राज्यात 4,500 नव्या रुग्णवाहिका दाखल होणार:102 आणि 108 रुग्णवाहिका सेवांचे एकाच नियंत्रण कक्षातून व्यवस्थापन, आरोग्यमंत्री प्रकाश आबिटकर यांची माहिती

राज्यातील आपत्कालीन आरोग्य सेवा अधिक वेगवान आणि प्रभावी करण्यासाठी शासनाकडून महत्त्वाचे पाऊल उचलण्यात येणार आहे. अपघात, गंभीर आजार आणि इतर आपत्कालीन परिस्थितींमध्ये रुग्णांना मदत करणारी 108 रुग्णवाहिका सेवा तसेच गर्भवती महिला आणि बालकांसाठी कार्यरत असलेली 102 रुग्णवाहिका सेवा यांचे एकत्रीकरण करण्याचे नियोजन आहे. या दोन्ही सेवांचे व्यवस्थापन एकाच मध्यवर्ती नियंत्रण कक्षातून करण्यात येणार असून, वर्षअखेरीपर्यंत राज्यात 4,500 नवीन अत्याधुनिक रुग्णवाहिका सेवेत दाखल करण्याचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले आहे. सार्वजनिक आरोग्य व कुटुंब कल्याण मंत्री प्रकाश आबिटकर यांनी याबाबत माहिती दिली. या निर्णयामुळे आपत्कालीन परिस्थितीत रुग्णवाहिका उपलब्ध करून देण्याची प्रक्रिया अधिक सुलभ होण्याची अपेक्षा आहे. विशेषतः ग्रामीण, दुर्गम आणि आदिवासी भागांमध्ये आरोग्य सुविधा पोहोचविणे, गंभीर रुग्णांना वेळेत रुग्णालयात दाखल करणे आणि गर्भवती महिलांना प्रसूतीसाठी सुरक्षितपणे रुग्णालयात नेणे यासाठी या व्यवस्थेचा फायदा होऊ शकतो. स्वतंत्र सेवांऐवजी एकात्मिक व्यवस्था सध्या राज्यात 108 आणि 102 या दोन स्वतंत्र रुग्णवाहिका सेवा कार्यरत आहेत. 108 क्रमांकावरून अपघातग्रस्त, गंभीर आजारी आणि तातडीच्या वैद्यकीय मदतीची आवश्यकता असलेल्या रुग्णांना सेवा दिली जाते. तर 102 क्रमांकाची सेवा प्रामुख्याने गर्भवती महिला आणि बालकांच्या आरोग्यविषयक गरजांसाठी वापरली जाते. या दोन्ही सेवांचे उद्दिष्ट नागरिकांना वेळेत वैद्यकीय मदत उपलब्ध करून देणे असले, तरी त्यांचे स्वतंत्र व्यवस्थापन असल्यामुळे समन्वय साधताना अडचणी निर्माण होण्याची शक्यता असते. आपत्कालीन परिस्थितीत कोणत्या ठिकाणी किती रुग्णवाहिका उपलब्ध आहेत, जवळची रुग्णवाहिका कोणती आणि संबंधित ठिकाणी ती किती लवकर पोहोचू शकते, याचे प्रभावी व्यवस्थापन करणे आवश्यक असते. ही बाब लक्षात घेऊन दोन्ही सेवांचे एकत्रीकरण करण्याचे नियोजन करण्यात आले आहे. नव्या व्यवस्थेत नागरिकांकडून मदतीसाठी आलेले कॉल एकाच मध्यवर्ती नियंत्रण कक्षातून हाताळले जातील. संबंधित ठिकाणी उपलब्ध असलेल्या रुग्णवाहिकांची माहिती घेऊन आवश्यकतेनुसार जवळची रुग्णवाहिका पाठविण्याची व्यवस्था विकसित केली जाणार आहे.