लोकआस्थेचा महापर्व छठ आजपासून सुरू होत आहे. चार दिवस चालणाऱ्या या पर्वात व्रती भगवान सूर्य आणि छठी मैयाची पूजा-अर्चना करतील. याची सुरुवात नहाय-खायने होईल आणि १६ नोव्हेंबर रोजी उगवत्या सूर्याला अर्घ्य अर्पण केल्यानंतर याची सांगता होईल. देशातील इतर राज्यांतून सुमारे ४० लाख लोक बिहारमध्ये परतल्याचा दावा केला जात आहे. पूजेसाठी राज्यातील सर्व घाट सज्ज झाले आहेत. दरम्यान, छठ पूजेसाठी दिल्लीला यंदा मूनक कालव्याच्या रूपात ११ किलोमीटर लांबीचा भव्य छठ घाट मिळाला आहे. हा घाट कालव्याच्या दोन्ही काठांवर विकसित करण्यात आला आहे. गुरुवारी भाजपाध्यक्ष नितीन नबीन यांनी त्याचे उद्घाटन केले. उत्तर प्रदेशात छठ पूजेच्या निमित्ताने १५ आणि १६ नोव्हेंबर रोजी ऐच्छिक सुट्टी जाहीर करण्यात आली आहे. वाहतुकीशी संबंधित अधिकारी आणि कर्मचाऱ्यांच्या सुट्ट्या रद्द करण्यात आल्या आहेत.
चार दिवस अशा प्रकारे चालेल छठ महापर्व पहिला दिवस: १३ नोव्हेंबरला नहाय-खाय छठ महापर्वाच्या पहिल्या दिवशी नहाय-खायची परंपरा पाळली जाईल. या दिवशी व्रत करणारे सकाळी स्नान करून घर आणि स्वयंपाकघराची स्वच्छता करतील. त्यानंतर शुद्ध आणि सात्त्विक भोजन तयार केले जाईल. परंपरेनुसार या दिवशी दुधी भोपळ्याची भाजी, हरभऱ्याची डाळ आणि भात खाण्याला विशेष महत्त्व आहे. याचबरोबर चार दिवसीय अनुष्ठानाची सुरुवात होईल. दुसरा दिवस: १४ नोव्हेंबरला खरना छठच्या दुसऱ्या दिवशी खरना साजरा केला जाईल. या दिवशी व्रतधारी दिवसभर उपवास करतात. संध्याकाळी पूजा केल्यानंतर गुळाची खीर आणि रोटीचा प्रसाद तयार केला जातो. पूजेनंतर व्रतधारी प्रसाद ग्रहण करतात आणि कुटुंबातील इतर सदस्यांनाही तो वाटला जातो. ख रनानंतर सुमारे ३६ तासांचे निर्जल उपवास सुरू होतो. या काळात व्रतधारी अन्न आणि पाणी दोन्हीचे सेवन करत नाहीत. तिसरा दिवस: १५ नोव्हेंबर रोजी मावळत्या सूर्याला अर्घ्य पर्वाच्या तिसऱ्या दिवशी संध्याकाळचे अर्घ्य दिले जाईल. या दिवशी व्रतधारी कुटुंबातील सदस्यांसह नदी, तलाव आणि इतर जलाशयांच्या किनाऱ्यांवरील घाटांवर पोहोचतील. बांबूच्या सुपात आणि दउरामध्ये फळे, ठेकुआ, नारळ आणि इतर पूजेचे साहित्य सजवले जाईल. संध्याकाळी मावळत्या सूर्याला पाणी आणि दुधाने अर्घ्य देऊन कुटुंबाच्या सुख-समृद्धीसाठी आणि संततीच्या दीर्घायुष्यासाठी प्रार्थना केली जाईल. चौथा दिवस: १६ नोव्हेंबर रोजी उगवत्या सूर्याला अर्घ्य छठ महापर्वाच्या शेवटच्या दिवशी व्रती पहाटे सूर्योदयापूर्वी घाटांवर पोहोचतील. येथे उगवत्या सूर्याला अर्घ्य दिले जाईल. त्यानंतर छठी मैयाची पूजा करून कुटुंबाच्या सुख-समृद्धीसाठी प्रार्थना केली जाईल. पूजा पूर्ण झाल्यानंतर व्रती प्रसाद ग्रहण करून सुमारे ३६ तासांच्या निर्जला उपवासाची सांगता करतील. यासोबतच चार दिवसीय छठ महापर्वाचा समारोप होईल. छठपूजेसाठी घरी परतलेले लोक, छायाचित्रे मध्य प्रदेशाची राजधानी भोपाळमधील छोट्या-मोठ्या ५४ घाटांवर छठपूजेची विशेष व्यवस्था करण्यात आली आहे. हे छायाचित्र मोठ्या तलावातील शीतलदास घाटाचे आहे. ठेकुआ आणि पारंपरिक प्रसादाचे विशेष महत्त्व छठ पूजेत प्रसाद बनवण्यापासून