तुमचा पैसा- गुंतवणुकीचा पहिला नियम- पैसे गमावणे नाही:पहिल्यांदा गुंतवणूक करत असाल तर आधी हे ९ नियम समजून घ्या, ही आहे चेकलिस्ट

शेअर बाजारातील दिग्गज गुंतवणूकदार वॉरेन बफे यांचा एक प्रसिद्ध नियम आहे- “पहिला नियम, पैसे गमावू नका. दुसरा नियम असा आहे की ‘पहिला नियम’ विसरू नका.” गुंतवणुकीच्या जगात ही गोष्ट जितकी सोपी वाटते, तितकीच महत्त्वाचीही आहे. अनेकदा लोक गुंतवणूक सुरू करताना केवळ परताव्यावर लक्ष केंद्रित करतात. मात्र, बाजार अपेक्षेप्रमाणे चालला नाही तर काय होईल, याचा विचार करत नाहीत. इथूनच जोखीम व्यवस्थापनाची गरज सुरू होते. योग्य रणनीती गुंतवणूक वाढवतेच, पण तिला ‘मोठ्या धक्क्यां’पासून वाचवण्याचे कामही करते. प्रत्येक गुंतवणूकदाराचे वय, उत्पन्न, जबाबदाऱ्या आणि आर्थिक उद्दिष्टे वेगवेगळी असतात. त्यामुळे सर्वांसाठी एकच गुंतवणूक रणनीती उपयुक्त ठरत नाही. एखाद्या तरुण गुंतवणूकदाराची जोखीम घेण्याची क्षमता निवृत्त व्यक्तीपेक्षा वेगळी असू शकते. अशा वेळी जोखीम व्यवस्थापन गुंतवणूकदाराच्या गरजा आणि क्षमतेनुसार गुंतवणुकीत बदल करण्यास मदत करते. म्हणूनच आज ‘तुमचा पैसा’ या सदरामध्ये जोखीम व्यवस्थापनाबद्दल जाणून घेऊ. तसेच हेही जाणून घेऊ की- तज्ज्ञ- कुशाग्र मोहन, आर्थिक तज्ज्ञ, सह-संस्थापक, निक्सेपा कॅपिटल, लखनौ प्रश्न- जोखीम व्यवस्थापन म्हणजे काय आणि गुंतवणुकीत त्याची गरज का आहे? उत्तर- जोखीम व्यवस्थापन म्हणजे गुंतवणुकीतील संभाव्य नुकसान कमी करण्यासाठी आधीच नियोजन करणे आणि योग्य रणनीती स्वीकारणे. आपल्या क्षमता आणि उद्दिष्टांनुसार जोखीम नियंत्रित करणे हा त्याचा उद्देश आहे. गुंतवणुकीत जोखीम व्यवस्थापन का आवश्यक आहे, ते ग्राफिकमध्ये पाहा- प्रश्न- नवीन गुंतवणूकदारांसाठी जोखीम व्यवस्थापनाचे आवश्यक नियम कोणते आहेत? उत्तर- नवीन गुंतवणूकदारांसाठी सर्वात महत्त्वाचे नियम म्हणजे विविधीकरण, नियमित गुंतवणूक आणि शिस्त. योग्य जोखीम व्यवस्थापनाचा अवलंब केल्यास नुकसान होण्याची शक्यता कमी होते आणि दीर्घकाळात चांगले आर्थिक परिणाम मिळतात. ग्राफिकमध्ये जोखीम व्यवस्थापनाचे १० नियम पाहा- प्रश्न- जोखीम घेण्याची क्षमता आणि जोखीम सहनशीलता यांच्यात काय फरक आहे? उत्तर- या दोघांमधील फरक मुद्द्यांद्वारे समजून घ्या- जोखीम घेण्याची क्षमता जोखीम सहनशीलता प्रश्न- रिस्क मॅनेजमेंटसाठी काय करावे? उत्तर- रिस्क मॅनेजमेंटचा उद्देश केवळ नुकसानीपासून स्वतःचे संरक्षण करणे हा नाही. त्यासोबत गुंतवणुकीची अशी रचना तयार करणे आवश्यक आहे, जी बाजारातील कोणत्याही परिस्थितीत तुमचे आर्थिक ध्येय मार्गावरून भरकटू देणार नाही. यासाठी पुढील गोष्टी करा- प्रश्न- तरुण गुंतवणुकदारांसाठी जोखीम घेण्याची कमाल मर्यादा किती असावी? उत्तर- यासाठी आर्थिक नियोजनात काही लोकप्रिय नियम आहेत, परंतु तुम्ही तुमच्या गरजेनुसार त्यात बदल करू शकता. हे नियम जसेच्या तसे पाळलेच पाहिजेत असे नाही. हे नियम आहेत- 1. 