लंडन7 मिनिटांपूर्वी
- कॉपी लिंक
लंडनच्या कू ब्रिजवर एका व्हिंटेज इटालियन कॉफी कार्टबाहेर लांब रांग लागली आहे. धावपटू, पर्यटक आणि श्वानांना फिरायला घेऊन जाणारे, सर्वजण हातात कॉफी घेऊन दिवसाची सुरुवात करू इच्छितात. पण कार्ट चालवणारे अँथनी डकवर्थ यांचे लक्ष ग्राहकांपेक्षा किमतींवर जास्त आहे.
त्यांच्याकडे आइस्ड लाटे 4.5 पाउंड (580 रुपये) मध्ये मिळते. किंमत 5 पाउंड (644 रुपये) पर्यंत पोहोचू नये, अशी त्यांची चिंता आहे. ही चिंता संपूर्ण जागतिक अर्थव्यवस्थेची आहे. आज एका कप कॉफीमध्ये हवामान संकट, व्यापार युद्ध आणि बदलती ग्राहक संस्कृती हे सर्व दिसू लागले आहे. जगातील कॉफी प्रामुख्याने दोन प्रकारच्या बियांवर अवलंबून आहे – अरेबिका आणि रोबस्टा.
अरेबिका ब्राझील, इथिओपिया आणि केनियाच्या थंड डोंगराळ प्रदेशात उगवते, तर कॅफीनयुक्त रोबस्टावर व्हिएतनामचे वर्चस्व आहे. पण गेल्या दोन वर्षांत हवामानामुळे दोन्ही पिकांना मोठे नुकसान झाले आहे. परिणामी, अरेबिका बियांची किंमत सरासरी 1.2 डॉलर प्रति पाउंडवरून 4 डॉलर (384 रुपये) च्या वर गेली आहे. कॉफी उद्योगातील दिग्गज गुइसेप्पे लावाज्जा यांचे मत आहे की, लवकरच दिलासा मिळण्याची शक्यता नाही.
या दरम्यान, अमेरिकेच्या शुल्कांनी संकट आणखी वाढवले. ट्रम्प प्रशासनाने व्हिएतनामवर ४६%, इंडोनेशियावर ३२% आणि ब्राझीलवर ५०% पर्यंत शुल्क लावले. अमेरिकेत दळलेल्या कॉफीची किंमत १७% आणि इन्स्टंट कॉफी २५% पर्यंत महाग झाली. शेवटी वाढत्या नाराजीनंतर कॉफीला शुल्कातून सवलत द्यावी लागली. पण संकट इथेच संपले नाही. लाल समुद्रातील हुथी हल्ल्यांमुळे व्हिएतनाममधून युरोपला जाणारी जहाजे आता आफ्रिकेचा लांबचा फेरा मारत आहेत. प्रवास ४,००० मैलांनी वाढला. त्याशिवाय युरोपच्या नवीन नियमांनुसार कॉफी उत्पादक शेतकऱ्यांना हे सिद्ध करावे लागेल की कॉफी जंगले तोडून पिकवली गेली नाही.
किंमत वाढल्यावरही खरेदी, म्हणूनच दर खाली येत नाहीत
मनोरंजक गोष्ट अशी आहे की, महाग असूनही कॉफीची मागणी कमी झाली नाही. चित्र स्पष्ट आहे की, पुरवठा साखळी संकटात आहे, हवामान बदल आणि भू-राजकारण किमती वाढवत आहेत, पण जगाचे कॉफी प्रेम अविचल आहे. आता कॉफी फक्त पेय नाही, तर एक ‘अनुभव’ बनली आहे. चीनी कंपनी कॉफी डेटा आणि तंत्रज्ञानाच्या जोरावर स्टारबक्सला आव्हान देत आहे, तर ब्रिटनची ग्रेग्स ऑटोमेशनच्या माध्यमातून स्वस्त कॉफी विकून सर्वात मोठी कॉफी विक्रेता बनली आहे.
