अमरावती जिल्ह्यातील मेळघाट क्षेत्राच्या कुशीत, मध्य प्रदेशाच्या सीमेवर वसलेले कोकमार हे गाव भौगोलिकदृष्ट्या दुर्गम असले, तरी येथील माणसांच्या मनातील एकोपा आणि संस्कृतीवरील प्रेम आजही टिकून आहे. महाराष्ट्राच्या सीमाभागातील या गावात आधुनिक सुविधांचा अभाव जाणवत असला, तरी सण-उत्सवांच्या माध्यमातून गावकरी एकत्र येऊन आनंद आणि उत्साहाचे वातावरण निर्माण करतात. ‘एक गाव, एक गणपती आणि एक गाव, एक नवदुर्गा’ या संकल्पनेतून गावकऱ्यांनी एकजुटीचा आदर्श निर्माण केला आहे. गावाची लोकसंख्या अवघी ३९१ असून गावात एकूण ६७ घरे आहेत. लहानशी वस्ती असलेल्या या गावात गणेशोत्सव आणि नवरात्रोत्सव हे केवळ धार्मिक कार्यक्रम नसून गावकऱ्यांना एकत्र आणणारे सामाजिक सोहळे आहेत. ‘एक गाव, एक गणपती’ आणि ‘एक गाव, एक नवदुर्गा’ या संकल्पनेनुसार गावपंचायतीच्या नियमांचे पालन करून उत्सव साजरे केले जातात. सामूहिक निर्णय, परस्पर सहकार्य आणि गावाच्या नियमांप्रती असलेली बांधिलकी यांमुळे गावातील सामाजिक सलोखा टिकून राहण्यास मदत होते. कोकमार गावासमोर सर्वांत मोठे आव्हान म्हणजे दळणवळणाच्या सुविधांचा अभाव. गाव बाजारपेठेपासून सुमारे १०० किलोमीटर दूर असल्याचे सांगितले जाते. रस्त्यांच्या अपुऱ्या सुविधांमुळे नागरिकांना दैनंदिन गरजा पूर्ण करताना अनेक अडचणींचा सामना करावा लागतो. आरोग्यसेवा, शिक्षण, बाजारपेठ, शासकीय कामकाज आणि इतर आवश्यक सुविधांपर्यंत पोहोचण्यासाठी अशा दुर्गम भागातील नागरिकांना विशेष प्रयत्न करावे लागतात. धार्मिक उत्सवांच्या माध्यमातून गावातील नागरिक एकत्र येतात आणि सामाजिक बांधिलकी जपतात. आज अनेक ठिकाणी उत्सवांच्या आयोजनात स्पर्धा आणि दिखाव्याला महत्त्व दिले जात असताना, सहभागातून उत्सव साजरे करण्याची परंपरा लक्ष वेधून घेते. विकासाच्या प्रतीक्षेत कोकमार कोकमार गावाची ओळख केवळ दुर्गम गाव अशी नसून, प्रतिकूल परिस्थितीतही आपली संस्कृती आणि एकजूट जपणारे गाव अशी आहे. मात्र, गावकऱ्यांच्या या जिद्दीबरोबरच त्यांना मूलभूत सुविधांची उपलब्धता होणेही तितकेच आवश्यक आहे. मोबाईल नेटवर्क, दर्जेदार रस्ते, आरोग्यसेवा, दळणवळण आणि इतर मूलभूत सुविधांच्या उपलब्धतेसाठी संबंधित प्रशासनाने लक्ष द्यावे. नेटवर्क नाही, तरी संस्कृतीशी नाळ कायम आजच्या डिजिटल युगात मोबाईल नेटवर्क आणि इंटरनेट या दैनंदिन जीवनातील महत्त्वाच्या गरजा बनल्या आहेत. मात्र, कोकमार गावात कोणत्याही प्रकारची मोबाईल नेटवर्क सेवा उपलब्ध नसल्याने नागरिकांना संवाद आणि संपर्कासाठी अडचणींचा सामना करावा लागतो. तरीही या अडचणींमुळे गावातील सामाजिक आणि सांस्कृतिक जीवन थांबलेले नाही. गावकरी एकत्र येऊन सण-उत्सव साजरे करतात. आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या सुविधा मर्यादित असल्या, तरी परंपरेची ओढ आणि सामूहिक सहभागाची भावना गावातील उत्सवांना वेगळी ओळख मिळवून देते.
Source link
ना नेटवर्क, ना रस्त्यांच्या पुरेशा सुविधा; तरी एकजुटीचा उत्सव:मेळघाटातील सीमेवर कोकमार गावात ‘एक गाव, एक नवदुर्गा’
