महाराष्ट्राचे स्वतंत्र रसायन धोरण लवकरच:पालघरमध्ये 5,000 एकरांपर्यंत रसायन पार्क उभारण्याची तयारी

महाराष्ट्रातील रसायन उद्योगाला जागतिक स्तरावर अधिक सक्षम बनवण्यासाठी राज्य सरकारने स्वतंत्र रसायन धोरण तयार करण्याची प्रक्रिया अंतिम टप्प्यात आणली आहे. नोव्हेंबरच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत हे धोरण पूर्ण करण्याचे नियोजन असून, वाढवण बंदराच्या परिसरात पालघर येथे 2,500 ते 5,000 एकरांपर्यंत जमीन उपलब्ध करून भव्य रसायन पार्क उभारण्याचाही सरकारचा मानस आहे. या माध्यमातून राज्यात मोठ्या प्रमाणावर औद्योगिक गुंतवणूक आकर्षित करणे, रोजगारनिर्मिती वाढवणे आणि जागतिक पुरवठा साखळीत महाराष्ट्राचे स्थान अधिक मजबूत करणे यावर भर दिला जाणार आहे. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी मुंबईत आयोजित ‘India Chem 2026’ च्या उद्घाटनप्रसंगी ही माहिती दिली. केंद्रीय मंत्री जे. पी. नड्डा यांच्या हस्ते आणि मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या प्रमुख उपस्थितीत या कार्यक्रमाचे उद्घाटन झाले. देशाच्या रसायन उद्योगाच्या विकासात महाराष्ट्राचे योगदान महत्त्वाचे असून, राज्यातील औद्योगिक परिसंस्था, बंदरांची उपलब्धता आणि विविध क्षेत्रांमध्ये विकसित झालेले उद्योग यामुळे गुंतवणुकीच्या मोठ्या संधी निर्माण झाल्या आहेत. या संधींचा लाभ घेण्यासाठी स्वतंत्र धोरणाच्या माध्यमातून उद्योगांना अधिक अनुकूल वातावरण उपलब्ध करून देण्याचा सरकारचा प्रयत्न असल्याचे फडणवीस यांनी स्पष्ट केले. देशाच्या रसायन क्षेत्रात महाराष्ट्राचा मोठा वाटा महाराष्ट्रात सुमारे 3,600 रसायन उद्योग कार्यरत असून, देशाच्या रसायन क्षेत्रातील सकल मूल्यवर्धनात राज्याचा सुमारे 19 टक्के, तर निर्यातीत 17 टक्के वाटा आहे. पेट्रोकेमिकल्स, विशेष रसायने, कृषी रसायने आणि औषधनिर्मिती यांसारख्या क्षेत्रांमध्ये राज्याने मजबूत औद्योगिक पायाभूत व्यवस्था निर्माण केली आहे. त्यामुळे महाराष्ट्र देशातील प्रमुख रसायन उत्पादन आणि निर्यात केंद्रांपैकी एक म्हणून पुढे येत आहे. रसायन उद्योगाचा विस्तार केवळ उत्पादनापुरता मर्यादित नसून, त्याचा संबंध औषधनिर्मिती, कृषी, इलेक्ट्रॉनिक्स, ऊर्जा आणि विविध उत्पादन उद्योगांशी आहे. या क्षेत्रांतील परस्परावलंबन लक्षात घेऊन आगामी काळात गुंतवणुकीला चालना देण्याची गरज आहे. स्वतंत्र रसायन धोरण तयार करताना उद्योगांच्या गरजा, भविष्यातील तंत्रज्ञान, गुंतवणूकदारांना आवश्यक असलेल्या सुविधा आणि उद्योगवाढीसाठी पोषक वातावरण या बाबींना प्राधान्य दिले जाणार असल्याचे मुख्यमंत्र्यांनी सांगितले. वाढवण बंदर परिसरात भव्य रसायन पार्क उभारण्याचे नियोजन राज्यातील रसायन उद्योगाच्या विस्तारासाठी पालघर जिल्ह्यातील वाढवण बंदर परिसर महत्त्वाचा ठरण्याची शक्यता आहे. या ठिकाणी 2,500 