नवी दिल्ली9 मिनिटांपूर्वी
- कॉपी लिंक
बाजारात मिळणाऱ्या दूध, दही आणि पनीरसारख्या दुग्धजन्य पदार्थांच्या पॅकेजिंगवर लवकरच एक नवीन आणि एकसारखे ओळखचिन्ह (लोगो) दिसणार आहे. भारतीय अन्न सुरक्षा आणि मानके प्राधिकरणाने (FSSAI) दूध आणि त्यापासून बनवलेल्या उत्पादनांसाठी एकसमान ओळख लोगो अनिवार्य केला आहे. हा नवीन निळ्या आणि पांढऱ्या रंगाचा लोगो 1 जुलै 2028 पासून सर्व दुग्धजन्य आणि कंपोझिट मिल्क उत्पादनांच्या पॅकेजिंगवर लावणे आवश्यक असेल.
या लोगोमध्ये निळ्या रंगाच्या चौकोनी (ब्लू स्क्वेअर) पार्श्वभूमीवर पांढऱ्या रंगाचा एक थेंब (व्हाइट ड्रॉपलेट) दर्शविला असेल. या उपक्रमाचा मुख्य उद्देश खरेदीच्या वेळी ग्राहकांना अस्सल दुग्धजन्य उत्पादने ओळखणे सोपे करणे आणि सर्व ब्रँडच्या खाद्य लेबलिंगमध्ये एकसारखेपणा आणणे हा आहे.
9 नोव्हेंबर रोजी अधिसूचना जारी, 2020 च्या नियमांमध्ये करण्यात आला बदल
FSSAI ने हा नवीन नियम ‘फूड सेफ्टी अँड स्टँडर्ड्स (लेबलिंग अँड डिस्प्ले) सेकंड अमेंडमेंट रेग्युलेशन्स, 2026’ अंतर्गत लागू केला आहे, जो 9 नोव्हेंबर रोजी अधिकृत राजपत्रात (Gazette) प्रकाशित करण्यात आला आहे. या सुधारणेद्वारे ‘फूड सेफ्टी अँड स्टँडर्ड्स (लेबलिंग अँड डिस्प्ले) रेग्युलेशन्स, 2020’ मध्ये बदल करण्यात आले आहेत.
याची अधिसूचना जारी झाली असली तरी कंपन्या आणि उत्पादकांना त्यांच्या पॅकेजिंगमध्ये हा बदल लागू करण्यासाठी 1 जुलै 2028 पर्यंतची मुदत देण्यात आली आहे. सुधारित नियमांनुसार, दूध, दुग्धजन्य पदार्थ (जसे की दही, पनीर, तूप, लोणी इत्यादी) आणि कंपोझिट मिल्क प्रॉडक्ट्सच्या पॅकेटवर हा प्रमाणित लोगो छापणे अनिवार्य असेल.
नवीन लोगो कसा दिसेल आणि पॅकेटनुसार त्याचा आकार किती असेल?
नवीन ओळखचिन्ह निळ्या रंगाच्या चौकोनी बॉक्समध्ये पांढऱ्या रंगाच्या थेंबाच्या आकारात असेल. FSSAI ने पॅकेजिंगच्या मुख्य डिस्प्ले पॅनेलच्या (पॅकेटच्या समोरील भागाच्या) क्षेत्रफळानुसार या लोगोचा किमान आकारही निश्चित केला आहे.
निळ्या चौकोनी बॉक्ससाठी (Blue Square) निर्धारित किमान माप पुढीलप्रमाणे आहेत:
6 मिलीमीटर (mm): 100 चौरस सेंटीमीटरपर्यंतच्या डिस्प्ले पॅनेल असलेल्या छोट्या पॅकेट्ससाठी.
8 मिलीमीटर (mm): 100 चौरस सेंटीमीटरपेक्षा मोठ्या आणि 500 चौरस सेंटीमीटरपर्यंतच्या पॅनेल असलेल्या पॅकेट्ससाठी.
12 मिलीमीटर (mm): 500 चौरस सेंटीमीटरपेक्षा मोठ्या आणि 2,500 चौरस सेंटीमीटरपर्यंतच्या पॅनेल असलेल्या पॅकेट्ससाठी.
16 मिलीमीटर (mm): 2,500 चौरस सेंटीमीटरपेक्षा मोठ्या पॅनेल असलेल्या पॅकेट्ससाठी.
यासोबतच FSSAI ने चौकोनी बॉक्सच्या आत असलेल्या पांढऱ्या थेंबाचा (White Droplet) किमान आकारही निर्धारित केला आहे. 6 mm लोगोमध्ये पांढऱ्या थेंबाची किमान उंची 4.56 mm आणि रुंदी 3 mm असावी. त्याचप्रमाणे 8 mm लोगोासाठी थेंबाचा आकार 6.08 mm x 4 mm, 12 mm लोगोासाठी 9.12 mm x 6 mm आणि 16 mm च्या मोठ्या लोगोासाठी 12.16 mm x 8 mm निश्चित करण्यात आला आहे.
दुग्धजन्य उत्पादनांसाठी हा सामायिक लोगो का आणण्यात आला?
नवीन चिन्हाची रचना अशा प्रकारे करण्यात आली आहे की खरेदी करताना ग्राहकांना दूरूनच दूध आणि दूधापासून बनवलेली उत्पादने सहज ओळखता येतील. टाइम्स ऑफ इंडिया (TOI)च्या वृत्तानुसार, FSSAI अधिकाऱ्यांनी सांगितले की, या ओळखचिन्हामुळे दूध आणि दुग्धजन्य उत्पादनांची नियामक ओळख याबाबत ग्राहकांमध्ये जागरूकता वाढेल.
वेगवेगळ्या ब्रँड्स आणि विविध प्रकारच्या पॅकेजिंगवर एकसारखे चिन्ह असल्यामुळे खरेदीदारांना केवळ दुग्धजन्य उत्पादने ओळखणे सोपे होणार नाही, तर पॅकेटवर दिलेली उत्पादनाशी संबंधित आवश्यक माहितीही ते अधिक चांगल्या प्रकारे समजून घेऊ शकतील.
फेब्रुवारी 2025 मधील मसुदा प्रस्तावानंतर घेतलेला अंतिम निर्णय
FSSAIचा हा नवीन नियम फेब्रुवारी 2025 मध्ये जारी करण्यात आलेल्या मसुदा प्रस्तावानंतर आला आहे. त्यावेळी नियामकाने लेबलिंग नियमांमध्ये प्रस्तावित बदलांबाबत दुग्धजन्य कंपन्या, भागधारक आणि सर्वसामान्यांकडून सूचना व हरकती मागवल्या होत्या.
सल्लामसलत प्रक्रियेदरम्यान मिळालेल्या सर्व सूचना आणि हरकतींचा आढावा घेतल्यानंतर आता FSSAI ने अंतिम नियम अधिसूचित केले आहेत. आता सर्व दुग्धजन्य पदार्थ उत्पादक कंपन्यांना 1 जुलै 2028 या अंतिम मुदतीपूर्वी त्यांच्या पॅकेजिंगमध्ये बदल करून, निर्धारित मापानुसार निळ्या-पांढऱ्या लोगोचा समावेश करावा लागेल.
