दहीहंडी आणि आगामी गणेशोत्सवाच्या पार्श्वभूमीवर महाराष्ट्रात डीजे, डॉल्बी आणि मोठ्या आवाजाच्या साऊंड सिस्टीमवरून सुरू असलेल्या चर्चेला आता आणखी एक राजकीय-सामाजिक वळण मिळाले आहे. शिवप्रतिष्ठानचे संस्थापक संभाजी भिडे यांनी हिंदू सणांमध्ये डीजे आणि डॉल्ब
.
दहीहंडीत महिलांना नाचवणारे देशद्रोही
दहीहंडी उत्सवातील महिलांच्या नृत्यावर बोलताना संभाजी भिडे यांनी तीव्र नाराजी व्यक्त केली. दहीहंडी हा केवळ मनोरंजनाचा कार्यक्रम नसून हिंदू संस्कृती आणि धर्माशी जोडलेला सण आहे. त्यामुळे त्याचे स्वरूप बदलून त्यामध्ये नृत्याचे कार्यक्रम आयोजित करणे योग्य नाही, अशी त्यांची भूमिका आहे. “हिंदू सणांमध्ये महिलांना नाचवणे योग्य नाही. दहीहंडीच्या कार्यक्रमात डान्सर नाचवणारे देशद्रोही आहेत,” अशा शब्दांत त्यांनी टीका केली. संबंधित प्रकार करणारे आपल्याच समाजातील असले तरी त्यांना काय योग्य आणि काय अयोग्य हे समजत नसल्याचेही त्यांनी म्हटले.
दहीहंडीच्या काही कार्यक्रमांमध्ये अभिनेत्री आणि नृत्यांगनांच्या कार्यक्रमांचे आयोजन करण्यात आले होते. यामध्ये गौतमी पाटील, राधा पाटील यांच्यासह काही कलाकारांच्या नृत्याचे कार्यक्रम झाल्याने सोशल मीडियावरही त्यावरून चर्चा झाली होती. काही नागरिकांनी अशा कार्यक्रमांमुळे सणाचे पारंपरिक आणि धार्मिक स्वरूप बाजूला पडत असल्याची टीका केली होती.
डॉल्बीतून देशाला काय बळ मिळतं?
डीजे आणि डॉल्बीच्या वापरावरही संभाजी भिडे यांनी कठोर भूमिका घेतली. हिंदूंच्या सण-उत्सवांमध्ये मोठ्या आवाजात डॉल्बी वाजवण्याची आवश्यकता काय, असा सवाल त्यांनी केला. “डॉल्बी वाजवून त्यातून काय मिळतं? देशाला त्यातून काय बळ मिळतं?” असा प्रश्न उपस्थित करत त्यांनी डीजे-डॉल्बीच्या वापराला केवळ अनावश्यक दिखावा आणि मूर्खपणा असल्याचे म्हटले. देशातील जनतेने हिंदू सणांमधून डॉल्बी आणि डीजे हद्दपार केले पाहिजेत, असे आवाहनही त्यांनी केले. त्यांच्या मते, सण-उत्सवांचा उद्देश धार्मिक आणि सांस्कृतिक मूल्ये जपणे हा असायला हवा; मोठ्या आवाजाच्या साऊंड सिस्टीममुळे त्याचा मूळ हेतू बाजूला पडू नये.
राज ठाकरेंनंतर भिडेंचीही डीजेवर आक्रमक भूमिका
डीजे आणि डॉल्बीविरोधातील संभाजी भिडे यांची भूमिका अशा वेळी समोर आली आहे, जेव्हा मनसे अध्यक्ष राज ठाकरे यांनीही दहीहंडीतील डीजे, डॉल्बी आणि महिलांच्या नृत्यावर आक्षेप घेतला आहे. राज ठाकरे यांनी उत्सवांमध्ये मोठ्या आवाजाच्या साऊंड सिस्टीमचा वापर, लेझर लाईट आणि महिलांना व्यासपीठावर नाचवण्याच्या प्रकारावर प्रश्न उपस्थित केले होते. महाराष्ट्राच्या सण-उत्सवांमध्ये इतर राज्यांतील संस्कृतीचे अनुकरण करण्याऐवजी महाराष्ट्राच्या परंपरेनुसार उत्सव साजरे झाले पाहिजेत, अशी त्यांची भूमिका होती.