ते 5,000 एकर जमीन संपादित करून मोठ्या प्रमाणावर रसायन पार्क उभारण्याचा सरकारचा विचार आहे. बंदराशी जवळीक असल्यामुळे कच्च्या मालाची वाहतूक, तयार उत्पादनांची निर्यात आणि औद्योगिक पुरवठा साखळी अधिक कार्यक्षम करण्यास मदत होऊ शकते. या प्रस्तावित प्रकल्पामुळे विविध रसायन उद्योगांना एकाच औद्योगिक परिसरात आवश्यक पायाभूत सुविधा उपलब्ध करून देण्याची संधी निर्माण होईल. उद्योगांसाठी जमीन, वाहतूक, लॉजिस्टिक्स आणि संबंधित सुविधांचे नियोजन प्रभावीपणे करता आल्यास मोठ्या गुंतवणुकीला चालना मिळू शकते. मात्र, या रसायन पार्कसाठी जमीन संपादन आणि प्रत्यक्ष उभारणीची प्रक्रिया पुढील टप्प्यांत निश्चित होणार आहे. बल्क ड्रग पार्कमधून औषधनिर्मिती क्षेत्राला बळ औषधनिर्मिती क्षेत्रात भारताचे जागतिक स्थान अधिक मजबूत करण्यासाठी महाराष्ट्रात बल्क ड्रग पार्क उभारण्याच्या दिशेनेही प्रयत्न सुरू आहेत. औषधनिर्मितीसाठी आवश्यक असलेल्या मूलभूत घटकांचे उत्पादन, पुरवठा आणि संबंधित उद्योगांना प्रोत्साहन देणारी औद्योगिक परिसंस्था निर्माण करणे हा या प्रयत्नांचा प्रमुख उद्देश आहे. औषधनिर्मिती क्षेत्रात आवश्यक कच्च्या मालाची उपलब्धता आणि देशांतर्गत उत्पादन क्षमता वाढल्यास उद्योगांना मदत होऊ शकते. तसेच जेनेरिक औषधांच्या उत्पादनात भारताची जागतिक बाजारपेठेतील भूमिका अधिक बळकट करण्यासाठी अशा औद्योगिक सुविधांचा उपयोग होऊ शकतो. या क्षेत्रात गुंतवणूक आकर्षित करून उत्पादनवाढ आणि रोजगारनिर्मितीला चालना देण्याचे उद्दिष्ट राज्य सरकारने ठेवले आहे. तळोजा ते बुटीबोरीपर्यंत रसायन उद्योगाचे जाळे महाराष्ट्रात विविध औद्योगिक पट्ट्यांमध्ये रसायन उद्योग विकसित झाले असून, प्रत्येक भागात वेगवेगळ्या प्रकारच्या उत्पादनांना चालना मिळाली आहे. तळोजा आणि नवी मुंबई परिसरात विशेष रसायने, पॉलिमर्स आणि औद्योगिक रसायनांशी संबंधित उद्योग कार्यरत आहेत. तारापूर आणि पालघर परिसरात रासायनिक प्रक्रिया, औषधनिर्मिती आणि रंगद्रव्ये क्षेत्रातील उद्योगांची उपस्थिती आहे. पाताळगंगा आणि रोहा येथे पेट्रोकेमिकल्स व सेंद्रिय रसायनांशी संबंधित उद्योग विकसित झाले आहेत. कोकणातील लोटे परशुराम आणि पुणे जिल्ह्यातील कुरकुंभ येथेही रसायन उद्योगाची मजबूत औद्योगिक साखळी निर्माण झाली आहे. विदर्भातील बुटीबोरी परिसर औद्योगिक विकासाच्या दृष्टीने महत्त्वाचा ठरत आहे. या औद्योगिक केंद्रांमुळे राज्यात उत्पादन, प्रक्रिया, कच्च्या मालाचा पुरवठा आणि संबंधित सेवा यांचे व्यापक जाळे तयार झाले आहे. या विद्यमान क्षमतेचा उपयोग करून नवीन गुंतवणूक आकर्षित करणे आणि प्रादेशिक औद्योगिक विकासाला गती देणे, हे आगामी धोरणासमोरील महत्त्वाचे उद्दिष्ट असेल. कोल गॅसिफिकेशनसह नव्या तंत्रज्ञानातील संधी पारंपरिक रसायन उद्योगांबरोबरच नव्या तंत्रज्ञानावर आधारित क्षेत्रांमध्येही