यामुळे आपत्कालीन मदतीसाठी संपर्क साधल्यानंतर रुग्णवाहिका उपलब्ध करून देण्याच्या प्रक्रियेतील अनावश्यक विलंब कमी करण्यास मदत होऊ शकते. मात्र, या एकत्रीकरणाची प्रत्यक्ष अंमलबजावणी, कार्यपद्धती आणि सेवा सुरू होण्याचे वेळापत्रक याबाबतची सविस्तर माहिती पुढे स्पष्ट होणे अपेक्षित आहे. वर्षअखेरीपर्यंत 4,500 नवीन रुग्णवाहिकांचे नियोजन राज्यातील रुग्णवाहिका व्यवस्थेचा विस्तार करण्यासाठी वर्षअखेरीपर्यंत 4,500 नवीन अत्याधुनिक रुग्णवाहिका सेवेत दाखल करण्याचे नियोजन करण्यात आले आहे. वाढती लोकसंख्या, आपत्कालीन वैद्यकीय मदतीची गरज आणि ग्रामीण भागातील आरोग्य सुविधांपर्यंत पोहोचण्यातील अडचणी लक्षात घेता हा विस्तार महत्त्वाचा मानला जात आहे. या रुग्णवाहिकांमध्ये रुग्णांच्या प्रकृतीनुसार विविध वैद्यकीय सुविधा उपलब्ध करून देण्यावर भर असेल. यामध्ये ॲडव्हान्स्ड लाईफ सपोर्ट (ALS) आणि बेसिक लाईफ सपोर्ट (BLS) या प्रकारच्या रुग्णवाहिकांचा समावेश करण्यात येणार आहे. बेसिक लाईफ सपोर्ट रुग्णवाहिकांमधून रुग्णाला आवश्यक प्राथमिक वैद्यकीय मदत देत रुग्णालयात नेण्यास मदत होते. तर ॲडव्हान्स्ड लाईफ सपोर्ट रुग्णवाहिकांमध्ये गंभीर रुग्णांच्या उपचारासाठी अधिक प्रगत जीवनरक्षक उपकरणांची सुविधा असते. त्यामुळे रुग्णाच्या स्थितीनुसार योग्य प्रकारची रुग्णवाहिका उपलब्ध करून देणे महत्त्वाचे ठरणार आहे. नवीन रुग्णवाहिकांमुळे विद्यमान व्यवस्थेवरील ताण कमी करण्यास तसेच ज्या भागांमध्ये रुग्णवाहिका सहज उपलब्ध होत नाहीत, तेथे सेवा अधिक सक्षम करण्यास मदत होऊ शकते. तथापि, प्रत्यक्ष परिणाम रुग्णवाहिकांचे वितरण, मनुष्यबळाची उपलब्धता आणि नियंत्रण कक्षाच्या कार्यक्षमतेवर अवलंबून राहतील. GPS मुळे जवळची रुग्णवाहिका शोधणे शक्य नव्या व्यवस्थेतील महत्त्वाचा भाग म्हणजे रुग्णवाहिकांना GPS प्रणालीशी जोडणे. या तंत्रज्ञानाच्या मदतीने रुग्णवाहिकांचे ठिकाण नियंत्रण कक्षातून समजू शकेल. त्यामुळे आपत्कालीन कॉल प्राप्त झाल्यानंतर संबंधित ठिकाणाजवळ कोणती रुग्णवाहिका उपलब्ध आहे, याची माहिती घेऊन तिचे नियोजन करणे शक्य होईल. सध्याच्या आपत्कालीन सेवांमध्ये रुग्णवाहिका योग्य ठिकाणी आणि योग्य वेळी पोहोचणे अत्यंत महत्त्वाचे असते. विशेषतः वाहतुकीची कोंडी, लांबचे अंतर किंवा दुर्गम भागातील रस्त्यांमुळे रुग्णालयापर्यंत पोहोचण्यास विलंब होऊ शकतो. GPS आधारित व्यवस्थेमुळे रुग्णवाहिकांच्या हालचालींवर लक्ष ठेवणे आणि उपलब्ध साधनांचा अधिक परिणामकारक वापर करणे शक्य होणार आहे. एकाच नियंत्रण कक्षातून कॉलचे व्यवस्थापन आणि रुग्णवाहिकांच्या ठिकाणाची माहिती उपलब्ध झाल्यास निर्णय घेण्याची प्रक्रिया अधिक सुसूत्र होऊ शकते. मात्र, यासाठी तांत्रिक यंत्रणा सुरळीत कार्यरत राहणे आणि नियंत्रण कक्षातील कर्मचाऱ्यांमध्ये योग्य समन्वय असणे आवश्यक आहे. ‘गोल्डन अवर’मध्ये उपचार मिळण्यास मदत अपघात, हृदयविकाराचा झटका आणि इतर गंभीर वैद्यकीय परिस्थितींमध्ये रुग्णाला तातडीने उपचार मिळणे अत्यंत महत्त्वाचे असते. अशा वेळी सुरुवातीचा कालावधी रुग्णाच्या जीवितासाठी निर्णायक ठरू