हेमा यांना त्यांच्याशी लग्न करायचे होते. कुटुंबीयांनी सांगूनही हेमा धर्मेंद्र यांच्यापासून दूर होण्यास तयार झाल्या नाहीत, तेव्हा कुटुंबीयांनी त्यांच्यावर बंधने घालण्यास सुरुवात केली. हेमा धर्मेंद्र यांच्यासोबत शूटिंग करत असत, तेव्हा कुटुंबातील सदस्य त्यांच्यासोबत जात असत.

ड्रीम गर्ल चित्रपटातील गाण्यात धर्मेंद्र आणि हेमा.
शोलेच्या चित्रीकरणादरम्यानही हेच सुरू झाले, पण धर्मेंद्र यांच्यासाठी ही तोट्याची बाब होती. खरं तर, त्यावेळी संजीव कुमार यांनाही हेमा आवडत होत्या. त्यांनी एकदा लग्नाचा प्रस्तावही पाठवला होता, मात्र हेमा यांनी तो नाकारला.

‘सीता और गीता’ चित्रपटातील गाण्यात हेमा मालिनी आणि संजीव कुमार.
‘शोले’ चित्रपट बनायला सुरुवात झाली, तेव्हा धर्मेंद्र या गोष्टीवर अडून बसले की ते वीरूची नव्हे, तर ठाकूरची भूमिका साकारतील, जी संजीव कुमार यांना दिली जात होती. अशा वेळी रमेश सिप्पी यांनी धर्मेंद्र यांना असे सांगून त्यांची समजूत काढली की वीरूच्या बसंतीची भूमिका करणाऱ्या हेमा यांच्यासोबत रोमँटिक दृश्ये आहेत; पण ठाकूरची भूमिका स्वीकारली, तर ही संधी हातातून निघून जाईल. धर्मेंद्र यांनी लगेच होकार दिला; मात्र सेटवर हेमा यांच्या कुटुंबीयांची देखरेख त्यांच्या प्रणयात अडथळा ठरत होती. पण धर्मेंद्र यांच्याकडे यावरही उपाय होता. त्यांनी कॅमेरामनला लाच दिली की रोमँटिक दृश्ये चित्रित करताना त्याने वारंवार काही ना काही कारणे सांगून ‘कट’ म्हणावे, जेणेकरून शूटिंगच्या बहाण्याने ते हेमा यांना धरून उभे राहू शकतील.


‘शोले’मधील गाण्याची झलक.
असंच ‘चरस’ चित्रपटाच्या सेटवरही घडलं. धर्मेंद्र-हेमा यांना प्रवासासाठी एक कार देण्यात आली होती. दोघेही मागच्या सीटवर एकत्र बसायचे; मात्र हेमा यांच्या वडिलांना याची कुणकुण लागताच ते हेमासोबत प्रवास करू लागले आणि दोघांच्या मध्येच बसतील, याची पूर्ण काळजी घेत असत.
एका बाजूला कुटुंबाचा दबाव होता, तर दुसरीकडे धर्मेंद्र यांची पत्नी प्रकाश कौर त्यांना घटस्फोट देऊ इच्छित नव्हत्या. अशा परिस्थितीत हेमालाही कुटुंबापुढे झुकावे लागले. त्याच काळात जितेंद्र यांनी ‘दुल्हन’ चित्रपटाच्या सेटवर हेमा मालिनी यांना लग्नाची मागणी घातली. कुटुंबाला ही बातमी कळताच त्यांनी साखरपुड्यापर्यंतची तयारी केली. चेन्नईमध्ये हा समारंभ होणार होता. धर्मेंद्र यांना याची खबर मिळताच, समारंभाच्या आदल्या रात्री त्यांनी रात्रभर ट्रंक कॉल करून हेमाला समजावले की, ते प्रकाशाला सोडू शकत नसले तरी आयुष्यभर तिची साथ देतील. हेमालाही धर्मेंद्र यांच्याशीच लग्न करायचे होते. त्यामुळे धर्मेंद्र समारंभाच्या अगदी आधी जितेंद्र यांची प्रेयसी शोभा हिला घेऊन चेन्नईला पोहोचले आणि हे लग्न मोडले.
हेमा आणि धर्मेंद्र यांच्या प्रेमापुढे कुटुंबानेही अखेर हार मानली. दोघांनी १९८० मध्ये इस्लाम धर्म स्वीकारून लग्न केले. त्यांना ईशा आणि अहाना या दोन मुली झाल्या.