100 वजा वयाचा नियम उदाहरण: जर तुमचे वय 25 वर्षे असेल, तर 100-25 = 75. म्हणजेच तुमच्या गुंतवणुकीपैकी 75% हिस्सा इक्विटीमध्ये आणि 25% हिस्सा डेट, एफडी, पीपीएफ किंवा बाँड्समध्ये ठेवा. 2. 110 किंवा 120 वजा वयाचा नियम जर तुमचे वय कमी असेल, गुंतवणुकीचा कालावधी मोठा असेल आणि तुम्ही अधिक जोखीम घेऊ शकत असाल, तर 100 ऐवजी 110 किंवा 120 मधून तुमचे वय वजा करून इक्विटीचे प्रमाण ठरवू शकता. उदाहरण: जर तुमचे वय 25 वर्षे असेल, तर 120-25 = 95. म्हणजेच गुंतवणुकीपैकी 95% हिस्सा इक्विटीमध्ये आणि 5% हिस्सा डेट किंवा इतर तुलनेने सुरक्षित गुंतवणुकींमध्ये ठेवता येऊ शकतो. 3. कोअर-सॅटेलाइट स्ट्रॅटेजी उदाहरण: जर तुमच्याकडे गुंतवणुकीसाठी ₹10 लाख असतील, तर ₹8 लाख इंडेक्स किंवा लार्ज-कॅप फंडांमध्ये आणि ₹2 लाख मिड-कॅप, स्मॉल-कॅप किंवा इतर उच्च-वाढीच्या गुंतवणुकीत ठेवू शकता. प्रश्न- महिलांनी गुंतवणुकीतील जोखीम व्यवस्थापनात कोणत्या गोष्टींची काळजी घ्यावी? उत्तर- गुंतवणुकीतील जोखीम व्यवस्थापन प्रत्येकासाठी आवश्यक आहे. मात्र, महिलांनी काही विशेष गोष्टींची काळजी घ्यावी. ग्राफिकमध्ये पाहा- प्रश्न- ज्येष्ठ नागरिकांनी आपल्या पोर्टफोलिओमध्ये जोखीम आणि सुरक्षितता यांचा समतोल कसा साधावा? उत्तर- निवृत्तीनंतर गुंतवणुकीचा उद्देश केवळ जास्त परतावा मिळवणे नसून, नियमित उत्पन्न आणि भांडवलाची सुरक्षितता हा असतो. यासाठी या गोष्टी लक्षात ठेवा- प्रश्न- निवृत्तीच्या 5-10 वर्षे आधी पोर्टफोलिओमध्ये कोणते बदल करावेत? उत्तर- जर निवृत्तीच्या जवळ असाल, तर गुंतवणुकीची रणनीती संतुलित आणि सुरक्षित बनवा. या काळात हे बदल करता येऊ शकतात- प्रश्न- छोटे, मध्यम आणि मोठे पोर्टफोलिओ असलेल्या गुंतवणूकदारांच्या रणनीतीमध्ये काय फरक असावा? उत्तर- पोर्टफोलिओचा आकार वाढत जाईल तसे गुंतवणुकीच्या प्राधान्यक्रमांमध्ये आणि जोखीम व्यवस्थापनाच्या रणनीतीमध्येही बदल झाला पाहिजे. प्रत्येक गुंतवणूकदारासाठी एकच रणनीती योग्य ठरत नाही. छोटे पोर्टफोलिओ असलेले गुंतवणूकदार मध्यम पोर्टफोलिओ असलेले गुंतवणूकदार मोठा पोर्टफोलिओ असलेले गुंतवणूकदार प्रश्न- गुंतवणूकदार जोखीम व्यवस्थापनात कोणत्या चुका करतात? उत्तर- गुंतवणूकदार जोखीम व्यवस्थापनात काही सामान्य चुका करतात. ग्राफिकमध्ये पाहा- प्रश्न- बाजारात गुंतवणूक करण्यापूर्वी कोणती चेकलिस्ट फॉलो करावी? उत्तर- यासाठी काही गोष्टींची काळजी घेणे आवश्यक आहे. ग्राफिकमध्ये पाहा- प्रश्न- कोणत्याही प्रकारचे नुकसान झाल्यास गुंतवणूकदारांनी काय करावे? उत्तर- हे मुद्द्यांद्वारे समजून घ्या- *************** ग्राफिक्स- महेंद्र वर्मा …………………….



Source link