4 मिनिटांपूर्वी
- कॉपी लिंक
रेखाचं आयुष्य जितकं ग्लॅमरस दिसतं, त्यामागे तितकेच वेदनादायी अध्याय दडलेले आहेत. बालपणी वडील जेमिनी गणेशन यांच्या उदासीनतेचा सामना करावा लागला, तर कुटुंबाच्या आर्थिक अडचणींमुळे किशोरवयातच चित्रपटांत काम करण्यास भाग पडलं. मोठ्या पडद्यावर यश मिळालं, पण खासगी आयुष्य सतत प्रश्नांच्या भोवऱ्यात राहिलं.
विनोद मेहरांशी झालेल्या कथित विवाहाच्या चर्चा, अमिताभ बच्चन यांच्यासोबतच्या नात्याच्या अफवा आणि १९९० मध्ये पती मुकेश अग्रवाल यांच्या आत्महत्येनंतर त्यांच्यावर झालेले गंभीर आरोप यांनी त्यांना आतून हादरवून सोडलं. या सर्व अडचणींनंतरही रेखाने स्वतःला सावरलं आणि हिंदी चित्रपटसृष्टीत अशी ओळख निर्माण केली, जी आजही कायम आहे.
वाढदिवसानिमित्त वाचा रेखाच्या आयुष्यातील असे ५ अध्याय, ज्यांनी त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वावर प्रभाव टाकला.
वडिलांनी मुलीला कधीही आपले मानले नाही, शाळेत पाहत राहिले पण ओळखही दिली नाही
रेखाचा जन्म १० ऑक्टोबर १९५४ रोजी तमिळ चित्रपटसृष्टीतील प्रसिद्ध अभिनेते जेमिनी गणेशन आणि अभिनेत्री पुष्पवल्ली यांच्या घरी झाला. मात्र, वडिलांची उपस्थिती तिच्या बालपणाचा भाग बनू शकली नाही. सिमी गरेवाल यांच्या ‘रेंडेजवू विथ सिमी गरेवाल’ या कार्यक्रमात रेखाने आपल्या बालपणाबद्दल आणि वडिलांबद्दल सांगितले होते.
त्यांनी सांगितले होते की, त्या खूप लहान असतानाच त्यांचे वडील त्यांच्या आयुष्यातून निघून गेले होते. त्यांना आठवत नव्हते की त्यांचे वडील कधी घरात राहिले होते. रेखा यांनी आपल्या आई-वडिलांच्या नात्याचे वर्णन रोमँटिक असे केले होते आणि सांगितले होते की, त्यांच्या आई आपल्या वडिलांच्या प्रेमात पूर्णपणे बुडाल्या होत्या.
रेखा यांच्यासाठी वडिलांची पहिली आठवणही वडील-मुलीच्या नात्यासारखी नव्हती. त्यांचे अनेक सावत्र भाऊ-बहिणी त्याच शाळेत शिकत होते. जेमिनी गणेशन कधीकधी आपल्या इतर मुलांना शाळेत सोडायला येत असत. रेखा यांनी सांगितले की, त्यांना दूरून पाहिल्यावर त्यांच्या मनात आले होते—‘अरे, हे अप्पा आहेत.’
पण रेखा यांच्या मते, त्यांच्या वडिलांनी त्यांच्याकडे लक्ष देणे तर दूरच, त्यांना पाहिलेही नाही. त्यांनी सांगितले की, त्यांना त्यांच्याशी भेटण्याची संधी कधीच मिळाली नाही आणि त्या वेळी त्यांच्या वडिलांनी आपल्याला पाहिलेही असेल, असे त्यांना वाटत नाही.
लहानपणी रेखाने ही उणीव कशा प्रकारे जाणवली, याचा अंदाज त्यांच्या एका हृदयस्पर्शी वक्तव्यावरून लावता येतो. त्यांनी म्हटले होते की, कदाचित त्यांनी हे दुःख मनातच दाबून ठेवले होते. त्या वयात त्यांचे लक्ष गृहपाठ आणि इतर छोट्या-छोट्या गोष्टींकडे अधिक असे. आपली बहीण अधिक सुंदर आहे, याचीही त्यांना चिंता वाटत असे.
