ग्रामीण भागातील सामान्य स्त्रियांच्या जीवनातील संघर्ष, त्यांच्या मनातील भावविश्व, नात्यांमधील गुंतागुंत आणि सामाजिक विषमतेविरुद्धचा विद्रोह यांचे वास्तववादी चित्रण करणाऱ्या लेखिका सारिका यांच्या ‘लाकडाची देवी’ या कथासंग्रहाचा प्रकाशन सोहळा आणि परिसंवाद उत्साहात पार पडला. स्त्रीजीवनातील दुःख, दैन्य आणि संघर्ष यांच्यासोबतच स्वातंत्र्याची आकांक्षा, जाणीवजागृती आणि बंडखोर वृत्तीचे दर्शन घडवणारा हा कथासंग्रह असल्याचे मत यावेळी साहित्यिक आणि समीक्षकांनी व्यक्त केले. समर्थनगर येथील गांधी भवन येथे शब्दालय प्रकाशन आणि प्रगतिशील लेखक संघ यांच्या संयुक्त विद्यमाने या कार्यक्रमाचे आयोजन करण्यात आले होते. कथाकार व कवयित्री डॉ. ललिता गादगे यांच्या अध्यक्षतेखाली झालेल्या या कार्यक्रमात कथाकार बालाजी सुतार आणि समीक्षक डॉ. रामचंद्र काळुंखे यांनी कथासंग्रहातील आशय, लेखनशैली आणि स्त्रीजीवनाच्या विविध पैलूंवर भाष्य केले. यावेळी लेखिका सारिका यांची उपस्थिती होती. स्त्रीजीवनातील वास्तवाचे प्रभावी चित्रण कथालेखनात तंत्र आणि पात्रांच्या मनोव्यापारांना महत्त्वाचे स्थान असते. लेखिका सारिका यांनी ‘लाकडाची देवी’ या कथासंग्रहात ‘स्ट्रीम ऑफ कॉन्शसनेस’ अर्थात अंतःप्रवाह तंत्राचा प्रभावी वापर करत ग्रामीण भागातील सामान्य, परंतु धैर्यशील स्त्रियांचे वास्तववादी मनोदर्शन घडवले आहे. स्त्री-पुरुष संबंधांमधील गुंतागुंत, सामाजिक विषमतेत भरडल्या जाणाऱ्या स्त्रियांचे जगणे आणि सामान्य स्त्रीच्या आयुष्यातील संघर्ष हे या कथांचे प्रमुख विषय आहेत. या कथांमधील स्त्रीपात्रे केवळ दुःख आणि दैन्य सहन करणारी नाहीत, तर परिस्थितीशी संघर्ष करणारी, स्वतःच्या अस्तित्वाची जाणीव असणारी आणि अन्यायाविरुद्ध आवाज उठवणारी आहेत. त्यांच्या जीवनात दुःख, दैन्य आणि विद्रोह यांचा मिलाफ दिसून येतो. त्यामुळे या पात्रांमधून स्त्रीमनातील अस्वस्थता, आत्मभान आणि स्वतंत्र अस्तित्वाचा शोध प्रभावीपणे व्यक्त होतो. ग्रामीण जीवन, कामगारांचे जगणे, नात्यांमधील ताणतणाव, प्रेम, दुःख आणि स्वातंत्र्याची ओढ अशा विविध विषयांची मांडणी या कथासंग्रहात करण्यात आली आहे. सामान्य स्त्रियांच्या अनुभवांना साहित्याच्या केंद्रस्थानी आणत त्यांच्या जगण्यातील असामान्यत्व अधोरेखित करण्याचा प्रयत्न लेखिकेने केला आहे. ‘स्त्रीजीवनातील फरफट साहित्याने ताकदीने मांडावी’ परिसंवादात बोलताना कथाकार बालाजी सुतार यांनी स्त्रीजीवनातील संघर्ष आणि पुरुषसत्ताक व्यवस्थेचा साहित्याशी असलेला संबंध अधोरेखित केला. जगभरातील स्त्रियांना पुरुषसत्ताक व्यवस्थेच्या विविध स्वरूपांचा सामना करावा लागतो. स्त्रीजीवनातील ही फरफट आणि त्यातून निर्माण होणारे प्रश्न साहित्यामध्ये संपूर्ण ताकदीने प्रतिबिंबित व्हायला हवेत, असे त्यांनी नमूद केले. सारिका यांच्या कथांचे कथानक मराठवाडा किंवा विदर्भातील परिसराशी संबंधित असले, तरी त्यातील स्त्रीपात्रे वैश्विक स्त्रीमानसाचे दर्शन घडवतात. स्थानिक जीवनानुभवांच्या माध्यमातून व्यापक स्त्रीजीवनातील प्रश्न मांडण्याची क्षमता या कथांमध्ये आहे. पुरुषसत्ताक व्यवस्थेचे स्वरूप आणि त्यातून निर्माण होणाऱ्या विसंगतींचा या कथा वेध घेतात, असे मत सुतार यांनी