3 मिनिटांपूर्वी
- कॉपी लिंक
ISRO ने आपला नेव्हिगेशन उपग्रह NVS-03 यशस्वीपणे प्रक्षेपित केला आहे. आंध्र प्रदेशातील श्रीहरिकोटा येथून GSLV-F18 रॉकेटद्वारे शुक्रवारी रात्री 11 वाजून 51 मिनिटांनी त्याचे प्रक्षेपण करण्यात आले.
उड्डाणानंतर अवघ्या 18 मिनिटांतच रॉकेटचे तिन्ही टप्पे यशस्वी झाले. त्यानंतर 2,232 किलोग्रॅम वजनाचा हा उपग्रह रॉकेटपासून वेगळा होऊन आपल्या निर्धारित कक्षेत पोहोचला.
यामुळे संपूर्ण भारतात तसेच देशाच्या सीमारेषेपासून 1,500 किलोमीटरपर्यंत अचूक स्थान आणि नेव्हिगेशनची सुविधा मिळणार आहे.
हा उपग्रह तयार करण्याची गरज 1999 च्या कारगिल युद्धानंतर जाणवली होती. त्यावेळी भारताने अमेरिकेच्या GPS कडून लष्करी क्षेत्रातील स्थानासंबंधी माहिती मागितली होती. मात्र अमेरिकेने ती देण्यास नकार दिला. त्यानंतर भारताने स्वतःची GPS प्रणाली तयार केली.
प्रक्षेपणाची छायाचित्रे…
लॉन्च पॅडवरून रॉकेटने आकाशाच्या दिशेने झेप घेतली. प्रक्षेपण होताच हे रॉकेट अंतराळाच्या दिशेने निघून गेले.
रॉकेट आकाशाच्या दिशेने पुढे गेले आणि वातावरणाच्या (अॅटमॉस्फिअरच्या) बाहेर निघून गेले.
रॉकेटने आपली दिशा बदलली आणि उपग्रहाला योग्य वेग देण्यासाठी पृथ्वीच्या कक्षेकडे वळले.
उपग्रहाचे प्रक्षेपण NavIC मोहिमेचा भाग
हा उपग्रह NavIC मोहिमेअंतर्गत प्रक्षेपित करण्यात आला आहे. NavICचे पूर्ण नाव नेव्हिगेशन विथ इंडियन कॉन्स्टेलेशन असे आहे. ही भारताची स्वदेशी प्रादेशिक उपग्रह नेव्हिगेशन प्रणाली आहे, जी ISROने विकसित केली आहे.
6 प्रश्नांमध्ये समजून घ्या, NVS-03 काय आहे…
1. प्रश्न: NVS-03 उपग्रह काय आहे?
उत्तर: NVS-03 हा भारताच्या दुसऱ्या पिढीतील NavIC उपग्रहांच्या मालिकेतील तिसरा उपग्रह आहे. NavIC च्या सेवा अधिक सक्षम करण्यासाठी आणि नवीन तांत्रिक सुविधा जोडण्यासाठी तो विकसित करण्यात आला आहे.
2. प्रश्न: आतापर्यंत NavIC चे किती उपग्रह प्रक्षेपित करण्यात आले आहेत?
उत्तर: 30 ऑक्टोबर 2026 पर्यंत उपलब्ध माहितीनुसार, NavIC साठी 11 उपग्रह प्रक्षेपित करण्यात आले आहेत. यापैकी एक प्रक्षेपण अयशस्वी ठरले आणि एक उपग्रह तांत्रिक समस्येमुळे नेव्हिगेशन सेवा देऊ शकला नाही. NVS-03 चे प्रक्षेपण 30 ऑक्टोबर रोजी रात्री झाले.
3. प्रश्न: NVS-03 मध्ये काय विशेष आहे?
उत्तर: यामध्ये स्वदेशी अणुघड्याळ तंत्रज्ञानाचा वापर करण्यात आला आहे. हा L1, L5 आणि S बँडवर सेवा देण्यास सक्षम असेल. L1 बँडचा समावेश झाल्यामुळे NavIC ला समर्थन देणाऱ्या उपकरणांची संख्या वाढण्यास मदत होऊ शकते.
४. प्रश्न: सर्वसामान्य लोकांना NavIC मुळे काय फायदा होईल?
- मोबाइल आणि नेव्हिगेशन उपकरणांमध्ये उत्तम स्थान सुविधा.
- टॅक्सी, बस आणि ट्रकचे ट्रॅकिंग.
- समुद्रात मच्छीमारांना दिशा आणि स्थानाची माहिती.
- शेतकऱ्यांना अचूक स्थान-आधारित शेतीसाठी मदत.
- पूर आणि चक्रीवादळांसारख्या आपत्तींमध्ये मदत आणि बचावकार्याला सहाय्य.
- विमान आणि जहाजांच्या नेव्हिगेशनमध्ये मदत.
- दूरसंचार, बँकिंग आणि वीज ग्रिडसारख्या सेवांना अचूक वेळेची माहिती.
५. प्रश्न: NavIC, GPS ची जागा घेईल का?
उत्तर: नाही. GPS संपूर्ण जगात कार्य करते, तर NavIC भारताच्या आसपासच्या 1500 किमी क्षेत्रापुरते मर्यादित आहे. दोन्ही प्रणाली एकत्रितपणे कार्य करू शकतात. NavIC चे उद्दिष्ट GPS ला हटवणे नसून, परदेशी प्रणालींवरील भारताचे अवलंबित्व कमी करणे आहे.
6. प्रश्न: प्रत्येक मोबाइलमध्ये NavIC कार्य करेल का?
उत्तर: नाही. यासाठी मोबाइलमध्ये NavIC आणि संबंधित फ्रिक्वेन्सी बँडसाठी हार्डवेअर सपोर्ट असणे आवश्यक आहे. सर्व स्मार्टफोनमध्ये ही सुविधा उपलब्ध नाही. ज्या मोबाइलमध्ये NavIC सपोर्ट आहे, त्यामध्ये GPS सोबत त्याच्या सिग्नलचाही वापर करता येतो.