मोठे झाल्यानंतर रेखाला जाणवले की, कदाचित त्यांना वडिलांची उणीव भासली होती. त्यांनी म्हटले होते की, जेव्हा तुम्ही एखाद्या गोष्टीची चवच घेतलेली नसते, तेव्हा ती गोष्ट कशी असते, हे तुम्हाला माहीत नसते. त्यांच्यासाठी ‘वडील’ या शब्दाचा अर्थच स्पष्ट नव्हता.
रेखाने सांगितले होते की, त्यांच्या बालपणाचा मोठा भाग आजी आणि मावशीसोबत गेला, कारण त्यांच्या आई चित्रीकरणाच्या कामानिमित्त अनेकदा बाहेर असत. त्यांच्या आयुष्यात कोणताही कायमस्वरूपी पुरुष आदर्शही नव्हता. नंतर त्यांनी चित्रपट निर्माते मोहन सहगल यांना आपल्या आयुष्यातील पहिले फादर फिगर म्हटले.
बालपण संपण्यापूर्वीच चित्रपटसृष्टीत ढकलले गेले, आई म्हणाली- कुटुंबासाठी काम करावे लागेल
रेखांसाठी चित्रपटसृष्टीत येणे ही एखादे स्वप्न पूर्ण झाल्याची कहाणी नव्हती. त्यांना अभिनेत्री व्हायचेच नव्हते. त्या वयात त्यांची स्वप्ने एखाद्या सामान्य मुलीप्रमाणेच होतीत- प्रेम करणारा जीवनसाथी, लग्न आणि भरपूर मुले. कुटुंबाच्या आर्थिक परिस्थितीने त्यांची ही स्वप्ने मागे पडली.
रेखाने सांगितले होते की घरातील अनेक मुलांच्या शिक्षणाची आणि इतर खर्चांची जबाबदारी होती. त्यांच्या आईने त्यांना स्पष्टपणे सांगितले की, त्यांना काम करावे लागेल. चित्रपटांमध्ये काम करण्याची इच्छा नसतानाही रेखाने हे स्वीकारले आणि सांगितले की, त्या फक्त एका चित्रपटात काम करतील—‘अंजाना सफर’.
त्यानंतर जे घडले, त्याने त्यांचे आयुष्य बदलून टाकले. शाळा सुटली आणि अवघ्या किशोरवयातच त्या चित्रपटांच्या स्टुडिओच्या चकरा मारू लागल्या. एका बाजूला घराची आर्थिक गरज होती, तर दुसऱ्या बाजूला चित्रपटसृष्टी त्यांच्यासाठी एक अनोखे जग होते.
रेखाने आपल्या सुरुवातीच्या दिवसांची आठवण सांगताना म्हटले होते की, त्या वातावरणासाठी त्या तयार नव्हत्या. त्यांना काम करणे आवडत नव्हते आणि अनेकदा सेटवर जाण्याचीही इच्छा होत नसे. नंतर त्यांनी आपल्या सुरुवातीच्या चित्रपट कारकिर्दीचा काळ कठीण काळ म्हणून आठवला.
मुंबई आणि चित्रपटसृष्टी त्यांच्यासाठी सुरक्षित ठिकाणासारखी नव्हती. एका अल्पवयीन मुलीला हिंदी भाषा नीटसुद्धा येत नव्हती आणि ती अचानक अशा वातावरणात पोहोचली होती, जिथे तिला स्वतःसाठी मार्ग तयार करायचा होता. नंतरच्या काळात रेखा यांनी सांगितले की सुरुवातीच्या काळात त्यांना रूप आणि भाषेबाबतही बरीच टीका सहन करावी लागली.
या मजबुरीतून सुरू झालेला प्रवास हळूहळू त्यांची ओळख बनला. ज्या मुलीने सुरुवातीला केवळ कुटुंबाला आर्थिक मदत करण्यासाठी कॅमेऱ्यासमोर उभे राहण्यास सुरुवात केली होती, तीच पुढे हिंदी चित्रपटसृष्टीतील सर्वात मोठ्या अभिनेत्रींपैकी एक ठरली. रेखा यांनी मागे वळून या प्रवासाकडे केवळ तक्रारीच्या नजरेने पाहिले नाही.
