बेंगळुरू12 मिनिटांपूर्वी
- कॉपी लिंक
अंमलबजावणी संचालनालयाने 4 आणि 5 नोव्हेंबर रोजी क्रिप्टो ट्रेडिंग प्लॅटफॉर्म कॉइन DCX आणि डेल्टा एक्सचेंजच्या बंगळुरूमधील 3 ठिकाणांवर छापे टाकले.
तपासात कायदेशीर परवानगीशिवाय आंतरराष्ट्रीय क्रिप्टो व्यवहार आणि मोठ्या प्रमाणावर FEMA म्हणजेच फॉरेन एक्सचेंज मॅनेजमेंट ॲक्टचे उल्लंघन झाल्याचे पुरावे आढळले आहेत.
FEMA हा देशातील परकीय चलनाचे व्यवहार, सीमापार हस्तांतरण आणि परदेशी गुंतवणुकीचे नियमन करणारा कायदा आहे. भारताचा परकीय चलनसाठा सुरक्षित ठेवणे आणि आंतरराष्ट्रीय व्यापार व देयके सुलभ व पारदर्शक करणे हा त्याचा उद्देश आहे.
परवानगीशिवाय डेरिव्हेटिव्ह ट्रेडिंग केल्याचा आरोप
हा संपूर्ण वाद परदेशी प्लॅटफॉर्मवर बेकायदेशीर पद्धतीने ‘डेरिव्हेटिव्ह ट्रेडिंग’ केल्याचा आणि सरकारी परवानगीशिवाय हजारो कोटी रुपये देशाबाहेर पाठवल्याचा आहे.
सामान्य ट्रेडिंगमध्ये कोणतीही व्यक्ती शेअर किंवा क्रिप्टो कॉइन खरेदी करून त्याची मालक बनते. मात्र डेरिव्हेटिव्ह ट्रेडिंगमध्ये तुम्ही थेट कोणतीही गोष्ट खरेदी करत नाही, तर भविष्यात तिची किंमत वाढेल किंवा घटेल, यावर फक्त पैज लावता.
आरोप आहे की, या दोन्ही भारतीय प्लॅटफॉर्म्सने कोणतीही मंजुरी न घेता आपल्या ग्राहकांना परदेशी क्रिप्टो वेबसाइट्सवर अशा प्रकारची ट्रेडिंग करण्याची सुविधा दिली आणि त्याचा उघडपणे प्रचारही केला.
या संपूर्ण व्यवहारात पैसे देशाबाहेर पाठवण्यासाठी ‘USDT’ नावाच्या स्टेबलकॉइनचा वापर केला जात होता. साधारणपणे एखादी व्यक्ती किंवा कंपनी बँकेमार्फत परदेशात पैसे पाठवते, तेव्हा रिझर्व्ह बँकेची कडक देखरेख असते. या कायदेशीर प्रक्रियेपासून आणि बँकिंग व्यवस्थेच्या नजरेपासून बचाव करण्यासाठी या प्लॅटफॉर्म्सनी USDT चा माध्यम म्हणून वापर केला.
USDT प्रत्यक्षात डिजिटल डॉलरप्रमाणे काम करते, ज्याची किंमत नेहमी एका डॉलरइतकी स्थिर राहते. ब्लॉकचेनच्या माध्यमातून ते डोळ्यांच्या पापण्या लवते न लवते तोच, कोणत्याही बँकेच्या अडथळ्याशिवाय जगाच्या कोणत्याही कोपऱ्यात हस्तांतरित करता येते.
तपासात समोर आले आहे की, कॉइन DCX व्यवसाय खर्च आणि व्यवहार शुल्काचे कारण देत USDTच्या माध्यमातून बायनान्स, कूकॉइन आणि बायबिट यांसारख्या मोठ्या परदेशी क्रिप्टो प्लॅटफॉर्मना शेकडो कोटी रुपये पाठवत होते.
तर डेल्टा एक्सचेंज ग्राहकांच्या व्यवहारांचा मोठा हिस्सा कॉइन DCXच्या माध्यमातून रूट करत होते आणि आपल्या परदेशी भागीदार कंपन्यांनाही रक्कम हस्तांतरित करत होते.
EDच्या मते, अशा प्रकारे कोणताही बँकिंग रेकॉर्ड न ठेवता आणि कर न भरता भारतातून हजारो कोटी रुपये डिजिटल पद्धतीने परदेशात पाठवण्यात आले, जे परकीय चलन कायद्याचे उल्लंघन आहे.
कॉइन डीसीएक्ससारखे प्लॅटफॉर्म क्रिप्टोमध्ये SIP आणि क्रिप्टो कॉइन्सव्यतिरिक्त अमेरिकी कंपन्यांच्या शेअर्समध्ये डेरिव्हेटिव्ह ट्रेडिंगची सुविधाही देतात.
सेबी आणि आरबीआयच्या नियमांचेही उल्लंघन
तपास यंत्रणांच्या चौकशीत समोर आले आहे की, या प्लॅटफॉर्म्सनी केवळ फेमाचेच उल्लंघन केले नाही, तर शेअर बाजार आणि बँकिंगशी संबंधित अनेक मोठ्या नियमांचेही उल्लंघन केले आहे.
या क्रिप्टो कंपन्यांची फिनटेक उत्पादने सेबी कायदा १९९२, सिक्युरिटीज कॉन्ट्रॅक्ट्स कायदा १९५६ आणि आरबीआय कायदा १९३४ मध्ये निर्धारित केलेल्या मानकांच्या विरोधात आढळून आली आहेत.
क्रिप्टो गुंतवणूकदारांचे पैसे अडकू शकतात
या कायदेशीर कचाट्याचा थेट परिणाम सामान्य गुंतवणूकदारांवर होऊ शकतो. जर तपास यंत्रणांनी या प्लॅटफॉर्म्सविरुद्ध कठोर पावले उचलली, त्यांची बँक खाती किंवा क्रिप्टो वॉलेट्स गोठवली, तर तिथे ट्रेडिंग करणाऱ्या सामान्य वापरकर्त्यांचे पैसे दीर्घकाळ अडकू शकतात आणि ते बुडण्याचा धोकाही वाढू शकतो.
