चर्चेत एआयची गॉडमदर ‘फेई फेई’:आधी रेस्टॉरंटमध्ये नोकरी केली, नंतर ड्रायक्लीनिंगचे दुकानही चालवले

फेई-फेई ली चिनी वंशाच्या अमेरिकन एआय क्षेत्रातील दिग्गज आहेत. चिप कंपनी एएमडीने त्यांचा स्टार्टअप एआयलॅब्स सुमारे ७८ हजार कोटी रुपयांना खरेदी करण्याची घोषणा केली आहे. आज अमेझॉनच्या स्टोअर्स आणि फुलफिलमेंट सेंटर्समध्ये काम करणारे एआय रोबोट गोदामात असलेल्या १० लाख वस्तूंमध्येही सांगितलेली विशिष्ट वस्तू सहज ओळखतात. एआयला वस्तू ओळखण्याची ही क्षमता अमेरिकेतील याच एआय क्षेत्रातील दिग्गज फेई-फेई ली यांच्या ‘इमेजनेट’ या आविष्कारामुळे मिळाली. त्यांनी २००७ मध्ये प्रिन्स्टन विद्यापीठाचे प्राध्यापक काई ली यांच्यासोबत मिळून याचा शोध लावला. त्यांच्या या कामात १६७ देशांतील ४९ हजार कर्मचाऱ्यांनी १६ कोटींपेक्षा जास्त छायाचित्रे वर्गीकृत करून त्यांना लेबल लावले. त्याआधारे एआय वस्तू ओळखायला शिकले. यानंतर त्यांना एआयची गॉडमदर म्हटले जाऊ लागले. चीन सोडून कुटुंबासोबत अमेरिकेत पोहोचलेल्या फेई-फेई ली यांचे सुरुवातीचे जीवन संघर्षमय होते. त्यांचे वडील अमेरिकेत कॅमेरे दुरुस्त करण्याचे काम करत होते. त्यामुळे कौटुंबिक खर्चात मदत करण्यासाठी फेई-फेई अमेरिकेतील एका चिनी रेस्टॉरंटमध्ये काम करू लागल्या. येथे त्यांना एका तासाच्या कामासाठी २ डॉलर मिळत होते. अशाच वेळी प्रिन्स्टन विद्यापीठात महाविद्यालयीन शिक्षणासाठी प्रवेश घेत असताना त्यांच्या आईची प्रकृती बिघडली. कुटुंबाने ड्रायक्लीनिंगचे दुकान सुरू केले आणि ते फेई-फेईच चालवत असत. एका मुलाखतीनुसार, त्यांनी सुमारे ७ वर्षे हे दुकान चालवले. फेई-फेई यांना सुरुवातीपासूनच पुस्तकांची आवड आहे. किशोरवयात त्यांना एरोस्पेस आणि उडत्या तबकड्यांमध्येही खूप रस होता. त्यांची मुले लहान असताना स्क्रीन टाइमबाबत त्या खूप कडक होत्या. एका मुलाला यासाठी अजिबात परवानगी नव्हती, तर दुसऱ्याला आठवड्यातून केवळ एक चित्रपट पाहण्याची मुभा होती. शिक्षणात इतर मुलांपेक्षा पुढे राहिल्या हायस्कूलमध्ये शिकत असताना गणितात त्या इतर मुलांपेक्षा इतक्या पुढे गेल्या होत्या की शाळेकडे त्यांना शिकवण्यासाठी यापेक्षा उच्च पातळीचा कोणताही अभ्यासक्रमच शिल्लक नव्हता. जन्म : 3 जुलै 1976, चीन शिक्षण : अमेरिकेतील कॅलिफोर्निया इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजीमधून पीएचडी कुटुंब : पती- सिल्वियो सावरेसे आणि दोन मुले संपत्ती : सुमारे 15 हजार कोटी रुपये (विविध माध्यमांच्या वृत्तांनुसार) कारकीर्द: विद्यापीठात शिकवण्यापासून एआय लॅबपर्यंत पीएचडीनंतर फेई-फेई यांनी इलिनॉय विद्यापीठ आणि प्रिन्सटन येथे अध्यापन केले. 