चंद्रपूरमध्ये २० हजार वर्षांपूर्वीच्या प्राण्यांची दुर्मिळ जीवाश्मे सापडली:मानवी शिकारीचे पुरावेही; जागतिक वारसा दिनी मोठा शोध

जागतिक वारसा दिनानिमित्त विदर्भातून एक महत्त्वपूर्ण बातमी समोर आली आहे. चंद्रपूर जिल्ह्यातील धानोरा परिसरात, वर्धा नदीच्या काठी सुमारे २०,००० वर्षांपूर्वीच्या प्राण्यांची दुर्मिळ जीवाश्मे आढळून आली आहेत. यासोबतच पाषाणयुगीन मानवाच्या अवजारांचाही शोध लागला आहे, ज्यामुळे त्या काळातील मानव आणि वन्यजीव यांच्यातील संबंधांवर प्रकाश पडतो. प्रा. सुरेश चोपणे यांनी गेल्या वर्षभरात हे संशोधन केले असून, महाराष्ट्रात प्लेइस्टोसीन काळातील प्राण्यांचे असे जीवाश्म प्रथमच सापडल्याचा त्यांचा दावा आहे.
धानोरा-भोयेगाव पुलाजवळील नदीकाठावर बायसन (गवा), रानडुक्कर (ज्याचे दात सापडले), हरणाची हाडे आणि मानवी हाडांचे काही अवशेष आढळले आहेत. यासोबतच पाषाणयुगीन अवजारेही मिळाली आहेत. ही सर्व जीवाश्मे सध्या “सुरेश चोपणे रॉक म्युझियम”मध्ये जतन करून ठेवण्यात आली आहेत.
प्रा. चोपणे यांच्या मते, ही जीवाश्मे शेवटच्या हिमयुगातील आहेत. त्या काळात मोठ्या प्रमाणावर बर्फ वितळल्याने महापूर आले असावेत. या महापुरांमुळे प्राणी नदीत वाहून गेले आणि गाळात गाडले जाऊन हजारो वर्षांनंतर त्यांचे जीवाश्मात रूपांतर झाले. प्राण्यांच्या जीवाश्मांसोबत पाषाणयुगीन अवजारे आढळल्याने, त्या काळातील मानव या प्राण्यांची शिकार करत होते, हे स्पष्ट होते. यामुळे विदर्भातील प्राचीन मानवी जीवनाचा एक नवा अध्याय उघडला आहे.
चंद्रपूर जिल्ह्याला भूशास्त्रीयदृष्ट्या समृद्ध मानले जाते. येथे विविध कालखंडातील जीवाश्म आढळतात, ज्यात १५० कोटी वर्षांचे स्ट्रोमॅटोलाइट, २० कोटी वर्षांचे वृक्ष जीवाश्म, ६ कोटी वर्षांचे डायनासोर अवशेष आणि २०,००० वर्षांपूर्वीचे हत्ती व इतर प्राण्यांचे जीवाश्म यांचा समावेश आहे. या विविधतेमुळे चंद्रपूरला “नैसर्गिक भूशास्त्रीय संग्रहालय” म्हणून ओळख मिळाली आहे.
पूर्व विदर्भात बेसाल्ट खडकांचे प्रमाण तुलनेने कमी असल्याने, या भागात पृथ्वीच्या वेगवेगळ्या कालखंडातील जीवसृष्टीचे अवशेष मोठ्या प्रमाणावर जतन झाले आहेत. यामुळेच विदर्भाला “भौगोलिक संग्रहालय” असे म्हटले जाते. येथे सुमारे ३०० कोटी वर्षांपूर्वीचे ग्रॅनाईट आणि रूपांतरित खडक आढळतात, जेव्हा पृथ्वीवर जीवन अस्तित्वात नव्हते. सूक्ष्म जीवांच्या रूपात जीवनाची सुरुवात झाली, त्याचे पुरावे स्ट्रोमॅटोलाइट स्वरूपात दिसतात. त्यानंतर दाट जंगलसृष्टी निर्माण झाली, ज्याचे १० कोटी वर्षांपूर्वीचे वृक्षांचे जीवाश्म आजही सापडतात. सुमारे ६ कोटी वर्षांपूर्वी डेक्कन ट्रॅप ज्वालामुखीच्या उद्रेकामुळे लाव्हाचा प्रचंड प्रवाह पसरला आणि त्या आपत्तीत डायनासोरसह अनेक प्रजाती नष्ट झाल्या.



Source link