महाराष्ट्रात गुंतवणुकीच्या संधी उपलब्ध होत आहेत. कोल गॅसिफिकेशनचे 5 महत्त्वपूर्ण प्रकल्प प्रगत टप्प्यात असल्याची माहिती मुख्यमंत्र्यांनी दिली. या तंत्रज्ञानाशी संबंधित औद्योगिक विकासामुळे रसायन उत्पादनाच्या नव्या संधी निर्माण होऊ शकतात. याशिवाय बॅटरी तंत्रज्ञान, इलेक्ट्रॉनिक्स आणि या क्षेत्रांना आवश्यक असलेल्या विशेष रसायनांमध्ये गुंतवणुकीची मोठी क्षमता आहे. जागतिक स्तरावर उत्पादन आणि पुरवठा साखळ्यांमध्ये बदल होत असताना भारताकडे पर्यायी उत्पादन केंद्र म्हणून पाहिले जात आहे. अशा परिस्थितीत महाराष्ट्राने पायाभूत सुविधा, उद्योगस्नेही धोरण आणि तंत्रज्ञानाधारित गुंतवणुकीच्या माध्यमातून या संधींचा लाभ घ्यावा, यावर सरकारचा भर आहे. ‘मैत्री’ आणि ‘इन्व्हेस्ट महाराष्ट्र’मधून उद्योगांना मदत उद्योग सुरू करताना आवश्यक परवानग्या, विविध विभागांशी समन्वय आणि प्रशासकीय प्रक्रिया सुलभ असणे महत्त्वाचे असते. गुंतवणूकदारांना या प्रक्रियेत मदत करण्यासाठी राज्य सरकार ‘मैत्री’ एकल खिडकी प्रणाली आणि ‘इन्व्हेस्ट महाराष्ट्र’च्या माध्यमातून उद्योगस्नेही व्यवस्था अधिक सक्षम करत आहे. गुंतवणूकदारांना आवश्यक सेवा आणि परवानग्या सुलभपणे उपलब्ध करून देणे, तसेच उद्योगांच्या विस्तारासाठी पोषक वातावरण निर्माण करणे, हा या व्यवस्थेचा उद्देश आहे. स्वतंत्र रसायन धोरणाच्या माध्यमातून उद्योगांना भेडसावणाऱ्या अडचणी लक्षात घेऊन आवश्यक उपाययोजना करण्याची अपेक्षा आहे. विशेषतः मोठ्या औद्योगिक प्रकल्पांना आकर्षित करण्यासाठी धोरणात्मक स्पष्टता आणि प्रशासकीय सुलभता महत्त्वाची ठरणार आहे. 3 लाख रोजगार; रोजगार दुप्पट करण्याचे उद्दिष्ट सध्या महाराष्ट्रातील रसायन उद्योगातून सुमारे 3 लाख रोजगार निर्माण होत असल्याचे मुख्यमंत्र्यांनी सांगितले. योग्य धोरणे, नव्या औद्योगिक सुविधा आणि वाढती गुंतवणूक यांच्या मदतीने या क्षेत्रातील रोजगार दुप्पट करण्याची आणि गुंतवणूक तिप्पट करण्याची क्षमता राज्यात असल्याचा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला. रसायन उद्योगाचा विस्तार झाल्यास थेट औद्योगिक रोजगाराबरोबरच वाहतूक, लॉजिस्टिक्स, देखभाल, तांत्रिक सेवा आणि संबंधित पुरवठादारांनाही संधी मिळू शकतात. त्यामुळे या क्षेत्रातील वाढीचा परिणाम विविध उद्योगांवर होण्याची शक्यता आहे. नव्या प्रकल्पांसाठी कुशल मनुष्यबळाची मागणी वाढल्यास प्रशिक्षण आणि तांत्रिक कौशल्यविकासालाही महत्त्व प्राप्त होईल. 2030 पर्यंत 1 ट्रिलियन डॉलर अर्थव्यवस्थेचे लक्ष्य महाराष्ट्राची अर्थव्यवस्था 2030 पर्यंत 1 ट्रिलियन डॉलरपर्यंत नेण्याचे उद्दिष्ट राज्य सरकारने ठेवले आहे. हे लक्ष्य साध्य करण्यासाठी उत्पादन क्षेत्र, निर्यात, पायाभूत सुविधा आणि मोठ्या औद्योगिक गुंतवणुकीला महत्त्व राहणार आहे. रसायन उद्योग हा या प्रक्रियेतील महत्त्वाचा घटक ठरू