त्यांनी म्हटले होते की आपल्या आयुष्यात घडलेल्या प्रत्येक घटनेबद्दल त्या कृतज्ञ आहेत, कारण त्यांच्या आयुष्याची ‘पटकथा’ त्याच क्रमाने लिहिली गेली नसती, तर कदाचित त्या आज जशा व्यक्ती आहेत, तशा बनू शकल्या नसत्या.
मीडिया रिपोर्ट्समध्ये दावा करण्यात आला होता की रेखा आणि विनोद मेहरा यांनी मंदिरात गुपचूप लग्न केले आहे.
विनोद मेहरांसोबत लग्नाची बातमी, सासरच्या मंडळींकडून कथित अपमानाची कहाणी
रेखा यांचे नाव अभिनेता विनोद मेहरा यांच्यासोबत जोडले गेले, तेव्हा त्यांचे खासगी आयुष्य पुन्हा चर्चेत आले. दोघांनी एकत्र चित्रपटांमध्ये काम केले आणि त्यांच्या जवळिकीच्या बातम्या सातत्याने समोर येत राहिल्या. याचदरम्यान दोघांनी गुपचूप लग्न केल्याचा दावाही करण्यात आला.
अनेक वर्षांपर्यंत रेखा आणि विनोद मेहरा यांच्या कथित लग्नाची कहाणी चित्रपटसृष्टीत ऐकवली जात होती. असेही म्हटले जात होते की, लग्नानंतर विनोद मेहरा रेखाला आपल्या घरी घेऊन गेले, तेव्हा त्यांच्या आईने रेखाला सून म्हणून स्वीकारले नाही. काही वृत्तांमध्ये सासरी रेखासोबत गैरवर्तन झाल्याचेही सांगण्यात आले. मात्र, या कहाणीचा एक महत्त्वाचा पैलू स्वतः रेखा यांनी दिलेले वक्तव्य आहे.
२००४ मध्ये ‘रेंडेवू विथ सिमी गरेवाल’ या कार्यक्रमात रेखा यांनी विनोद मेहरांसोबत लग्न झाल्याचे स्पष्टपणे नाकारले होते. लग्नाच्या बातमीवर त्यांनी आश्चर्य व्यक्त केले आणि म्हटले की, त्यांच्याबद्दल अशा अनेक गोष्टी सांगितल्या जात आहेत. इतकेच नव्हे, तर त्यांचे फारूक अब्दुल्ला यांच्यासोबत लग्न झाल्याची बातमीही समोर आली होती.
रेखाने या प्रकरणाला फारसे महत्त्व दिले नाही. तिच्यासाठी विनोद मेहरा अत्यंत खास होते, मात्र तिने त्यांना पती म्हणून स्वीकारले नाही. रेखाने विनोद मेहरांना आपले जवळचे आणि हितचिंतक असल्याचे सांगितले होते. तिच्या मते, विनोद तिच्या आयुष्यातील असे व्यक्ती होते, जे तिच्या अत्यंत जवळचे राहिले. रेखाच्या स्वतःच्या वक्तव्यानुसार, विनोद मेहरांसोबतचे तिचे नाते खास आणि गहिरे होते, मात्र लग्नाची बाब ती स्वीकारत नव्हती.
मात्र, विनोद मेहरा यांच्या आईचा आणि रेखाचा संबंध याबाबतही अनेक वर्षे वेगवेगळे दावे समोर येत राहिले. यासिर उस्मान यांच्या ‘रेखा: द अनटोल्ड स्टोरी’ या पुस्तकात आणि त्यावर आधारित प्रकाशित वृत्तांत असा दावा करण्यात आला की, विनोद मेहरा यांच्या आईने रेखाला सून म्हणून स्वीकारले नव्हते. एवढेच नव्हे, तर रेखाने त्यांच्या पाया पडण्याचा प्रयत्न केला असता, तिला धक्का देऊन रोखण्यात आल्याचेही सांगितले गेले.
रेखाच्या आयुष्यात विनोद मेहरा यांचे नाते कोणत्याही स्वरूपात राहिले असो, या नात्याशी संबंधित लग्नाच्या बातम्या आणि सासरच्यांच्या कथित वर्तनामुळे तिचे वैयक्तिक आयुष्य दीर्घकाळ चर्चेत राहिले.
