काही सेकंदांपूर्वी
- कॉपी लिंक
आजच्या प्रमुख चालू घडामोडी, ज्या सरकारी नोकऱ्यांची तयारी करणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी आवश्यक आहेत
राष्ट्रीय (NATIONAL)
1. देशात प्रथमच इलेक्ट्रिक वाहनातून वीजपुरवठा करण्याचे तंत्रज्ञान विकसित
- 12 ऑक्टोबर रोजी IIT बॉम्बेने देशात प्रथमच इलेक्ट्रिक व्हेईकल (EV)च्या बॅटरीमधून घरात वीजपुरवठा करण्याचे तंत्रज्ञान विकसित केले आहे.
- IIT कॅम्पसमधील बॉम्बेच्या ग्रिड इंटिग्रेशन लॅबने 3 वर्षे बॅटरीवर प्रयोग केले.
- या काळात दिवसा इलेक्ट्रिक कार सौर पॅनेलमधून चार्ज होत असे आणि रात्री एका प्राध्यापकांच्या घरात वीजपुरवठा करत असे.
- या बॅटरीने घरातील सर्व उपकरणांचा भार उचलला. त्यामुळे प्राध्यापकांच्या वीजबिलात सुमारे 30% कपातही झाली.
- EVच्या बॅटरीमधून घरात वीजपुरवठा करण्याला व्हेईकल टू होम आणि पुन्हा ग्रिडला वीज पाठवण्याला व्हेईकल टू ग्रिड म्हणतात.
- IIT बॉम्बेने देशात प्रथमच हा प्रकल्प तयार केला.
- आता केरळमध्ये हा प्रकल्प प्रायोगिक प्रकल्प म्हणून सुरू केला जात आहे.
- केरळ राज्य वीज मंडळाने जुलै २०२५ मध्ये आयआयटी बॉम्बेसोबत सामंजस्य करारावर स्वाक्षरी केली होती.
- याअंतर्गत १०० हून अधिक ईव्हींना व्ही२जी तंत्रज्ञानाशी जोडून त्यांच्या बॅटरीचा वीज केंद्रांमध्ये वापर केला जाईल.
- यामुळे केरळमधील विजेची समस्याही दूर होईल.
२. स्वदेशी पाणबुडीविरोधी युद्धनौका ‘आयएनएस मंगरोल’चा नौदलात समावेश
- 12 ऑक्टोबर 2026 रोजी मुंबईतील नेव्हल डॉकयार्डमध्ये स्वदेशी अँटी-सबमरीन वॉरफेअर शॅलो वॉटर क्राफ्ट ‘INS मंगरोल’चा ताफ्यात समावेश करण्यात आला आहे.
- हे भारतीय जहाज पाणबुड्यांचा शोध घेण्याचे आणि पाण्याखालून येणाऱ्या धोक्यांचा मुकाबला करण्याचे काम करेल.
- याची निर्मिती कोचीन शिपयार्ड लिमिटेड (CSL) यांनी केली आहे.
- याचे नाव गुजरातमधील जुनागढ जिल्ह्यातील किनारी शहर मंगरोलच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे.
- नौदलात सामील होणाऱ्या मंगरोलचे प्रमुख वैशिष्ट्य म्हणजे त्याचे स्वदेशी बांधकाम. या युद्धनौकेत 80 टक्क्यांहून अधिक स्वदेशी सामग्रीचा वापर करण्यात आला आहे.
- याची निर्मिती केंद्र सरकारच्या मेक इन इंडिया आणि आत्मनिर्भर भारत या उपक्रमांअंतर्गत करण्यात आली आहे.
- हे युद्धनौका उथळ समुद्री भागातही महत्त्वाची भूमिका बजावेल.
ही युद्धनौका समुद्रातील शत्रूच्या पाणबुड्यांचा शोध घेऊन त्यांचा नाश करण्यास सक्षम आहे.
3. गुजरातमधील दमण-गंगा नदीवर 159.50 कोटी रुपयांचा प्रकल्प
- 12 ऑक्टोबर रोजी गुजरातमधील वलसाड जिल्ह्यातील वापीजवळ दमण-गंगा नदीवर 159.50 कोटी रुपयांच्या बंधारा प्रकल्पाला मंजुरी मिळाली आहे.
- हा बंधारा वापी तालुक्यातील नामधा गावाजवळ, विद्यमान वापी बंधाऱ्यापासून 3 किलोमीटर downstream दिशेने बांधला जाणार आहे.