सण साजरा करण्यासाठी डीजे आणि कर्णकर्कश आवाजाची आवश्यकता नाही. मोठ्या आवाजामुळे नागरिकांच्या आरोग्यावर परिणाम होऊ शकतो, तसेच काही आजार असलेल्या व्यक्तींना त्याचा गंभीर त्रास होऊ शकतो, असा मुद्दाही राज ठाकरे यांनी मांडला होता. आता संभाजी भिडे यांनीही डीजे-डॉल्बीच्या विरोधात भूमिका घेतल्याने गणेशोत्सव आणि अन्य हिंदू सणांमधील ध्वनिप्रदूषणाचा मुद्दा पुन्हा चर्चेत आला आहे.
महाराष्ट्रात डीजे-डॉल्बीचा वाद नेमका कशामुळे?
गणेशोत्सव जवळ येत असताना महाराष्ट्रातील अनेक शहरांमध्ये डीजे, डॉल्बी आणि हाय-पॉवर साऊंड सिस्टीमच्या वापरावरून चर्चा सुरू आहे. हा प्रश्न केवळ धार्मिक किंवा सांस्कृतिक राहिलेला नसून आता तो कायदा, प्रशासन, आरोग्य आणि नागरिकांच्या अधिकारांशीही जोडला गेला आहे. एका बाजूला ध्वनीप्रदूषणामुळे नागरिकांना होणारा त्रास हा प्रमुख मुद्दा आहे. मोठ्या आवाजामुळे लहान मुले, वृद्ध, रुग्ण आणि इतर नागरिकांना त्रास होतो. काही ठिकाणी मिरवणुकांमुळे वाहतूक कोंडी होते आणि रुग्णवाहिकांच्या मार्गात अडथळे निर्माण होण्याची शक्यताही व्यक्त केली जाते. दुसऱ्या बाजूला उत्सव मंडळांचे म्हणणे आहे की, संगीत आणि वाद्ये हा सणाच्या उत्साहाचा भाग आहेत. त्यामुळे सरसकट डीजे बंद करण्याऐवजी ध्वनीची मर्यादा आणि वेळेचे नियम कठोरपणे लागू करावेत, अशी मागणी काही मंडळांकडून केली जाते.
काही शहरांमध्ये स्थानिक पातळीवर निर्बंध
डीजे आणि डॉल्बीबाबत संपूर्ण महाराष्ट्रासाठी एकच समान बंदी लागू झालेली नसून विविध शहरांमध्ये स्थानिक प्रशासन आणि पोलिसांकडून परिस्थितीनुसार आदेश जारी केले जात आहेत. काही ठिकाणी डीजे, डॉल्बी किंवा उच्च क्षमतेच्या साऊंड सिस्टीमवर निर्बंध घालण्यात आले आहेत. नागपूर, परभणी, लातूर, नांदेड यांसह काही भागांमध्ये उत्सवांच्या काळात ध्वनीप्रदूषणाबाबत प्रशासनाने कठोर भूमिका घेतल्याचे समोर आले आहे. त्यामुळे एका जिल्ह्यात लागू असलेला नियम दुसऱ्या जिल्ह्यात तसाच लागू असेलच असे नाही. याच पार्श्वभूमीवर संपूर्ण राज्यासाठी उत्सवांच्या काळात डीजे-डॉल्बीबाबत एकसमान धोरण असावे का, यावरही चर्चा सुरू आहे.
ध्वनिप्रदूषणाचा मुद्दा राजकीय रंगात
डीजेच्या वापरावरून सध्या महाराष्ट्रात राजकीय मतभेदही दिसून येत आहेत. काही नेते मोठ्या आवाजाच्या डीजेला विरोध करत नागरिकांच्या आरोग्याचा आणि कायद्याच्या अंमलबजावणीचा मुद्दा पुढे करत आहेत. तर काही उत्सव आयोजक आणि राजकीय कार्यकर्ते सणांच्या उत्साहावर अनावश्यक निर्बंध लादण्याला विरोध करत आहेत. पुण्यात ध्वनीप्रदूषणाच्या मुद्द्यावर आवाज उठवणारे कार्यकर्ते विद्यानंद बापट यांच्यावर झालेल्या कथित हल्ल्यानंतर हा विषय अधिक चर्चेत आला. ध्वनीप्रदूषणाच्या विरोधात भूमिका घेणाऱ्यांच्या सुरक्षिततेचा प्रश्नही त्यानंतर उपस्थित झाला. राष्ट्रीय मानवाधिकार आयोगानेही गणेशोत्सवातील ध्वनीमर्यादा उल्लंघनाच्या तक्रारींच्या पार्श्वभूमीवर महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळाकडून अहवाल मागितल्याचे नमूद केले जात आहे.