शकतो. त्यामुळे आपत्कालीन वैद्यकीय क्षेत्रात ‘गोल्डन अवर’ या संकल्पनेला विशेष महत्त्व आहे. गंभीर रुग्णाला योग्य वेळी प्राथमिक उपचार देणे, त्याला सुरक्षितपणे रुग्णालयात पोहोचविणे आणि पुढील उपचारांसाठी आवश्यक व्यवस्था करणे या बाबी रुग्णाचे प्राण वाचविण्याच्या दृष्टीने महत्त्वाच्या आहेत. 102 आणि 108 सेवांचे एकत्रीकरण तसेच नव्या रुग्णवाहिकांचा समावेश यामुळे आपत्कालीन मदतीसाठी प्रतिसाद देण्याचा कालावधी कमी करण्यास मदत होण्याची अपेक्षा आहे. रुग्णवाहिका पाठविण्याचा निर्णय अधिक वेगाने घेता आल्यास गंभीर रुग्णांना वेळेत वैद्यकीय मदत मिळण्याची शक्यता वाढू शकते. गर्भवती महिला आणि बालकांना दिलासा ग्रामीण आणि दुर्गम भागांमध्ये गर्भवती महिलांना प्रसूतीसाठी शासकीय रुग्णालयात नेताना अनेकदा अंतर, वाहतुकीची उपलब्धता आणि वेळेच्या मर्यादा यांसारख्या अडचणींचा सामना करावा लागतो. काही ठिकाणी तातडीच्या वेळी योग्य वाहन उपलब्ध होणे हेही आव्हान ठरते. 102 आणि 108 सेवांच्या एकत्रित व्यवस्थापनामुळे उपलब्ध रुग्णवाहिकांचा समन्वय साधण्यास मदत होऊ शकते. गरजेनुसार योग्य रुग्णवाहिका उपलब्ध करून दिल्यास गर्भवती महिलांना रुग्णालयात पोहोचविणे अधिक सुलभ होण्याची अपेक्षा आहे. बालकांना तातडीची वैद्यकीय मदत आवश्यक असतानाही या व्यवस्थेचा उपयोग होऊ शकतो. मात्र, या सेवांचा प्रत्यक्ष लाभ मिळण्यासाठी ग्रामीण भागात पुरेशा रुग्णवाहिका उपलब्ध असणे, प्रशिक्षित कर्मचारी तैनात असणे आणि कॉल मिळाल्यानंतर तातडीने कार्यवाही होणे आवश्यक राहणार आहे. ग्रामीण आणि आदिवासी भागांवर विशेष भर राज्यातील सर्व भागांमध्ये आरोग्य सुविधा समान प्रमाणात उपलब्ध नसल्याने दुर्गम आणि आदिवासी भागांमध्ये आपत्कालीन आरोग्य सेवा पोहोचविणे हे शासनासमोरील महत्त्वाचे आव्हान आहे. काही गावांमधून मोठ्या रुग्णालयापर्यंत पोहोचण्यासाठी बराच वेळ लागतो. अशा परिस्थितीत रुग्णवाहिकेची उपलब्धता आणि वेळेवर प्रतिसाद मिळणे निर्णायक ठरते. नवीन रुग्णवाहिकांचे जाळे विस्तारताना या भागांतील गरजांचा विचार केल्यास आपत्कालीन आरोग्य सेवांचा लाभ अधिक नागरिकांपर्यंत पोहोचू शकतो. गंभीर आजार, अपघात, प्रसूतीशी संबंधित आपत्कालीन परिस्थिती किंवा इतर वैद्यकीय अडचणींमध्ये वेळेत मदत मिळाल्यास रुग्णांना मोठा दिलासा मिळू शकतो. याशिवाय, उपलब्ध रुग्णवाहिकांचे योग्य नियोजन झाल्यास केवळ शहरी भागांवर अवलंबून न राहता राज्यातील विविध भौगोलिक भागांमध्ये सेवा अधिक प्रभावीपणे पोहोचविण्याची संधी निर्माण होईल. आरोग्यमंत्री आबिटकर म्हणाले… राज्यातील प्रत्येक नागरिकाला वेळेत आणि दर्जेदार आरोग्य सेवा उपलब्ध करून देणे हे शासनाचे प्रमुख उद्दिष्ट असल्याचे आरोग्यमंत्री प्रकाश आबिटकर यांनी स्पष्ट केले. 