अमिताभ यांच्यावरील प्रेम कबूल केले, मात्र खासगी नातेसंबंध असल्याचे स्पष्टपणे नाकारले
अमिताभ बच्चन यांच्यासोबत रेखा यांची जोडी पडद्यावर जितकी लोकप्रिय झाली, तितकीच त्यांच्या खासगी आयुष्याबाबतही चर्चा झाली. दोघांनी अनेक चित्रपटांमध्ये एकत्र काम केले आणि याच काळात त्यांच्या नात्याबाबत विविध प्रकारच्या बातम्या समोर आल्या.
२००४ मध्ये सिमी गरेवाल यांच्या शोमध्ये रेखा यांनी पहिल्यांदाच इतक्या मोकळेपणाने अमिताभ यांच्याबद्दलच्या आपल्या भावनांवर भाष्य केले होते. त्यांनी अमिताभ यांना असा व्यक्ती म्हटले, ज्यांच्यासारखी व्यक्ती त्यांनी यापूर्वी कधीच पाहिली नव्हती. रेखा यांच्या मते, अमिताभ यांच्यात इतके गुण होते की त्यांच्याकडे पाहून प्रभावित न होणे अशक्य होते.
रेखा यांनी अमिताभ यांच्यावरील आपले प्रेम लपवले नाही. त्यांनी स्पष्टपणे सांगितले होते की त्या त्यांच्यावर प्रेम करतात. त्यांचे म्हणणे होते की अमिताभ यांच्यासारख्या व्यक्तीच्या प्रेमात पडणे त्यांच्यासाठी असामान्य गोष्ट नव्हती. त्यांनी एवढेही म्हटले की, जगात कदाचित अशी एखादीच व्यक्ती असेल, जी अमिताभ यांच्या व्यक्तिमत्त्वाने प्रभावित झाली नसेल.
यानंतर लगेचच रेखा यांनी या नात्याबाबतची सर्वांत महत्त्वाची गोष्ट सांगितली. त्यांनी अमिताभ यांच्यासोबत कोणतेही खासगी नाते किंवा प्रेमसंबंध असल्याचे स्पष्टपणे नाकारले. रेखा यांच्या मते, त्यांच्यामध्ये कधीही कोणतेही वैयक्तिक नाते नव्हते आणि त्यांच्या नात्याबाबत झालेले वाद व लावण्यात आलेले अंदाज यांत कोणतेही तथ्य नव्हते.
रेखाने हेही म्हटले होते की, अमिताभना कदाचित याची कल्पनाही नव्हती की ती त्यांच्याबद्दल काय भावना बाळगते. तिच्या वक्तव्यात एका बाजूला अमिताभ यांच्याबद्दलचे खोल आकर्षण आणि प्रेम होते, पण दुसऱ्या बाजूला तिने स्पष्ट केले की दोघांमध्ये माध्यमांमध्ये सांगितले जात असे तसे कोणतेही वैयक्तिक नाते नव्हते.
जया बच्चन यांच्याबद्दलही रेखाच्या मनात आदर होता
या मुलाखतीत रेखाने जया बच्चन यांच्याबद्दल मोकळेपणाने भाष्य केले. तिने जयांना ‘दीदीभाई’ असे संबोधले आणि त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचे, प्रतिष्ठेचे व खंबीरपणाचे कौतुक केले. रेखाच्या मते, अमिताभ यांच्याशी संबंधित अफवांमुळे तिचे आणि जयांचे वैर नव्हते. तिने सांगितले की अफवा आणि माध्यमांच्या अंदाजांपूर्वीपासूनच तिचे जयांसोबत नाते होते आणि ते नाते आजही तिच्यासाठी महत्त्वाचे आहे.
‘सिलसिला’नंतर दोघे पुन्हा एकत्र आले नाहीत
अमिताभ आणि रेखा यांच्या शेवटच्या चित्रपटांपैकी एक ‘सिलसिला’ (१९८१) होता, ज्यामध्ये अमिताभ, रेखा आणि जया बच्चन एकाच कथेचा भाग होते. चित्रपटाची कथा आणि त्या काळात दोघांच्या नात्याबाबत सुरू असलेल्या चर्चांमुळे पडद्यावरील आणि खासगी आयुष्यातील सीमारेषा धूसर झाली.