हेमा मालिनी स्टार होत्या, मात्र याच स्टारडममुळे त्यांना एक मोठे वैयक्तिक नुकसानही सहन करावे लागले.
19 जुलै 1978 ची गोष्ट आहे,
हेमा मालिनींचे वडील घराबाहेर फेरफटका मारत होते, तेवढ्यात एक व्यक्ती त्यांच्याजवळ आली आणि म्हणाली— मी हेमा मालिनींचा चाहता आहे, त्यांना भेटण्यासाठी पाकिस्तानहून इथे आलो आहे.
हेमा त्या दिवशी घरी नव्हत्या. त्यांच्या वडिलांनी उत्तर दिले— हेमा यांना भेटणे शक्य नाही, तुम्ही पुन्हा कधीतरी या.
आजूबाजूच्या लोकांशी बोलल्यानंतर समजले की, ती व्यक्ती गेल्या अनेक दिवसांपासून त्यांच्या घराबाहेर घिरट्या घालत होती. एक-दोन वेळा जबरदस्तीने त्यांच्या घरात घुसण्याचा प्रयत्न केल्याने पोलिसांनी त्याला पकडलेही होते.

वडील व्हीएसआर चक्रवर्ती यांच्यासोबत हेमा मालिनी यांचे छायाचित्र.
दुसऱ्या दिवशी हेमा घरी परतल्या, मात्र वडील त्यांना ही गोष्ट सांगू शकले नाहीत. सर्वांनी रात्री जेवण केले आणि झोपण्यासाठी आपापल्या खोलीत गेले. रात्रीचे साधारण १ वाजले होते, तेव्हा घराच्या मागील बाजूच्या स्वयंपाकघरातून मोलकरणीच्या किंचाळण्याचा आवाज ऐकू आला. सर्वजण घाबरून खाली पोहोचले, तर तोच माणूस मोलकरणीच्या गळ्याला रामपुरी चाकू लावून उभा होता. घरच्यांच्या अंगावर काटा आला.
हेमा पोहोचताच तो इसम त्यांच्याकडे एकटक पाहू लागला आणि त्याच्या हातातून चाकू खाली पडला. घरातील नोकरांनी त्याला पकडले. तेवढ्यात हेमा यांचे वडील पोलिसांना कळवण्यासाठी दिवाणखान्याकडे जाऊ लागले; मात्र काही पावले चालताच ते जमिनीवर धाडकन कोसळले. या गोंधळात नोकरांनी त्या इसमाला सोडून दिले आणि तो पळून गेला. तातडीने डॉक्टरांना बोलावण्यात आले. प्राथमिक तपासणीनंतरच डॉक्टरांनी हेमा यांच्या वडिलांना मृत घोषित केले. त्यांना हृदयविकाराचा झटका आला होता.
या मोठ्या दुःखानंतरही हेमा यांनी पूर्ण निष्ठेने आपल्या करिअरवर लक्ष केंद्रित केले. याचदरम्यान राज कपूर यांनी हेमा मालिनी यांना सत्यम शिवम सुंदरम या चित्रपटाची ऑफर दिली. राज कपूर यांनी त्यांना सांगितले, ‘तू नकार देशील हे मला माहीत आहे; तरीही मला वाटते की तू हा चित्रपट करावा.’
सुरुवातीला हेमा यांना काहीच समजले नाही; मात्र जेव्हा त्यांनी पटकथा ऐकली आणि त्यातील बोल्ड भूमिका व दृश्यांबद्दल जाणून घेतले, तेव्हा त्यांनी खरोखरच नकार दिला. त्यांच्यानंतर ही भूमिका झीनत अमान यांना देण्यात आली.
1980 मध्ये त्यांनी धर्मेंद्रशी लग्न केले, तेव्हा त्यांना नायकाच्या आईच्या भूमिका दिल्या जाऊ लागल्या. काही चित्रपटांनंतर हेमा यांनी अशा प्रकारच्या भूमिका करण्यास स्पष्ट नकार दिला आणि क्रांती, नसीब, सत्ते पे सत्ता यांसारख्या चित्रपटांमध्ये प्रमुख अभिनेत्री म्हणून काम केले.
90च्या दशकाच्या सुरुवातीला हेमा मालिनी यांनी निर्मितीच्या माध्यमातून आपल्या कारकिर्दीचा दुसरा टप्पा सुरू केला. त्यांनी आपल्या निर्मितीतील पहिला चित्रपट दिल आशना है बनवला, ज्यातून टीव्ही अभिनेता असलेल्या शाहरुख खानने बॉलिवूडमध्ये पदार्पण केले. खरं तर, हेमा एका नायकाच्या शोधात होत्या. त्याच वेळी त्यांनी शाहरुख खानचा फौजी हा टीव्ही शो पाहिला. पाहताच त्यांनी शाहरुखला चित्रपटात घेण्याचा निर्णय घेतला.
दुसऱ्या दिवशी त्यांनी शाहरुखला फोन करून म्हटले, ‘हॅलो, मी हेमा मालिनी बोलत आहे, मला तुम्हाला चित्रपटात घ्यायचे आहे.’
टीव्ही इंडस्ट्रीत संघर्ष करत असलेला शाहरुख हे एक विनोद समजला आणि त्याने तो फोन दुर्लक्षित केला. मात्र, हेमा मालिनी यांना वारंवार फोन करून त्याला भेटायला बोलवावे लागले. शाहरुख भेटायला आला आणि त्याची चित्रपटासाठी निवड करण्यात आली.