ते पूजेचे साहित्य गोळा करण्यापर्यंत प्रत्येक परंपरेत शुद्धतेची विशेष काळजी घेतली जाते. या सणात ठेकुआ हा सर्वात प्रमुख प्रसाद मानला जातो. तो गव्हाचे पीठ, गूळ आणि तुपापासून तयार केला जातो. याशिवाय केळी, नारळ, ऊस, मोसमी फळे, आले आणि इतर पारंपरिक साहित्यही पूजेत अर्पण केले जाते. प्रसाद ठेवण्यासाठी बांबूपासून बनवलेल्या सूप आणि दउराचा वापर केला जातो. छठ पूजेची आणखी एक खास परंपरा अशी आहे की, यात भव्य मंदिराऐवजी नदी, तलाव आणि जलाशयांच्या काठावर सूर्यदेवाची उपासना केली जाते. श्रद्धाळू कुटुंबासह घाटांवर पोहोचून सामूहिकरीत्या पूजा करतात. यावेळी छठची पारंपरिक गीतेही गायली जातात. छठ पर्व का विशेष आहे? छठ हा लोकश्रद्धा, निसर्ग आणि सूर्योपासनेशी संबंधित सण मानला जातो. या पर्वात सूर्यदेव, जल आणि निसर्गाप्रती कृतज्ञता व्यक्त केली जाते. धार्मिक मान्यतेनुसार छठी मैया संततीचे रक्षण करतात आणि कुटुंबाला सुख-समृद्धीचा आशीर्वाद देतात. याच कारणामुळे या पर्वात मोठ्या संख्येने महिला संततीच्या दीर्घायुष्यासाठी, चांगल्या आरोग्यासाठी आणि कुटुंबाच्या सुख-समृद्धीसाठी कठीण व्रत करतात. छठ पूजेत पवित्रतेची विशेष काळजी छठ पूजेमध्ये पवित्रतेची विशेष काळजी घेतली जाते. प्रसाद बनवण्याचा विषय असो किंवा वैयक्तिक शुद्धतेचा, व्रत करणाऱ्या महिला याची काळजी घेतात. गहू धुण्यापासून ते वाळवण्यापर्यंत त्याची निगराणी केली जाते, जेणेकरून एखादा पक्षीही तो उष्टा करू नये. ज्या गिरणीमध्ये प्रसादासाठीचा गहू दळला जातो, ती आधीच स्वच्छ केली जाते. छठ पूजेदरम्यान येथे केवळ प्रसादासाठीचा गहूच दळण्यासाठी आणला जातो.’ छठ पर्वाचा इतिहासही जाणून घ्या… स्कंद पुराणानुसार, राजा प्रियव्रत (मनूचा पुत्र) यांना कोणतेही अपत्य नव्हते. त्यांनी महर्षी कश्यप यांच्याकडे वरदान मागितले. ऋषींच्या यज्ञामुळे त्यांना एक मुलगा झाला; परंतु त्याच्यात प्राण नव्हते. यामुळे दुःखी झालेला राजा-राणी आत्महत्या करण्याचा विचार करू लागले. तेवढ्यात एक देवी प्रकट झाली. ती म्हणाली- मी उषेची ज्येष्ठ बहीण षष्ठी देवी आहे. मुलांचे रक्षण करणे ही माझी जबाबदारी आहे. जर तुम्ही माझ्या विधीनुसार पूजा केलीत, तर तुम्हाला संततीसुख मिळेल. राजा-राणीने देवीची पूजा केली आणि मुलाचा जन्म झाला. तेव्हापासून या पूजेची सुरुवात झाली. दरम्यान, बिहार पर्यटन विभागाच्या अधिकृत संकेतस्थळानुसार, हा सण मुळात सूर्याची उपासना आणि संततीच्या रक्षणाशी संबंधित आहे. बिहार सरकारच्या १९७० च्या गॅझेटियरनुसार, हा सण कार्तिक महिन्याच्या शुक्ल पक्षातील षष्ठी आणि सप्तमी तिथीला साजरा केला जातो. त्यानुसार, सूर्याला कुष्ठरोगाच्या उपचाराचे देवता मानले जाते आणि सूर्य हे प्रत्यक्ष देवता आहेत. अशा वेळी लोक गंगेत स्नान करून सूर्याला अर्घ्य देतात आणि उत्तम आरोग्यासाठी प्रार्थना करतात. ऋग्वेदात असे लिहिले आहे की सूर्य आणि त्याच्या किरणांची आराधना केल्याने शरीर आणि मन दोन्ही शुद्ध होतात.
Source link
छठ महापर्व आजपासून, दावा- 40 लाख लोक बिहारला परतले:दिल्लीमध्ये 11 किमी लांबीचा घाट, यूपीमध्ये 15 आणि 16 नोव्हेंबरला सुट्टी
