6 मिनिटांपूर्वी
- कॉपी लिंक
UNESCO च्या जागतिक वारसा तात्पुरत्या यादीत भारतातील पाच नवीन स्थळांचा समावेश करण्यात आला आहे. यामध्ये मध्य प्रदेशातील उदयगिरी लेणी, बाघ लेणी चित्रकला, चंबळ खोऱ्यातील मंदिर समूह आणि गिन्नौरगड यांचा समावेश आहे. पाचवी नोंद भारत आणि दक्षिण आफ्रिकेशी संबंधित ‘सत्याग्रह स्थळे’ ही आहे.
संस्कृती मंत्रालयाच्या PIB ने X वर याला देशाच्या वारशासाठी “अभिमानाचा टप्पा” असे म्हटले आहे. या पाच नवीन स्थळांचा समावेश झाल्यानंतर भारताच्या UNESCO तात्पुरत्या यादीत आता 78 स्थळे झाली आहेत.
एखाद्या स्थळाचा प्रथम UNESCO च्या तात्पुरत्या यादीत समावेश केला जातो. त्यानंतरच त्याला पुढे जागतिक वारसा स्थळाचा दर्जा देण्यासाठी विचार केला जाऊ शकतो. त्यामुळे या पाच स्थळांना अद्याप UNESCO च्या जागतिक वारसा स्थळाचा अंतिम दर्जा मिळालेला नाही.
मध्य प्रदेशातील 4 स्थळे
1. उदयगिरी लेणी
याचा विकास चौथ्या शतकाच्या अखेरीस आणि पाचव्या शतकाच्या सुरुवातीला गुप्त काळात झाला.
मध्य प्रदेशातील उदयगिरीच्या टेकड्यांमध्ये खडक कापून तयार केलेले हे धार्मिक संकुल आहे. UNESCO नुसार, याचा विकास मुख्यत्वे चौथ्या शतकाच्या अखेरीस आणि पाचव्या शतकाच्या सुरुवातीला गुप्त काळात झाला. येथे 20 गुहा, मूर्ती, शिलालेख आणि इतर ऐतिहासिक वास्तू आहेत.
2. बाघ गुहा चित्रकला
बाघ लेणी वाळूच्या दगडाच्या एका वेगळ्या खडकाळ संरचनेत कोरलेल्या आहेत.
पश्चिम मध्य प्रदेशातील बाघनी नदीच्या काठावर विंध्य पर्वताच्या दक्षिण उतारावर ९ बौद्ध लेणी आहेत. येथील लेण्यांमध्ये असलेली भित्तिचित्रे विशेष महत्त्वाची आहेत. हा प्रदेश प्रामुख्याने बेसाल्ट खडकांनी बनलेला आहे, तर बाघ लेणी वाळूच्या दगडाच्या एका वेगळ्या खडकाळ संरचनेत कोरलेल्या आहेत.
३. गिन्नौरगड
गिन्नौरगड किल्ला मध्य प्रदेशात स्थित एक ऐतिहासिक गोंड किल्ला आहे.
गिन्नौरगड मध्य भारतातील जुन्या राज गोंड शासकांची प्रमुख किल्लेबंद राजधानी होती. याचाही तात्पुरत्या यादीत समावेश करण्यात आला आहे.
4. चंबळ खोऱ्यातील मंदिर समूह
ही मंदिरे प्रामुख्याने ८व्या ते ११व्या शतकादरम्यान बांधली गेली असून, मध्य भारतातील नागर शैलीतील मंदिर वास्तुकलेचा विकास दर्शवतात.
यामध्ये मध्य प्रदेशातील बटेश्वर, पदावली आणि ककर्मठ येथील मंदिरांचा समावेश आहे.
५वे स्थळ- ‘सत्याग्रहाची स्थळे’
पाचवी नोंद भारत आणि दक्षिण आफ्रिकेची संयुक्त मालिकात्मक आंतरराष्ट्रीय वारसा मालमत्ता आहे. महात्मा गांधींच्या सत्याग्रहाच्या विचाराच्या विकासाचे दर्शन घडवणे हा यामागील उद्देश आहे—दक्षिण आफ्रिकेत त्याची सुरुवात झाल्यापासून भारतात त्याचा प्रयोग, विकास आणि संस्थात्मक रूप धारण होईपर्यंतचा प्रवास यात दाखवला आहे.
UNESCO ची टेंटेटिव्ह यादी म्हणजे काय?
टेंटेटिव्ह यादी म्हणजे संभाव्य/प्रस्तावित वारसा स्थळांची यादी. एखाद्या देशातील अशा ठिकाणांचा यात समावेश केला जातो, ज्यांना तो देश भविष्यात UNESCO च्या जागतिक वारसा यादीत समाविष्ट करण्यासाठी नामांकित करू इच्छितो.