- या प्रकल्पाची एकूण किंमत 159.50 कोटी रुपये आहे. तो ईपीसी (अभियांत्रिकी, खरेदी आणि बांधकाम) पद्धतीने सुरू करण्यात आला आहे.
- याची सुरुवात पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या नेतृत्वाखाली केली जात आहे.
- या प्रकल्पामुळे 6 गावांतील (नामधा, चंदोर, मोहन, एकलहरे, नहुली आणि जांबुरी) सुमारे 549 हेक्टर कृषी जमिनीला सिंचनाची सुविधा मिळणार आहे.
- यामुळे भूजल पातळीत सुधारणा (भूजल पुनर्भरण), भरती-ओहोटीच्या प्रभावात घट, नवीन रस्ता मार्गिका आणि नदीकिनारा विकासामुळे पर्यटन व रोजगाराच्या संधी वाढतील.
- हा प्रकल्प पूर्ण झाल्यानंतर एकूण साठवण क्षमता 5.49 दशलक्ष घनमीटर आणि पाणलोट क्षेत्र 2,250.73 चौरस किलोमीटर असेल.
- या प्रकल्पाचा सर्वात मोठा फायदा सिंचनाला होईल. बंधाऱ्यामुळे सुमारे 549 हेक्टर जमिनीसाठी सिंचनाची क्षमता निर्माण होण्याची अपेक्षा आहे.
बंधारा
- बॅराज नदीवर बांधण्यात येणारी अशी जलनियंत्रण रचना आहे, ज्यामध्ये दरवाजे बसवले जातात.
- या दरवाजांच्या मदतीने नदीच्या पाण्याचा प्रवाह आणि जलपातळी नियंत्रित करता येते.
यामुळे वापी शहरातील सुमारे २,३०,००० लोकसंख्येला चांगले पिण्याचे पाणी आणि आसपासच्या उद्योगांना पुरेसे पाणी मिळू शकेल.
आंतरराष्ट्रीय (INTERNATIONAL)
४. रॉबर्ट ई. हॉल आणि मायकेल वुडफोर्ड यांना अर्थशास्त्राचे नोबेल
- 12 ऑक्टोबर रोजी 2026 सालचा अर्थशास्त्रातील नोबेल पुरस्कार अमेरिकन अर्थशास्त्रज्ञ रॉबर्ट ई. हॉल आणि मायकेल वुडफोर्ड यांना मिळाला.
- स्टॉकहोममध्ये दोन्ही अर्थशास्त्रज्ञांना ‘मॅक्रोइकॉनॉमिक स्टॅबिलायझेशन’च्या सूक्ष्म-अर्थशास्त्रीय आधारांवरील त्यांच्या योगदानासाठी हा पुरस्कार प्रदान करण्यात येईल.
- दोघांमध्ये एकूण 11.5 कोटी रुपयांची रक्कम समान प्रमाणात वाटली जाईल.
- मंदी आणि महागाईसारख्या समस्यांना तोंड देण्यासाठी चांगली धोरणे तयार करण्यात मदत करणारी आर्थिक मॉडेल्स विकसित केल्याबद्दल दोघांना हा सन्मान देण्यात आला आहे.
- लोकांचा खर्च आणि कंपन्यांचे निर्णय अर्थव्यवस्थेवर कशा प्रकारे परिणाम करतात, हे त्यांच्या संशोधनातून स्पष्ट होते.
- यामुळे सरकारे आणि केंद्रीय बँकांना आर्थिक संकटाच्या काळात कोणती पावले उचलली पाहिजेत, हे समजून घेण्यास मदत होते.
- अर्थशास्त्रातील नोबेल पुरस्कार अल्फ्रेड नोबेल यांच्या मूळ इच्छापत्रात समाविष्ट नव्हता. स्वीडनच्या केंद्रीय बँकेने 1968 मध्ये त्याची सुरुवात केली. त्याचे अधिकृत नाव अल्फ्रेड नोबेल यांच्या स्मृतिप्रीत्यर्थ आर्थिक विज्ञानातील स्वेरिग्स रिक्सबँक पुरस्कार असे आहे.
- हा पुरस्कार अशा संशोधनाचा सन्मान करतो, ज्याने अर्थव्यवस्था समजून घेण्याच्या किंवा तिच्याशी संबंधित निर्णय घेण्याच्या पद्धतींमध्ये महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे.
- विजेत्यांची निवड करताना एखाद्या संशोधनाचा दीर्घकाळात किती प्रभाव पडला आहे, हेही पाहिले जाते.