व्यक्त केले. कथा केवळ मनोरंजनाचे साधन नसतात, तर त्या वाचकांना समाजातील विसंगती, जीवनातील लय आणि सौंदर्य यांचा प्रत्यय देतात. साहित्याच्या माध्यमातून समाजातील वास्तव समजून घेण्याची आणि त्याविषयी विचार करण्याची संधी मिळते, असेही त्यांनी स्पष्ट केले. स्त्री-पुरुष संबंधांचे विविध पैलू कथांमधून उलगडले समीक्षक डॉ. रामचंद्र काळुंखे यांनी स्त्री-पुरुष संबंधांचे स्वरूप अत्यंत गुंतागुंतीचे असल्याचे सांगितले. या संबंधांमध्ये सामाजिक परिस्थिती, मानसिकता, भावनिक गुंतवणूक आणि परस्परांतील सत्तासंबंध अशा अनेक घटकांचा प्रभाव असतो. ‘लाकडाची देवी’ या कथासंग्रहातून स्त्री-पुरुष संबंधांचे विविध पैलू समर्थपणे उलगडत असल्याचे त्यांनी नमूद केले. स्त्रीच्या जगण्याकडे केवळ तिच्या वैयक्तिक दुःखाच्या चौकटीतून न पाहता, तिच्या भोवतालची सामाजिक रचना आणि त्या रचनेतून निर्माण होणारे प्रश्न समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. या कथांमधील पात्रे आणि त्यांचे अनुभव वाचकाला स्त्रीजीवनातील गुंतागुंत समजून घेण्यास प्रवृत्त करतात, असा आशय त्यांच्या भाष्यातून व्यक्त झाला. साहित्यिकांच्या उपस्थितीत प्रकाशन सोहळा अन्वर हुसेन यांचे आकर्षक मुखपृष्ठ लाभलेल्या ‘लाकडाची देवी’ या कथासंग्रहाचे प्रकाशन शब्दालय प्रकाशनतर्फे करण्यात आले आहे. १४२ पृष्ठांच्या या पुस्तकातून लेखिका सारिका यांनी सामान्य स्त्रियांच्या जगण्यातील संघर्ष, त्यांची मानसिकता आणि स्वातंत्र्याची आस यांना कथारूप दिले आहे. कार्यक्रमाच्या सुरुवातीला प्रा. समाधान इंगळे यांनी प्रास्ताविक केले. सुनील उबाळे यांनी आभारप्रदर्शन केले, तर संपूर्ण कार्यक्रमाचे सूत्रसंचालन शरयू परळकर यांनी केले. या वेळी कथाकार व कवयित्री डॉ. ललिता गादगे, कथाकार बालाजी सुतार, समीक्षक डॉ. रामचंद्र काळुंखे, लेखिका सारिका आणि सूत्रसंचालक शरयू परळकर यांच्यासह साहित्यप्रेमी उपस्थित होते. ‘लाकडाची देवी’ या कथासंग्रहाच्या प्रकाशनासोबतच झालेल्या परिसंवादातून स्त्रीजीवनाचे वास्तव, साहित्याची सामाजिक भूमिका आणि कथालेखनातील विविध तंत्रे यांवर विचारमंथन झाले. सामान्य स्त्रियांच्या अनुभवांमधून व्यापक सामाजिक वास्तव मांडणाऱ्या या कथासंग्रहाने उपस्थितांचे लक्ष वेधले. हेही वाचा… ‘उलथापालथ व्हायला भूकंप आहे काय? मी भाकितांवर विश्वास ठेवत नाही’:गणेश नाईकांच्या भाकितावर गुलाबराव पाटलांचा टोला राज्यात मोठी राजकीय उलथापालथ होण्याची शक्यता असल्याचे वक्तव्य भाजपचे नेते आणि मंत्री गणेश नाईक यांनी केले होते. त्यांच्या या वक्तव्यावर शिवसेनेचे नेते आणि मंत्री गुलाबराव पाटील यांनी प्रतिक्रिया देताना राजकीय भाकितांवर विश्वास नसल्याचे स्पष्ट केले. ‘उलथापालथ व्हायला काही तो भूकंप आहे काय?’ असा सवाल करत त्यांनी गणेश नाईक यांच्या वक्तव्याला अप्रत्यक्षपणे टोला लगावला. राज्याच्या राजकारणात काय बदल होतील, हे भविष्यात स्पष्ट होईल. मात्र, कोणाच्या भाकितामुळे राजकीय घडामोडी घडतात, असे मला वाटत नसल्याचे पाटील यांनी सांगितले. सविस्तर वाचा…
Source link
सामान्य स्त्रियांच्या जगण्यातील असामान्य संघर्षाचे वास्तववादी चित्रण:सारिका यांच्या ‘लाकडाची देवी’ कथासंग्रहातून स्त्रीमनाचा वेध