शाहरुखने अनेक प्रसंगी चित्रपटसृष्टीत येण्याचे श्रेय हेमा मालिनी यांना दिले आहे.
याशिवाय हेमा मालिनी यांनी टेल मी ओ खुदा (2011) या चित्रपटाचे दिग्दर्शनही केले. 90च्या दशकाच्या अखेरीपर्यंत हेमा मालिनी यांना सहाय्यक भूमिका दिल्या जाऊ लागल्या. यामध्ये त्यांचा सर्वाधिक चर्चेत राहिलेला चित्रपट बागबान (कल्ट) हा होता, ज्यात त्या अमिताभ बच्चन यांच्यासोबत दिसल्या. त्यानंतर त्यांनी बाबुल, वीर-जारा, लागा चुनरी में दाग, बुड्ढा होगा तेरा बाप यांसारख्या अनेक चित्रपटांमध्ये छोट्या-मोठ्या भूमिका केल्या.
हेमा मालिनी यांनी 2004 मध्ये भारतीय जनता पक्षात प्रवेश करून राजकारणात पाऊल ठेवले. तेव्हापासून त्या राजकारणात सक्रिय आहेत. त्या राज्यसभा खासदार राहिल्या आहेत. 2010 मध्ये त्यांची भाजपच्या सरचिटणीसपदी नियुक्ती करण्यात आली. 2014 मध्ये त्यांनी मथुरा लोकसभा मतदारसंघातून निवडणूक जिंकून राजकारणातील आपली वाटचाल पुढे सुरू ठेवली. त्यानंतर 2019 आणि 2024 मध्येही त्यांनी मथुरेतून निवडणूक जिंकली. अशा प्रकारे त्यांनी मथुरा मतदारसंघातून सलग तीन वेळा विजय मिळवला.