शकतो, असे फडणवीस यांनी नमूद केले. जागतिक पुरवठा साखळ्यांमध्ये होत असलेल्या बदलांमुळे भारतासमोर नवीन औद्योगिक संधी निर्माण झाल्या आहेत. या पार्श्वभूमीवर महाराष्ट्राने आपल्या विद्यमान औद्योगिक क्षमतेचा विस्तार करून नवीन तंत्रज्ञान, विशेष रसायने आणि औषधनिर्मिती यांसारख्या क्षेत्रांत अधिक गुंतवणूक आकर्षित करण्याचा प्रयत्न सुरू केला आहे. स्वतंत्र रसायन धोरण, प्रस्तावित पालघर रसायन पार्क, बल्क ड्रग पार्क आणि एकल खिडकी प्रणालीच्या बळकटीकरणातून राज्यातील उद्योगवाढीला दिशा देण्याचा सरकारचा प्रयत्न आहे. या योजनांची अंमलबजावणी कितपत प्रभावीपणे होते आणि त्यातून प्रत्यक्ष किती गुंतवणूक व रोजगार निर्माण होतात, यावर या क्षेत्राच्या पुढील विकासाचे चित्र अवलंबून असेल. मान्यवरांची उपस्थिती ‘India Chem 2026’ च्या उद्घाटनप्रसंगी मध्य प्रदेशचे मुख्यमंत्री डॉ. मोहन यादव, ओडिशाचे मुख्यमंत्री मोहन चरण माझी, केंद्रीय राज्यमंत्री अनुप्रिया पटेल, गुजरातचे राज्यमंत्री प्रफुल पानशेरिया उपस्थित होते. याशिवाय फिक्कीच्या राष्ट्रीय पेट्रोकेमिकल्स समितीचे अध्यक्ष, एचएमईएलचे व्यवस्थापकीय संचालक व मुख्य कार्यकारी अधिकारी प्रभ दास, यूपीएलचे अध्यक्ष व समूहाचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी जय श्रॉफ यांच्यासह उद्योग क्षेत्रातील अन्य मान्यवर उपस्थित होते. या कार्यक्रमाच्या माध्यमातून महाराष्ट्रातील रसायन उद्योगाची विद्यमान क्षमता, भविष्यातील गुंतवणुकीच्या संधी आणि औद्योगिक विकासासाठी आवश्यक धोरणात्मक बदल यांवर लक्ष केंद्रित करण्यात आले. स्वतंत्र रसायन धोरण अंतिम झाल्यानंतर राज्यातील उद्योगांना कोणत्या स्वरूपाच्या सुविधा मिळतात आणि प्रस्तावित प्रकल्पांना कशी गती मिळते, याकडे आता उद्योग क्षेत्राचे लक्ष लागले आहे. हेही वाचा …. आंदोलने फोडणारी भाजपची नीच प्रवृत्ती उघडी पडली!:अंबादास दानवे म्हणाले- 500 कोटींचा दावा करणार्‍या भाजपच्या त्या महिलेला तत्काळ अटक करा “मराठा आरक्षण आंदोलक मनोज जरांगे पाटील यांनी समोर आणलेली कथित 500 कोटींची ऑडिओ क्लिप ही अत्यंत गंभीर बाब आहे. भाजपच्या मीडिया सेलचे काम पाहणारी एक महिला उघडपणे खासदार डॉ. श्रीकांत शिंदे यांच्यामार्फत 500 कोटी रुपये जरांगेंना पोहोचल्याचा दावा करत आहे. जर राज्यात कायद्याचे राज्य शिल्लक असेल, तर गृहखात्याने सर्वप्रथम या भाजपच्या मीडिया मॅनेजर महिलेवर FIR दाखल करून तिला थेट बेड्या ठोकल्या पाहिजेत. 500 कोटींचा स्रोत काय होता, ते शेतीचे उत्पादन होते, कंपनीचे होते की डोनेशनचे होते आणि ते श्रीकांत शिंदेंकडे कोणी दिले, याचा हिशोब पोलिसांनी जेलमध्ये बसवून घेतला पाहिजे,” अशी आक्रमक मागणी शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) पक्षाचे आमदार अंबादास दानवे यांनी केली आहे. सविस्तर वाचा….



Source link