त्यानंतर अमिताभ आणि रेखा कोणत्याही चित्रपटात एकत्र दिसले नाहीत. रेखाने सिमी गरेवाल यांना सांगितले होते की, आता दोघांची भेट फक्त सार्वजनिक कार्यक्रमांमध्ये किंवा पुरस्कार सोहळ्यांमध्ये होते. अमिताभ यांच्याबद्दल आदरयुक्त शब्दांत बोलताना त्यांनी सांगितले होते की, त्यांना पाहिल्यावर त्या नमस्कार करतात आणि त्यांच्यात एवढाच संपर्क आहे.
पती मुकेश अग्रवाल यांनी आत्महत्या केली, त्यानंतर रेखा यांच्यावर लागला सर्वात मोठा आरोप
रेखाच्या आयुष्यातील दुःखद घटनांमध्ये १९९० मध्ये झालेल्या त्यांच्या पती मुकेश अग्रवाल यांच्या मृत्यूचा समावेश आहे. रेखाने ४ मार्च १९९० रोजी दिल्लीतील व्यावसायिक मुकेश अग्रवाल यांच्याशी लग्न केले होते. लग्नानंतर काही काळातच दोघांच्या नात्यात अडचणी निर्माण होऊ लागल्या. नंतर दोघांनी वेगळे होण्याचा आणि घटस्फोट घेण्याचा निर्णय घेतला. रेखाच्या म्हणण्यानुसार, दोघांना त्यांच्या स्वभावात आणि विचारसरणीत मोठा फरक जाणवत होता.
घटस्फोटाची प्रक्रिया पूर्ण होण्यापूर्वीच २ ऑक्टोबर १९९० रोजी मुकेश अग्रवाल यांनी आत्महत्या केली. त्या वेळी रेखा परदेशात होत्या. वृत्तांनुसार, मुकेश यांनी एक चिठ्ठीही ठेवली होती, ज्यात आपल्या मृत्यूसाठी कोणालाही जबाबदार धरू नये, असे म्हटले होते.
या घटनेनंतर सर्वाधिक टीकेचे लक्ष्य रेखा ठरल्या. माध्यमे आणि चित्रपटसृष्टीतील एका वर्गाने त्यांच्यावर गंभीर आरोप केले. त्यांना अपमानास्पद नावांनी हाक मारण्यात आली आणि त्यांच्या चित्रपटांच्या पोस्टरवर काळे फासल्याच्या बातम्याही समोर आल्या.
रेखा यांनी नंतर या काळाबद्दल बोलताना सांगितले की, त्यांनी धक्का, नकार, राग, आत्मग्लानी आणि अखेरीस स्वीकार अशा अनेक भावनिक टप्प्यांचा सामना केला. त्यांनी हेही म्हटले होते की, मुकेश यांच्या मृत्यूसाठी त्या स्वतःला जबाबदार मानत नव्हत्या.
या पाच वेदनादायक अध्यायांनंतरही रेखा राहिल्या ‘सदाबहार’
रेखा यांच्या आयुष्यातील या घटना पाहिल्या तर त्यांची कहाणी केवळ एका चित्रपटतारकेच्या झगमगाटाची कहाणी नाही. वडिलांच्या दुर्लक्षापासून कमी वयात काम करण्यापर्यंत, नातेसंबंधांवरील वादांपासून पतीच्या निधनानंतर झालेल्या सार्वजनिक आरोपांपर्यंत, त्यांचे वैयक्तिक आयुष्य सतत चर्चेत आणि अडचणींनी वेढलेले राहिले.
प्रत्येक वेळी रेखा यांनी आपले आयुष्य नव्याने उभे केले. सुरुवातीच्या काळातील टीकेतून बाहेर पडत त्यांनी ‘उमराव जान’, ‘खूबसूरत’, ‘इजाजत’, ‘सिलसिला’ आणि इतर अनेक चित्रपटांमध्ये संस्मरणीय अभिनय केला आणि आपली वेगळी ओळख निर्माण केली.
आज वयाच्या 72व्या वर्षीही रेखा यांच्या आयुष्यातील विरोधाभास हाच आहे—ज्या महिलेच्या खासगी आयुष्याला जगाने वारंवार प्रश्नांच्या कठड्यात उभे केले, त्याच महिला पडद्यावर हिंदी सिनेमातील सर्वांत गूढ आणि प्रभावशाली व्यक्तिमत्त्वांपैकी एक बनल्या.