2007 मध्ये त्यांनी प्रिन्सटनचे प्राध्यापक काई ली यांच्यासोबत ‘इमेजनेट’ तयार केले. याच प्रकल्पाने आजच्या एआयचा पाया घातला. 2013 ते 2018 या काळात त्या स्टॅनफोर्ड एआय लॅबच्या संचालक होत्या. 2024 मध्ये त्यांनी ‘वर्ल्ड लॅब्स’ हे स्टार्टअप सुरू केले. 28 सप्टेंबर रोजी चिप कंपनी एएमडीने ते सुमारे 78 हजार कोटी रुपयांना विकत घेण्याची घोषणा केली आहे. विवाह: पती संगणकशास्त्रज्ञ आणि रोबोटिक्स तज्ज्ञ आहेत फेई-फेई यांनी इटालियन-अमेरिकन वैज्ञानिक सिल्वियो सावरेसे यांच्याशी विवाह केला आहे. सावरेसे हे संगणक वैज्ञानिक आणि रोबोटिक्स तज्ज्ञ आहेत. दोघांनीही अमेरिकेतील कॅलिफोर्निया इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजीमधून पीएच.डी. केली आहे. जेव्हा फेई-फेई स्टॅनफोर्डमध्ये सहायक प्राध्यापक झाल्या, तेव्हा सावरेसे मिशिगन विद्यापीठात होते. त्यामुळे एकत्र राहण्यासाठी सावरेसे यांनी २०१३ मध्ये स्टॅनफोर्डमध्ये प्रवेश घेतला. कुटुंब: आई शिक्षिका आणि वडील संगणक ऑपरेटर होते चीनमधील बीजिंग येथे जन्मलेल्या फेई-फेई यांच्या आई क्वांग यिंग माध्यमिक शाळेत शिक्षिका होत्या आणि वडील एका रासायनिक कारखान्याच्या संगणक विभागात काम करत होते. फेई-फेई १२ वर्षांच्या असतानाच त्यांचे वडील अमेरिकेत गेले. त्यानंतर सुमारे तीन वर्षांनी त्या आणि त्यांची आईही अमेरिकेत आल्या. येथे त्यांचे वडील कॅमेरा दुरुस्तीचे काम करत होते. रंजक: ओपनएआयचे एक संस्थापक त्यांच्या पीएच.डी.चे विद्यार्थी होते ओपनएआयच्या संस्थापक सदस्यांपैकी एक असलेले आंद्रेज कार्पथी, एआय एथिक्स संशोधक टिमनिट गेब्रू आणि ओल्गा रूसाकोवस्की हे त्यांचे विद्यार्थी राहिले आहेत. डिसेंबर 2024 मध्ये त्यांनी सुमारे 25 कोटी रुपयांचा विन फ्यूचर ग्रँड प्राइज जिंकला. ‘इमेजनेट’ तयार केल्याबद्दल फेई-फेई ली यांना हा पुरस्कार देण्यात आला. उपलब्धी : टाइम पर्सन ऑफ द इयर आणि 100 एआयच्या यादीत 2025 मध्ये त्यांना अभियांत्रिकी क्षेत्रातील प्रतिष्ठित ‘क्वीन एलिझाबेथ प्राइज’ मिळाला. किंग चार्ल्स तृतीय यांनी सेंट जेम्स पॅलेसमध्ये हा सन्मान प्रदान केला. टाइम मॅगझिनने ‘आर्किटेक्ट्स ऑफ एआय’ यांना 2025 चा पर्सन ऑफ द इयर म्हणून निवडले. फेई-फेई ली या मुखपृष्ठावर स्थान मिळालेल्या 8 व्यक्तींमध्ये होत्या. विशेष: ज्या मंचावर आइन्स्टाइन यांनी भाषण केले होते, त्याच मंचावरून भाषण दिले त्या नॅशनल अकॅडमी ऑफ इंजिनीअरिंग, नॅशनल अकॅडमी ऑफ मेडिसिन आणि अमेरिकन अकॅडमी ऑफ आर्ट्स अँड सायन्सेसच्या सदस्य राहिल्या आहेत. प्रिन्स्टन येथे त्यांनी 450 हून अधिक लोकांना त्याच मंचावरून संबोधित केले, जिथे 1921 मध्ये अल्बर्ट आइन्स्टाइन यांनी सापेक्षतेचा सिद्धांत समजावून सांगितला होता.



Source link