डीजेच्या वापरावर काय नियम आहेत?
ध्वनीप्रदूषणाच्या नियमांनुसार विविध भागांसाठी आवाजाची कमाल मर्यादा निश्चित करण्यात आलेली आहे. निवासी भागात रात्रीच्या वेळेत लाउडस्पीकर आणि मोठ्या आवाजाच्या साऊंड सिस्टीमच्या वापरावर निर्बंध असतात. साधारणपणे रात्री 10 ते सकाळी 6 या वेळेत लाउडस्पीकरच्या वापरावर निर्बंध असतात. सण आणि धार्मिक उत्सवांच्या काळात संबंधित नियमांनुसार काही मर्यादित सवलती दिल्या जाऊ शकतात. मात्र त्यासाठी प्रशासनाच्या परवानग्या आणि ध्वनीमर्यादांचे पालन करणे आवश्यक असते. त्यामुळे उत्सव साजरा करण्याचा अधिकार आणि नागरिकांना ध्वनीप्रदूषणापासून संरक्षण मिळण्याचा अधिकार यामध्ये समतोल साधण्याचे आव्हान प्रशासनासमोर आहे.
आता गणेशोत्सवात काय भूमिका घेतली जाणार?
दहीहंडीच्या निमित्ताने डीजे आणि महिलांच्या नृत्याचा मुद्दा चर्चेत आल्यानंतर आता आगामी गणेशोत्सवात हा वाद आणखी तीव्र होण्याची शक्यता आहे. एकीकडे संभाजी भिडे आणि राज ठाकरे यांच्यासारख्या नेत्यांनी डीजे-डॉल्बी आणि काही नृत्यप्रकारांवर स्पष्ट आक्षेप घेतला आहे. दुसरीकडे अनेक उत्सव मंडळे सणातील पारंपरिक उत्साह कायम ठेवण्याच्या बाजूने आहेत. त्यामुळे आगामी गणेशोत्सवात प्रशासन डीजे-डॉल्बीच्या वापराबाबत कोणती भूमिका घेते, विविध शहरांमध्ये किती कठोर नियम लागू होतात आणि उत्सव मंडळे त्याचे कितपत पालन करतात, याकडे आता लक्ष लागले आहे.
एकूणच, दहीहंडीतील महिलांचे नृत्य आणि डीजे-डॉल्बीचा वापर या दोन मुद्द्यांवर संभाजी भिडे यांनी घेतलेली आक्रमक भूमिका महाराष्ट्रातील सण-उत्सवांच्या स्वरूपाबाबत सुरू असलेल्या चर्चेला नवे वळण देणारी ठरली आहे. धार्मिक परंपरा, सांस्कृतिक अभिव्यक्ती, नागरिकांचे आरोग्य आणि ध्वनीप्रदूषणाचे कायदे यामध्ये समतोल कसा साधला जाणार, हा प्रश्न आगामी गणेशोत्सवाच्या पार्श्वभूमीवर अधिक महत्त्वाचा ठरणार आहे.
हेही वाचा…
उत्सव लोकांसाठी, त्रास देण्यासाठी नव्हे!:डीजे, पेपरफुटीवरून उद्धव ठाकरेंचा सरकारला सवाल; पक्षचिन्ह खटल्यावर भाष्य
गणेशोत्सव आणि दहीहंडीच्या पार्श्वभूमीवर उत्सवांमध्ये वाढणारा ध्वनिप्रदूषणाचा त्रास, डीजेचा वापर, अश्लील नृत्य, एमपीएससी परीक्षांमधील गोंधळ, मराठा आरक्षण, पक्षाचे नाव आणि धनुष्यबाण चिन्हाचा वाद, तसेच राज्यातील राजकीय परिस्थिती अशा विविध मुद्द्यांवर शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) पक्षप्रमुख उद्धव ठाकरे यांनी सरकारवर जोरदार टीका केली. उत्सव हे जनतेच्या आनंदासाठी असावेत, त्यातून नागरिकांना त्रास होता कामा नये, अशी भूमिका त्यांनी मांडली. येथे वाचा संपूर्ण बातमी