- यापूर्वी 9 ऑक्टोबर रोजी नॉर्वेच्या नोबेल समितीने 2026 चा नोबेल शांतता पुरस्कार भारतीय वंशाच्या नवनीतम नावी पिल्लै यांना देण्याची घोषणा केली होती.
- 8 ऑक्टोबर रोजी 2026 चा साहित्याचा नोबेल पुरस्कार कॅनडाच्या लेखिका ॲन कार्सन यांना देण्यात आला.
- 7 ऑक्टोबर रोजी हेन्री बी. कगन आणि केन्सो सोई यांना रसायनशास्त्राचा नोबेल पुरस्कार मिळाला.
- 6 ऑक्टोबर रोजी 2026 चा भौतिकशास्त्राचा नोबेल पुरस्कार फ्रान्सिस हाल्जेन यांना मिळाला.
- 5 ऑक्टोबर रोजी वैद्यकशास्त्राचा नोबेल पुरस्कार कार्ल डिसेरोथ, पीटर हेगमन आणि जॉर्ज नागेल यांना देण्यात आला.
क्रीडा (SPORTS)
५. भारतीय क्रिकेटपटू स्मृती मंधाना युनिसेफ इंडियाच्या सेलिब्रिटी ॲडव्होकेट बनल्या
- ११ ऑक्टोबर रोजी स्मृती मंधाना यांची युनिसेफ इंडियाच्या सेलिब्रिटी ॲडव्होकेट म्हणून नियुक्ती करण्यात आली.
- मंधाना मुलींना खेळण्यासाठी आणि प्रगती करण्यासाठी समान संधी मिळाव्यात यासाठी वकिली करतील.
- किशोरवयीन मुलींना सक्षम बनवणे, त्यांच्या आरोग्य आणि कल्याणाला प्रोत्साहन देणे आणि त्यांना त्यांच्या पूर्ण क्षमतेपर्यंत पोहोचण्यास मदत करणे यासाठी युनिसेफ इंडियाच्या प्रयत्नांना त्या सहकार्य करतील.
- या नव्या भूमिकेत मंधाना मुले आणि तरुणांच्या समान हक्कांसाठी व संधींसाठी वकिली करण्याच्या आपल्या पूर्वीच्या कार्याला पुढे नेतील.
- ही नियुक्ती ११ ऑक्टोबर रोजी आंतरराष्ट्रीय बालिका दिनानिमित्त करण्यात आली. हा दिवस मुलींचे हक्क, सुरक्षा, क्षमता आणि नेतृत्व यांवर प्रकाश टाकतो.
- मंधाना यापूर्वी भारताच्या उपकर्णधार राहिल्या आहेत. त्यांनी 18 T20I आणि चार ODI सामन्यांमध्ये संघाचे नेतृत्व केले आहे.
- झिम्बाब्वेविरुद्ध होणाऱ्या घरच्या मालिकेपासून त्या पूर्णवेळ व्हाइट-बॉल कर्णधिपदाची सुरुवात करतील.
युनिसेफ
- युनिसेफ ही संयुक्त राष्ट्रांची संस्था आहे, जी मुलांचे हक्क, आरोग्य, शिक्षण, संरक्षण आणि सर्वांगीण विकासासाठी काम करते.
- याची स्थापना 11 डिसेंबर 1946 रोजी झाली.
- याचे पूर्ण नाव युनायटेड नेशन्स इंटरनॅशनल चिल्ड्रन्स इमर्जन्सी फंड आहे.
- मुलांचे आरोग्य, पोषण, शिक्षण, संरक्षण आणि हक्कांना प्रोत्साहन देणे हे याचे प्रमुख कार्य आहे.
6 ऑक्टोबर 2026 रोजी BCCI ने त्यांची भारतीय महिला क्रिकेट संघाच्या नव्या कर्णधारपदी नियुक्ती केली आहे. त्यांनी हरमनप्रीत कौरची जागा घेतली.
6. डॉ. अच्युत सामंत इंडियन युनिस्पोर्ट फेडरेशनचे पहिले अध्यक्ष
- 12 ऑक्टोबर रोजी ओडिशाचे शिक्षणतज्ज्ञ, समाजसेवक डॉ. अच्युत सामंत यांची इंडियन युनिस्पोर्ट फेडरेशन (IUSF) च्या पहिल्या अध्यक्षपदी निवड झाली.
- ते भुवनेश्वर, ओडिशा येथील कलिंगा इन्स्टिट्यूट ऑफ इंडस्ट्रियल टेक्नॉलॉजी आणि कलिंगा इन्स्टिट्यूट ऑफ सोशल सायन्सेसचे संस्थापक आहेत.