102 आणि 108 रुग्णवाहिका सेवांचे एकत्रीकरण झाल्यानंतर आपत्कालीन परिस्थितीत नागरिकांना मदत मिळविण्याची प्रक्रिया अधिक सुलभ आणि वेगवान होईल, अशी अपेक्षा त्यांनी व्यक्त केली. वर्षअखेरीपर्यंत 4,500 अत्याधुनिक रुग्णवाहिका सेवेत दाखल करण्याचे नियोजन असून, GPS प्रणाली, जीवनरक्षक उपकरणे आणि एकात्मिक नियंत्रण कक्षाच्या माध्यमातून रुग्णांना वेळेत वैद्यकीय मदत उपलब्ध करून देण्यावर भर राहणार असल्याचे त्यांनी सांगितले. ग्रामीण, दुर्गम आणि आदिवासी भागांनाही या व्यवस्थेचा लाभ मिळावा, यासाठी प्रयत्न करण्यात येणार आहेत. या बदलांमुळे महाराष्ट्राची आपत्कालीन आरोग्य सेवा अधिक सक्षम होईल आणि देशासाठी पथदर्शी व्यवस्था उभारण्यास मदत होईल, असा विश्वासही आरोग्यमंत्र्यांनी व्यक्त केला. अंमलबजावणीकडे लक्ष 102 आणि 108 रुग्णवाहिका सेवांचे एकत्रीकरण आणि 4,500 नवीन रुग्णवाहिकांचा नियोजित समावेश यामुळे राज्याच्या आपत्कालीन आरोग्य व्यवस्थेत मोठा बदल होण्याची शक्यता आहे. मात्र, या योजनेचे यश केवळ रुग्णवाहिकांची संख्या वाढविण्यावर अवलंबून राहणार नाही. त्यासाठी प्रशिक्षित वैद्यकीय कर्मचारी, चालकांची उपलब्धता, जीवनरक्षक उपकरणांची देखभाल, नियंत्रण कक्षाचे प्रभावी व्यवस्थापन आणि दुर्गम भागांपर्यंत सेवा पोहोचविण्याचे नियोजनही तितकेच महत्त्वाचे ठरेल. नवीन व्यवस्था प्रत्यक्षात कधीपासून कार्यान्वित होते, 4,500 रुग्णवाहिकांचे जिल्हानिहाय वितरण कसे केले जाते आणि दोन्ही सेवांचे एकत्रीकरण कोणत्या टप्प्यांत राबविले जाते, याकडे आता लक्ष लागले आहे. ही यंत्रणा नियोजनानुसार कार्यान्वित झाल्यास आपत्कालीन परिस्थितीत नागरिकांना योग्य वेळी मदत मिळवून देण्यासाठी राज्याच्या आरोग्य व्यवस्थेला महत्त्वाचे बळ मिळू शकते. हेही वाचा… 5 हजारांच्या दुष्काळी मदतीवर फडणवीसांचे विरोधकांना प्रत्युत्तर:एकनाथ शिंदे नाराज असल्याच्या चर्चांवरही मुख्यमंत्र्यांचे स्पष्टीकरण राज्यातील दुष्काळग्रस्त शेतकऱ्यांना देण्यात येणाऱ्या 5 हजार रुपयांच्या अग्रीम मदतीवरून विरोधकांकडून होत असलेल्या टीकेला मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी प्रत्युत्तर दिले आहे. दुष्काळाच्या काळात शेतकऱ्यांना तातडीने आर्थिक मदत मिळावी, यासाठी सरकारने अग्रीम रक्कम देण्याचा निर्णय घेतल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले. ‘आम्ही खूप मोठी मदत केली आहे, असा दावा करत नाही; मात्र माझ्या बळीराजासाठी हे 5 हजार रुपये महत्त्वाचे आहेत,’ असे फडणवीस म्हणाले. दुसरीकडे, उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे नाराज असल्याच्या चर्चांवरही त्यांनी प्रतिक्रिया दिली. शिंदे नाराज नसल्याचे सांगत त्यांच्या नाराजीबाबत विनाकारण अफवा पसरवल्या जात असल्याचे त्यांनी म्हटले. सविस्तर वाचा…



Source link