- हा निर्णय नवी दिल्ली येथे आयोजित फेडरेशनच्या पहिल्या वार्षिक सर्वसाधारण सभेत (AGM) घेण्यात आला.
- विद्यापीठ स्तरावर क्रीडेला प्रोत्साहन देणे हा यामागील प्रमुख उद्देश आहे.
- बैठकीत क्रीडा स्पर्धांमध्ये सहभागी होण्यासाठी विद्यार्थ्यांकडून कोणतेही शुल्क आकारले जाणार नाही, असा निर्णय घेण्यात आला.
- याशिवाय, सरकारी आणि खासगी अशा दोन्ही विद्यापीठांसाठी सदस्यत्व शुल्कात 50% कपात करण्यात आली आहे.
इंडियन युनिस्पोर्ट फेडरेशन (IUSF)
- देशातील सरकारी आणि खासगी विद्यापीठांना एका व्यासपीठावर आणून विद्यापीठ स्तरावर खेळांना प्रोत्साहन देणे हा उद्देश आहे.
- या फेडरेशनच्या माध्यमातून विद्यापीठांमधील दडलेल्या प्रतिभांना पुढे आणले जाईल.
- प्रशिक्षणाची सुविधा खेळाडूंना उत्तम मार्गदर्शन आणि क्रीडाविषयक सुविधा उपलब्ध करून देण्यासाठी आहे.
- या फेडरेशनच्या स्थापनेला केंद्रीय युवा कार्यक्रम आणि क्रीडा मंत्रालयाची मंजुरी मिळालेली आहे.
भारतात पहिल्यांदाच अशा प्रकारच्या महासंघाची (IUSF) स्थापना करण्यात आली आहे, ज्याला भारत सरकारच्या युवा व्यवहार आणि क्रीडा मंत्रालयाने मान्यता दिली आहे.
7. 17 वर्षीय मायाने सानिया मिर्झाचा 22 वर्षे जुना विक्रम मोडला
- 11 ऑक्टोबर रोजी 17 वर्षीय भारतीय टेनिसपटू माया राजेश्वरन रेवतीने सानिया मिर्झाचा 22 वर्षे जुना विक्रम मोडला आहे.
- तिने रविवारी पोर्तुगालमधील लागोस येथे ITF W35 स्पर्धा जिंकली आहे. हे विजेतेपद मिळवणारी ती सर्वात तरुण भारतीय ठरली आहे.
- 17 वर्षे 3 महिन्यांच्या मायाने महिला एकेरीच्या अंतिम सामन्यात स्पेनच्या सेलिया सरविनोचा सरळ सेटमध्ये 6-4, 6-2 असा पराभव केला.
- सानिया मिर्झाने 2004 मध्ये वयाच्या 17 वर्षे 10 महिन्यांत हे विजेतेपद जिंकले होते.
- मायाने युक्रेनच्या येएलिझावेता कोट्लियारसोबत दुहेरीचे विजेतेपदही आपल्या नावावर केले.
- तिने आपल्या जोडीदारासोबत अंतिम सामन्यात मिन लियू आणि कार्लोटा मोचिया यांचा 0-6, 6-2, 10-7 असा पराभव केला.
- भारतातील सुरुवातीच्या कोचिंग आणि प्रो सर्व्ह टेनिस अकादमीत प्रशिक्षण घेतल्यानंतर तिने अनेक ITF ज्युनियर विजेतेपदे जिंकली आणि असे करणारी पहिली भारतीय महिला ठरली(
- आपल्या खेळात सुधारणा करण्यासाठी मायाने स्पेनमधील मल्लोर्का येथील राफेल नदाल अकादमीतही प्रशिक्षण घेतले आहे. त्यानंतर ती फ्रान्समधील कान्स येथील एलिट टेनिस सेंटरमध्ये स्थलांतरित झाली.
मायाला वयाच्या ८व्या वर्षी तिचे वडील राजेश्वरन यांनी टेनिस खेळण्यासाठी प्रेरित केले.
आजचा इतिहास
- 1999 मध्ये अटलबिहारी वाजपेयी तिसऱ्यांदा भारताचे पंतप्रधान झाले होते.
- 1987 मध्ये प्रसिद्ध भारतीय पार्श्वगायक आणि अभिनेते किशोर कुमार यांचे निधन झाले होते.
- 1911 मध्ये हिंदी चित्रपटसृष्टीतील प्रसिद्ध अभिनेते अशोक कुमार यांचा जन्म झाला.
